ТАҒАМҒА ШЫБЫН ТҮСИП КЕТСЕ НЕ ИСЛЕЎ КЕРЕК?

Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Қашан бириңиздиң ыдысына шыбын түсип қалса, оның ҳәммесин суйықлыққа батырсын, соң таслап жиберсин. Себеби, оның еки қанатының биреўинде шыпа, басқасында дәрт бар», – деди».

Бухарий ҳәм Насаий рәўият қылған.

Әбиў Даўыт та рәўият қылып:

«Әлбетте, ол (шыбын) дәрт бар қанаты менен сақланады»ны зыяда қылған.

Шолыў: Бул ҳәдиси шәрийф «Пәклик китабы»нда да өткен еди. Усы бапта келтирилиўиниң әҳимийетин есапқа алып, алдынғы шолыўды да қайта келтириўге руқсатыңызды сораймыз.

Бул ҳәдиси шәрийфте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам сиз бенен биз үмметине ыдысымыздағы суйықлыққа шыбын түсип қалса, не қылыўымыз ҳаққында айтып атыр.

Ҳәдис бойынша, ыдыстағы суйықлыққа түскен шыбынның суйықлыққа түспей қалған тәрепин де батырып турып, соң алып таслаў керек екен.

Бул сырттан қарағанда әжептәўир көринеди. Шыбын ҳәм оған уқсас ширкейлер аўқатқа түскенде илажы барынша оны сол нәрсеге кем тийгизиўге ҳәрекет қылыў ақылый жақтан туўрыға уқсайды.

Бул ҳәдис пенен танысқан ҳәр бир инсанда усындай пикир пайда болыўын итибарға алған Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам жоқарыдағы гәпти не ушын айтқанын шолып:

«Себеби, оның еки қанатының биреўинде шыпа, басқасында дәрт бар», – деди».

Ал, имам Әбиў Даўыт келтирген рәўиятта:

«Әлбетте, ол (шыбын) дәрт бар қанаты менен сақланады» деп, шыбын бир суйықлыққа түсип, қәўипке жолыққанда өзин сақлаў ушын дәрт бар қанатын қәўип тәрепке туўрылаўын баян етти.

Демек, ҳәр бир шыбын аўқатқа түскенде, әлбетте, зыянлы қанаты менен түседи екен. Усы зыянды жоқ қылыў ушын оның шыпалы қанатын да аўқатқа батырыў керек екен.

Бул ҳәдиси шәрийфке адамлардың мүнәсибети тарийх даўамында өзгерип келген. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның дәўиринде саҳабаи кирамлар өз әдетлери бойынша бул ҳәдиси шәрийфти еситиўи менен сол ўақытта, «Еситтик ҳәм бойсындық», деп әмел қылып кете берген.

Ал, кейин ала ҳәдиси шәрийфлерди терең үйренген ҳәм олардан түрли ҳүкимлерди шығарған уламаларымыз «Биреўдиң ыдысына шыбын түсип қалса, оны әўел батырып, кейин алып таслаўы керек», деп айтқан ҳәм сондай деп жазған.

Оннан кейинги әсирлер өтип, айырым шала алымлар пайда болып, шыбынды аўқат яки ишимликке батырып алыў илимге туўры келмейди, шыбында түрли микроблар болады, ол суйықлыққа қанша көп батса, микроблары соншелли көп төгиледи, деп дүньяға жар салды. Бул пикирди айырымлар Исламды, Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламды қалақлықта, наданлықта айыплаў ушын айтқан.

Ал, айырым Исламды өзинше «қорғаўшылар» болса, ҳәдисти туўры емес, күшсиз ҳәдис, деп жәриялаўға асықты.

Бирақ, илим раўажланыўы менен ҳәмме нәрсе өз орнына түсти. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам надан емес, алым екен. Алым болғанда да мөжиза гәплерди айтатуғын алым екен. Бул ҳәдиси шәрийф саҳиҳ екен. Саҳиҳ болғанда да Имам Бухарий рәўият қылған саҳиҳ ҳәдис екен.

Түрли жәнликлердиң, солар қатары, шыбынның да дүзилиси, қурамы терең үйренилди. Олардың айырымларында дәрт те, шыпа да бар екенлиги анық болды. Солардың дәрт бар жери инсанға тийсе, ашып аўырыўы, қышыўы, қызарып яки көгерип исип шығыўы ҳәм басқа үлкенирек апатларға да себеп болыўы анықланды. Соның менен бирге, сол жәнликлер өзлери менен түрли кеселликлердиң микробларын тасыўы да анық болды. Және сол зыяны бар жәнликлердиң айырымларында шыпа – пайдалы қәсийетлер де бар екенлиги аян болды. Мысал ушын, пал ҳәрре ҳәм шағады, ҳәм пал береди. Ең қызығы, ҳәмме жәнликлерде де өзин қорғаў инстинкти, қуралы бар екен. Олар өзи ушын қәўип-қәтерди сезгенде сол қуралды иске салады екен. Соның ушын да, түрли жәнликти билмей басып алсақ, дәрҳал шағып алады екен. Бул туйғы оларда тәбийий болып, қәўип-қәтер пайда болғанда өз-өзинен иске түседи екен.

Ҳайўанат әлемин жақсы үйренген алымлардың айтыўынша, бул ҳәдисте шыбын ҳаққында келген гәп ҳақ екен. Шыбында зәҳәрлеў қуўаты бар екен. Егер шыбын бир орынға қулайтуғын болса, өзин қорғаўға урынып, зәҳәрли қанаты менен қулайды екен. Соның ушын да, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам оның зыянын кесиў мақсетинде, екинши шыпалы қанатын батырып алыўға мәсләҳәт берген екен.

Соның менен бирге, атап өтиў керек, ҳәдисте шыбынды батырып алып таслаў ғана айтылған. Ол түскен ишимлик яки аўқатты жеп-ишиў буйырылмаған. Иштейи тартқан адамлар жеп-ишсин, иштейи тартпаған жеп-ишпесин. Бул жерде Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам шыбынның зыянын қалай жоқ етиў ҳәм ҳадал нәрсени зая қылмаў мәсләҳәтин ғана берген. Буны жақсылап түсинип алыў зәрүр.

Сондай-ақ, шыбын тек шай ҳәм аўқатқа ғана емес, төгип жибериўге қыйналатуғын нәрселерге де түсип кетиўи мүмкин, мысалы, аўқатлық ушын ислететуғын май, пал, қымбат дәрилер ҳтб, усындай ўақытта ҳәдиси шәрийфке әмел қылыўымыз мақсетке муўапық болады.

Мөмин-мусылман адам бундай саҳиҳ ҳәдис пенен анық болған иске қарсы шықпаўы керек. Егер ол буған уқсас нәрселерди туўры түсинип жетсе, жүдә жақсы. Егер түсине алмаса, мен түсине алмай атырман, илимим жетпей атыр, деп әдеп сақлаўы зәрүр. Дәрҳал қарсылық қылыўға асықпаў керек. Себеби, усы нәрсени ол билмесе, басқалар биледи, бүгин билинбесе, ертең яки жүз жыл, мың жыл өткеннен кейин билинеди. Көплеген аят ҳәм ҳәдислердиң сырлары әсирлер өтип, илим раўажланыўы менен ашылмақта.

Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфтың “Ҳәдис ва ҳаёт” китабы тийкарында таярланды.

Абдулазиз Идрисов, Елликқала районы «Муҳаммад норинжаний» жоме мешити имам-хатиби.
  • 143 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты