Ҳижрий ҳәм милодий календар ортасында қандай парықлар бар?

Дүнья мәмлекетлериниң тийкарғы бѳлегинде милодий жыл есабы қолланылса, ҳижрий-қамарий календары тийкарынан мусылман мәмлекетлеринде енгизилген. Бул еки жыл есабы ортасында айрықша парықлар бар.

1) Милодий жылдың басланыўына, Иса (а.с.)ның туўылған жыллары тийкар етип алынған. Ҳижрий жылдың басланыўына Муҳаммад (саллаллаҳу алайҳи ўасаллам)ның Мекке қаласынан Мадинаға кѳшип ѳткен жыллары тийкар етип алынған.

2) Милодий есапта Жердиң Қуяш әтирапында бир мǝрте толық айланып шығыўы бир жылды шѳлкемлестиреди. Диний ибадатлар ўақтын белгилеўде болса Айдың Жер әтирапында толық бир мǝрте айланып шығыўы бир ай, деп белгиленеди. Соған қарамай еки календар да 12 айдан ибарат.

3) Милодий есапқа кѳре бир жыл 365 күн (тѳрт жылда бир рет 366 күн) нен ибарат, ҳижрий-қамарий жыл есабына кѳре болса бир жыл 354 ямаса 355 күнден ибарат болады.

4) Милодий есапта ҳәр бир ай 30 ямаса 31 күннен ибарат, февраль айы болса 28 күнлик. Тѳрт жылда бир мǝрте февраль айы 29 күнлик болыўы себеп сол жыл 366 күннен ибарат болады. Ҳижрий жыл есабына кѳре болса бир ай 29 ямаса 30 күннен ибарат.

5) Милодий жыл календарында айдың неше күн болыўы алдынан белгилеп қойылады, мысалы, апрель айы 30, август айы 31 күн. Бирақ ҳижрий-қамарий жыл есабы жаңа айдың басланыўы аспанда жаңа ай, яғный ҳилалдың кѳринисине қарай белгиленеди. Егер айдың 29-күнинен кейин кешки пайыт ашық аспанда ҳилал кѳринсе жаңа айдың 1-сәнеси басланады. Егер кѳринбесе алдынғы ай 30 күн толық даўам етеди. Кейин жаңа ай басланады. Сол себеп ҳижрий жыл есабы жыл календары жыл басында алдыннан белгилеп қойылса да, бул календар шамалап есапланады ҳәм де ҳәр айда ҳилалдың кѳриниўи ямаса кѳринбеўине қарай ѳзгерип қалыўы мүмкин.

6) Милодий жыл есабында кешқурынғы саат 24:00 ден кейин жаңа күн сәнеси басланады. Ҳижрий-қамарий жыл есабы болса Намаз шам ўақыты киргенинен кейин жаңа күн басланады. Солай екен ҳижрий-қамарий жыл есабына кѳре ҳәр қандай күн кешқурыннан басланады. Мысалы, Шаъбан айының ақырғы күнинде кешки пайыт аспанда ҳилал кѳринсе, демек сол ўақыттан баслап Рамазан айы кирген есапланады. Басқа айларда да сондай. Қандайда бир айдың нешинши күни делингенде айырым инсанлар ортасында түсинбеўшиликлер жүз береди. Мысалы, Ережеп айының 27-кешеси делингенде айырым инсанлар 27-күни Қуяш батып оннан кейин басланатуғын түнди түсинеди. Негизи, болса 26-күни Қуяш батқан 27-кеше басланады. Соннан келип шыққан ҳалда Шаъбан айының ақырғы күнинде ҳилал кѳринсе Рамазан айының 1-сәнеси басланады ҳәм сол кеше тараўеҳ намазы оқылады.

Интернет материаллары тийкарында Даўытбай Беканов таярлады.
  • 99 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты