Саўабы Қуранның тѳрттен бирине тең

بسم الله الرحمن الرحيم

إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ (١

وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا (٢

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا (٣

Меҳрийбан ҳәм Реҳимли Аллаҳ аты менен (баслайман).

«(Ҳәй Муҳаммад!) Қашан Аллаҳтың жәрдеми ҳәм жеңис келгенде, адамлар топарласып, Аллаҳтың динине кирип атырғанын көргениңде, сонда Рәббиңе ҳамд бенен тасбиҳ айт ҳәм Оннан мағфират сора! Әлбетте, Ол – тәўбелерди қабыл етиўши» (Наср сүреси).

Сүрениң алдында «ан-Наср» сѳзи келгени ушын, «Наср», яғный жеңис деп аталған. Наср үлкен жеңис, Меккениң жаўлап алыныўы. Буннан тысқары, сүрениң «Таўдийъ» - «хошласыў» деген аты да бар.

Мадинада назыл болған бул сүреде Меккени жаўлап алыў, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның мушриклер үстинен жеңиске етисиўи, Араб ярым атаўында Ислам дининиң жайылыўы, ширк ҳәм бутлардың жоқ етилиўи билдирилген.

Соның менен бирге, бул сүреде Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның ѳлими жақынласқаны ҳаққында хабар ҳәм Аллаҳ таалаға тәсбиҳ, ҳамд ҳәм истиғпар айтыўға буйырылған.

Имам Байҳақий рахматуллаҳи алайҳ рәўиятында: «Наср сүреси Қуранның тѳрттен бирине тең» делинген.

Имам Насоий Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан рәўият етеди: «Ибн Аббас разияллаҳу анҳума маған: «Қурандағы ақырғы назыл болған сүрени билесеңбе?» дегенинде, мен: «Аўа, билемен, ол Иза жаа а-насруллаҳи... «сүреси» дедим, ол: «Туўры айттың», деди».

Имам Бухарий рахматуллаҳи алайҳ рәўият етеди: «Ибн Аббас разияллаҳу анҳума айтады:

«Умар ибн Хаттаб мени Бадрда қатнасқан үлкен жаслы адамлар менен бирге (алдына) киргизер еди. Буннан олардың айрымлары таң қалар еди. Бир күнлери оларды алдына шақырғанда, мени де олар менен бирге шақырды. Буны тек (кишкене болсам да) қандай екенимди кѳрсетиў ушын ислеген, деп ойладым. Сол күни Умар ибн Хаттаб: «Иза жаа а-насруллаҳи ўалфатҳу...» сүреси ҳаққында не дейсизлар, деп олардан сорады. Олардан айрымлары: «Егер жеңиске ерисип, бизге жеңис берилсе, Аллаҳқа ҳамд ҳәм истиғпар айтыўымызды буйырған», деди. Айрымлары ҳеш нәрсе демеди. Умар ибн Хаттаб меннен сорады: «Ҳәй Ибн Аббас, сен де сондай дейсеңбе?» Мен: «Жоқ», дедим. Ол: «Ондай жағдайда не дейсең?» деди. Мен: «Ол Расулуллаҳтың әжели болып табылады. Аллаҳ таала оған билдирген», дедим. Яғный, «Қашан Алланың жәрдеми ҳәм жеңис келсе, мине сол әжелиңиз белгиси болып табылады. Пǝрўардигарыңызға ҳамд айтың ҳәм Оннан мағпират сораң. Себеби, Аллаҳ тǝўбелерди қабыл етиўшидур». Ҳǝзирет Умар: «Мен де тек ғана сиз айтқан затты билемен», деди».

«(Ҳәй Муҳаммад!) Қашан, Алланың нусрати (жǝрдеми) ҳәм жеңис келгенинде...»

Аяттағы «Алланың нусраты» нан мақсет сонда, әлбетте, нусрат Аллаҳ тәрепинен болады. Нусрат, жǝрдем ҳәм жеңис Аллаҳтан басқа ҳеш бир махлуққа мүнәсип емес. Тек Аллаҳтың ҳикмети менен әмелге асады. Сол себепли бул нусрат уллыланып атыр.

Имам Аҳмад, Имам Байҳақий ҳәм Имам Насаийлер Ибн Аббас разияллаҳу анҳумадан айтқан рәўиятта келтириўине қарағанда, «Иза жаа а-насруллаҳи...» назыл болғанында, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Мениң жаным (тез күнлерде) алыныўы ҳаққында хабар берилип атыр. Мине усы жыл жаным үзиледи», деди».

«... адамлар топарласып, Алланың дини (Ислам) не кирип атырғанларын кѳргениңизде...» Яғный, араб ҳәм басқаларды сизге жиберилген динге топарласып киргениниң гүўасы болсаңыз... делинбекте. Себеби дǝслеп инсанлар бирме-бир ямаса екеўлеп динге кирер еди. Бара-бара қәўимлер жабылып Исламды қабыл ететуғын болды.

«... дǝрҳǝл Рǝббиңизге ҳамд бенен тәсбиҳ айтың ҳәм Аллаҳтан мағпират сораң! Себеби, Аллаҳ тǝўбелерди қабыл етиўши». Яғный, егер Мекке жаўлап алынып, Ислам кең қулаш жайса, Алланың сизге берген несийбелери шүкирилигине намаз оқың ҳәм Аллаҳқа ҳамд ҳәм тәсбиҳ айтың.

Бул жерде ҳамд ҳәм тәсбиҳ арасы бирлестирилмекде. Себеби нусрат ҳәм жаўлап алыў Аллаҳқа ҳамд айтыўды талап етеди. Бул Алланың уллы пазлы ҳәм марҳаматы.

Имам Бухарий рахматуллаҳи алайҳ Айша анамыз разияллаҳу анҳадан рәўиятында айтады:

«Иза жаа а-насруллаҳи ўал фатҳу» сүреси назыл болғаннан кейин Расулуллаҳ намаз оқыйтуғын болса, әлбетте, ол жағдайда «Субҳанака рǝббана ўа биҳамдика, Аллауммағфирлий», дер еди.

Сүреден үйренгенлеремиз:

Аллаҳ тааланың ҳәр бир несийбесине уйқас түрде шүкир, ҳамд ҳәм сәне айтыў шәрт. Алланың Набийи алайҳиссаламға ҳәм үмметине ең үлкен несийбелерден бири душпанлары үстинен нусрат ҳәм жеңис берилгени ҳәм де мусылманлар қубласы, Каъба ямаса Байтул-ҳарам, Меккениң жаўлап алыныўы болып табылады.

Аллаҳ таала бул уллы несийбе – Меккениң жаўлап алыныўына жǝне басқа бир несийбени қосып берди, ол да болса араблар ҳәм басқалардың Ислам динине топарласып кириўи. Бул Меккени жаўлап алыўда жүз берди.

Араблар: «Егер Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўасаллам Ҳарам халқы үстинен жеңиске ериссе, ҳеш-қандайда бир күш жәрдем бере алмайды. Аллаҳ Ҳарам халқын пил ийелери (Абраҳа әскерлери) нен аман қылған еди», дегени еди.

Жеткиликли, олар топарласқан ҳалда Исламды қабыллады.

Аллаҳ таала бул сүреге Ѳзи ушын кѳп намаз оқып, тәсбиҳ айтып, жеңис ҳәм жаўлап алыў ўақты Аллаҳқа ҳамд айтыў, зикирде даўамлы болып, мағфират сораўды буйырыў менен жуўмақ жасап атыр. Себеби Аллаҳ таала тәсбиҳ ҳәм истиғпар айтыўшы бенделердиң тǝўбелерин қабыл етеди.

Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам гүнасыз (гүнаҳлардан узақ) болыўына қарамай, истиғпар айтыўға буйырылып атыр. Солай екен, үмметлерине де бул зат жүдә зәрүр екени айдынласады.

Имам Муслим Айша анамыздан рәўият етеди. «Расулуллаҳ алайҳиссалам: «Субҳанака рǝббана ўа биҳамдика әстағфируллаҳа ўа атубу илайҳи», деп кѳп айтар еди. Сонда мен: «Ямаса Алланың елшиси, Сиз, «Субҳанака рǝббана ўа биҳамдика әстағфируллаҳа ўа атубу илайҳи», деп кѳп айтып атырғаныңызды кѳрмектемен», десем, Расулуллаҳ алайҳиссалам: «Раббим маған тез арада үмметим арасында әжайып затларды кѳриўимниң хабарын берди. Егер сол белгини кѳрсем, «Субҳанака рǝббана ўа биҳамдика әстағфируллаҳа ўа атубу илайҳи», деп кѳп айтаман. Расында, мен оны Наср сүресинде кѳрдим. Ол Меккени жаўлап алыўды ҳәм адамлардың топарласып Алланың динине кириўи», деди.

Аллаҳ алдындағы ҳақ дин Ислам дини. Бул ҳаққында Аллаҳ таала Әл Имран суресиниң 19-аятында: «Әлбетте, Аллаҳтың алдында (қабыл етилетуғын) дин Ислам» ҳәм тағы сол сүрениң 85-аятында: «Ким Исламнан басқа динди қәлесе, онда оннан (оның дини Аллаҳ алдында) сирә қабыл етилмейди ҳәм ол ақыретте зыян көриўшилерден болады», деп ескерткен.

Аллаҳ таала алдын тәсбиҳ, кейин ҳамд, кейининен истиғпар айтыўға буйырды. Саҳабалар бул сүре Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның ѳлиминиң хабарын бериўши екенин мақуллады. Рәўият етилиўинше, бул сүре назыл болғанында Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам хутба айтып: «Әлбетте, бендеге Аллаҳ дүнья менен ақыретке жолығыў арасында ихтияр берди. Бенде Аллаҳқа жолығыўын ихтияр етти», деген.

Тафсир китаплары тийкарында Толибжон Низом таярлады.

Muslim.uz сайтынан Даўытбай Беканов таярлады.

  • 511 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты