Қызлар тәрбиясында...

Ата-бабаларымыз ǝййемнен бала тәрбиясы, әсиресе, қыз перзенттиң камал табыўы, келешеги ҳаққында қайғырған. Себеби, қыз бала болажақ ана. Физикалық ҳәм руўхый жақтан саламат аналардан саламат перзентлер дүньяға келеди.

Ислам дини тәлийматында қыз бала тәрбиясына үлкен итибар қаратылған. Имам Бухарий «Ал-адаб ал-муфрад» китабында төмендеги ҳǝдийсти нақыл еткен.

Жобир ибн Абдуллаҳ разыяллаҳу анҳу айтады: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Кимниң үш қызы болып, оларды өз қолында тәрбиялап, өстирсе, жәннетке кириўи сөзсиз», деди. Сонда бир адам: «Ҳей Расулуллаҳ! Оның қызы екеў болса-не?» деп сорады. Ол (саллаллаҳу алайҳи ўа саллам): «Екеў болса да», деди».

Қыз баланы ҳәр тәреплеме бәркамал етип тәрбиялаў, оған ҳәр дайым ғамхорлық етиўдиң әҳмийети үлкен, ақыбети жақсылық болып есапланады. Анамыз Айша разыяллаҳу анҳодан рәўият қылынады: «Бир күни алдыма еки қызды жетелеп бир ҳаял тиленшилик қылып кирип келди. Менде болса бир ғана қурмадан басқа ҳеш нәрсе жоқ еди. Мен оған қурманы берсем, ҳаял оны ҳаял екиге бөлди де, еки қызына берди. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам кирип келгенинде бул ҳаққында хабар берсем, ол зат: «Ким сол ҳаял сыяқлы қыз перзенти менен имтихан қылынса (сыналса), қызларына жақсы қараса, бул әмеллери оның ушын жәҳәннемнен перде болады», деди» (Муттафақун алайҳ).

Қыз бала тәрбиясы соншелли әҳмийетке ийе, инсан перзентлери ушын саўға алып келген болса, оны тарқатыўды дәслеп қызларынан баслаўы ҳаққында көрсетпелер бар. Абул-лайс ас-Самарқандий «Танбеҳ ал-ғофилийн» шығармасында төмендеги ҳǝдийсти нақыл еткен. Анас ибн Моликтен рәўият қылынады: «Пайғамбарымыз саллалаҳу алайҳи ўа саллам айтты: «Ким базардан перзентлерине саўға келтирсе, ол садақа берген инсан сыяқлы болады, ҳәтте оны олардың аўзына салады. Тарқатыўды қызларынан басласын, себеби Аллаҳ таала ҳаялларға жумсақлық қылды. Ким ҳаялларына жумсақлық қылса, Аллаҳтан қорқып жылаған адам сыяқлы болады. Ким Аллаҳтан қорқып жыласа, оны Аллаҳ кеширеди. Ким қызлары менен қуўанса, Аллаҳ қыямет күни оны қуўанышқа бөлейди».

Әкеси өз қызлары ушын жақсы минез-қулықлы, тақўадар күйеў излеўи лазым. Оның байлығы ҳәм малын гөзлеўи керек емес. Егер саўшы қойыўшының мине-қулқы жақсы, тақўалы, ҳүрметли, ашық кеўил, илимли ҳәм көркем болса, қандай жақсы. Бул жигит турмыс қурыў бахтына ҳәм қыз баланы оған бериўге арзыйды. Олар жақсылық пенен турмыс қурады ҳәм де егер келинниң базы бир ислерин жақтырмай қалса, оған шырайлы қатнаста бола береди. Анамыз Айша разыяллаҳу анҳо айтты: «Неке қуллық дегени. Солай екен, ҳәр бириңиз өзиңиздиң иззетиңиз (қызын) ди қандай жерге берип атырғаныңызға қараң».

Болажақ келинниң миллети, келип шығыўы яки дүньясына емес, дәслеп, ақыл ҳәм салиҳ болыўына итибар қаратыў лазымлығы айтылған. Шаъбий раҳимаҳуллаҳ айтады: «Ким иззетлисин (қызын) пасыққа некелеген болса, басын жарыпты».

Бир адам Ҳасан Басрийден сорады: «Қызымды кимге турмысқа берейин?» Имам жуўап берди: «Аллаҳтан қорыққанға бер. Егер қызыңды унатса, ҳүрмет қылады, егер жаман көрип қалса зулымлық қылмайды».

Ақыллы адам қызын өзине мүнәсип, намысын сақлайтуғын, оның менен туўысқанлары қанаатланатуғын ҳәм қызын бахытлы қылатуғын адамға некелейди. Сондай-ақ, қызын некеге таярлаўға да әҳмийетли ўазыйпа сыпатында қарайды. Себеби, неке қыз бала ушын аналық бахтына қарай жол ашар екен, оған итибарлы мүнәсибетте болыў ҳәр бир саналы инсанның ўазыйпасы. Имам Ғаззолий «Иҳёу улумиддин» китабында Асмо бинти Хорижаның турмыс қурып атырған қызына нәсиятларын келтиреди: «Қызым, өсип-өнген үйиңнен шықтың ҳәм өзиң танымайтуғын ҳәм де алдын жақын болмаған адамның үйине келдиң.

Оның ушын жер бол, саған аспан болады.

Оның ушын орын бол, саған үстин болады.

Оның ушын шоры бол, саған қул болады.

Оған жөнсиз ҳәрекет етпе, жақтырмай қалады.

Яғный, жөнсиз оннан ҳәр нәрсени талап қыла берме, бийзар болады.

Оннан узақласпа, есинен шығарып қояды.

Саған жақын болса, оған жақын бол.

Сеннен узақласса, оннан узақ бол.

Оның мурны, қулағы ҳәм көзин қорға, сеннен тек шийрин ийисти сезсин, тек шырайлы сөз тыңласын ҳәм сениң шырайыңды көрсин».

Бул рәўиятта қыз баланы некеге таярлаўдың үлгили тәреплери көп. Тилекке қарсы, базы аналар турмыс қурып атырған қызларына шаңарақтағы үстинликти қолға алыў, күйеўи ҳәм қайын енесине бос келмеў ҳаққында «нәсият» қылады. Бул истиң қǝте екенлиги «Оның ушын жер бол, саған аспан болады, оның ушын орын бол, саған үстин болады», қатарлары көрсетип турыпты. Яғный, келин күйеўге қаншелли муҳаббат ҳәм садақат көрсетсе, кишпейиллик пенен қарым-қатнас жасаса, оған да күйеўинен сондай жыллылық ҳәм ҳүрмет қайтыўы тәбийий.

Фуссилат сүреси 34–35-аятларында жаманлықты жақсылық пенен жеңип шығыўға шақырған: «Жақсылық пенен жаманлық тең болмас. Сен (жаманлықты) гөззаллырақ (мәмиле) менен қайтар. (Сондай қылсаң) кейин бирден сениң менен арасында душпаншылық бар адам тап қайнаған (қалың) достай болып қалады. Оған тек сабыр еткенлер ғана ереди. Оған тек уллы несийбе ийеси болғанлар ғана ереди».

Демек, ҳаял өзиниң өмирлик жолдасына қаншелли жақсы мүнәсебетте болса, бул шаңарақтың беккем болыўы, келешекте күйеўиндеги базы унамсыз иллетлердиң жоқ болыўы ҳәм оның шаңарақ басы сыпатында қәлиплесиўинде жүдә әҳмийетке ийе.

Қызларды тәрбиялаў ҳәм оларға неке жуўапкершилигин аңлатыў беккем ҳәм турақлы шаңарақлар пайда болыўында әҳмийетли адым болып есапланады.

Гулнора Маърупова,

«Хадичаи Кубро» ҳаял-қызлар орта арнаўлы Ислам билим журты оқытыўшысы.

Qadriyat.uz сайтынан Нѳкис қаласы «Аллаҳ берди Азиз» жоме мешити имам-найыбы Миратдин Шамшетдинов таярлады.
  • 327 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты