Алланың достына душпанлық етпең!

Бисмиллаҳир Раҳманир Раҳийм.

Аллаҳ таалаға узыннан узақ ҳамду мақтаўлар болсын.

Пайғамбарымызға жетилискен ҳǝм таўсылмас салаўат дурудлар болсын.

Уламалар Аллаҳ таала ушын қандай дǝрежеге ийе екенин билесизбе? «Пайғамбарлардың мийрасхорлары» болған уламалар менен мǝмиле етиўде олардың дǝрежелерин билиўимиз оғада ǝҳмийетли болады.

Аллаҳ таала мѳминлерди ҳǝм шаръий илим ийелери болған уламаларды жоқары дǝрежелерге кѳтериўи ҳаққында болжаў берип бундай деген:

«Аллаҳ сизлерден ийман келтиргенлердиң ҳәм илим берилгенлерди (бәлент) дәреже (мәртебе)лерге көтереди» (Мужодала сүреси, 11-аят).

Уламаларға сыйласық кѳрсетиў - Алланың китабы ҳǝм расулиниң сүннетинен ибарат шаръий илимлерге сыйласық кѳрсетиў болып табылады. Усының себебинен уламаларды ҳүрмет қылыў орынланыўы шǝрт болады:

Убода ибн Сомит разияллаҳу анҳудан рǝўият етиледи: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Кекселеримизди уллыламаған, кишилеримизге рейим етпеген ҳǝм алымымыздың ҳаққын билмеген кимсе үмметимнен емес», деди» (Аҳмад рǝўияты).

Уламаларды ҳǝм олар тǝрепинен айтылған пǝтиўаларды ҳүрмет етиў пайғамбарлар қалдырған мийрасларды ҳүрмет етиў болып есапланады. Себеби олар пайғамбарлардың мийрасхорлары болып, олар айрықша дǝреже ҳǝм пазыл ийелери есапланады. Буған тѳмендеги ҳǝдис дерек етеди:

Абу Дардо разияллаҳу анҳудан рǝўият етиледи: «Мен Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның: «Ким илим талап қылыў жолында жүрсе, Аллаҳ оған жǝннет жолын аңсат етип қояды. Әлбетте периштелер илим излеўшини разы қылыў ушын қанатларын қояды. Алым ушын аспандағы затлар, жердеги затлар, ҳǝтте суўдағы балықлар да истиғфар айтады. Илимпазлар пайғамбарлардың мийрасхорлары болып табылады. Пайғамбарлар динарды да, дирҳамды да мийрас етип қалдырмаған. Олар илимди мийрас етип қалдырған. Ким оны алса уллы несийбени алыпты», дегенин еситтим (Термизий рǝўияты).

Аўа, уламалар ǝне сол уллы несийбе ийелери болып табылады!

Аллаҳ таала бизге қандайда бир исте қыйыншылыққа дус келсек, уламаларға шақырық қылыўды, олардан сораў сораўды буйырған:

«Егер билмейтуғын болсаңыз, зикир әҳлинен (Таўрат ҳәм Инжилди билетуғынлардан) сораң!» (Наҳл сүреси, 43-аят).

Аўа, билмеген ислеримизди уламалардан сораймыз ҳǝм олардың ҳикмет пенен айтқан пǝтиўаларына жүремиз, ǝмел етемиз. Себеби олардың бул пǝтиўалары Қуран ҳǝм сүннеттиң булақлары болып табылады. Билимсизлерден абайлы болың! Себеби олар бизиң тилимизде сѳйлесе де, биз сыяқлы кѳринсе де, лекин дозаққа шақырады. Ҳǝдиси шǝрифте мынадай деп марҳамат етиледи:

Ҳузайфа ибн Яман разияллаҳу анҳудан рǝўият етиледи: «Адамлар Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламнан жақсылық ҳаққында сорар еди. Мен болса ѳзиме жетиўинен қорқып жаманлық ҳаққында сорар едим. «Ҳǝй Алланың Расули, биз билимсизликте ҳǝм де жаманлықта едик. Аллаҳ бизге бул жақсылықты келтирди. Енди мине сол жақсылықтан кейин жаманлық бола ма?» дедим. Ол: «Аўа» деди. «Сол жаманлықтан кейин жақсылық бола ма?» дедим. Ол: «Аўа, бирақ түтин болады», деди. «Оның түтини не?», дедим. Ол: «Бир қǝўим мениң туўры жолымнан басқа жолға баслайды. Сен олар (қылып атырған ислер) дан нелерди таныйсаң, нелерди танымайсаң», деди. «Сол жақсылықтан кейин тағы жаманлық бола ма?», дедим. Ол: «Аўа, дозақ қапыларына қарай шақырыўшылар болады. Буны қабыл еткенди соған тасланады», деди. «Ҳǝй Алланың Расули, бизге оларды сыпатлап бериң», дедим. Ол: «Олар ѳзимизден болады, ѳзимиздиң тилимизде сѳйлей алады», деди. «Сол зат маған жетсе, маған нени буйырасыз?», дедим. Ол: «Мусылманлар жǝмǝǝти ҳǝм олардың имамын беккем тутасаң», деди. «Олардың жǝмǝǝти де, имамы да болмаса не?», дедим. Ол: «Ондай жағдайда теректиң тамырын тислеп болса да сол фирқалардың барлығынан шетте боласаң, ҳǝтте, ѳлим саған сол ҳалыңда жетсин», деди (Бухарий рǝўияты).

Ѳкинишли, айырым инсанлар уламалар ҳаққында сын пикир билдириўди, ғыйбат етиўди ѳзлери ушын сǝўбет темасы қылып алады. Бул ислери менен ѳзлерин үлкен машқаланы шешип атырған сыяқлы сезеди. Сиз бундай ислерден абайлы болың. Себеби Абу Дардо разияллаҳу: «Сизлер уламалардың парасатынан абайлы болың! Егер олар сизиң зыяныңызға гүўалық берсе, сизлерди дозаққа аўдарып жибереди. Аллаға ант, Аллаҳ таала олардың кеўиллери ҳǝм кѳзине ҳақты кѳрсетип қояды», деген.

Солай екен, уламалар дыққат-итибар менен нǝзер салса, Аллаҳ берген парасат жǝрдеминде кимниң қандай инсан екенин аңлап алыўы мүмкин. Соның менен бирге, олар адамлардың минез-қулықлары ҳǝм де ѳз тǝжирийбелеринен келип шығып та кимниң ким екенин билип алыўы мүмкин. Усының себепинен олардың гүўалығы ǝҳмийетли болады. Солай екен, ҳǝр бир инсан ѳзи ҳаққында илим ийелери ҳǝм тақыўадар мѳминлер қандай гүманда екенине итибар қаратыўы керек. Себеби қылып атырған ислеримизди дүнья бузықлары мақуллап, алғыслап, қоллап-қуўатлап турса да, бирақ бир ғана ар-намыслы алым оған унамсыз баҳа берсе, алымның сѳзи итибарлы есапланады.

Аўа, илимпазлар биз ҳаққымызда жаман пикирге барып қалыўынан абайлы болайық! Оларды талқылаўдан ҳǝм сын пикир астына алыўдан сақланайық!

Туўры, илимпазлар да адасыўы мүмкин. Аллаҳ ҳǝм Оның Расулинен басқалар гүнасыз болмағаны ушын олардың айырым сѳзлери ҳǝм пǝтиўалары бийкар етилиўи итималдан узақ емес. Бирақ оларға раддия бериўге кимлер ҳақылы? Олар тǝрепинен ǝмелге асырылған айырым қǝте-кемшиликлерди тап ѳзлери сыяқлы зǝбердес илимпазлар илим аманатдарлығы тǝрепинен жеткиликли дǝлил-тастыйықларын келтирип, ǝдеп ҳǝм ҳүрмет-иззет пенен туўрылап турады. Ҳǝкимлерден бири айтқан екен: «Eгер қǝтеге жол қойған ямаса алжасқан ҳǝр бир адамнан пүткиллей ўаз кешип жибериле берсе, олардың еткен жақсы ислери есапқа алынбаса, илим-пǝн, санаат ҳǝм ǝдалат жоғалып кетеди, соның менен бирге, оларға апаратуғын жоллар да истен шығады».

Сол себепли үлкен илимпазлар үнсизлик етип турған мǝселелерде илимсиз адамлар түрли сын пикирлерди айта бермеўи керек. Негизи бундай адамлар тартыс майданына түспеўи керек. Себеби олар илимсиз тартыслары себепли шайтанның ойыншығына айланып қалады. Олардың пайдасынан кѳре зыяны кѳбирек болады. Сол себепли Алий ибн Абу Толиб разияллаҳу анҳу: Егер билимсиз адам үнсизлик еткенинде еди, адамлар ала-аўызлылыққа бармаған болар еди, деген.

Eгер қандайда бир алым дүньядан ѳтсе, ол ѳзи менен бирге илимниң бир бѳлегин де алып кетеди. Илимпазлардың еткен мийнети ҳǝм қыйыншылықлары олар қайтыс болғаннан кейин кѳзге айқын тасланады. Аллаҳ таала илимпазлар себепли қаншадан-қанша апатларды жоқ етип турады. Шǝрият илимлери илимпазлар жǝрдеминде тарқатылады. Илимпазлар қайтыс болса, мусылман адам оған дуўа етеди, оның ушын истиғфар айтады, оған Алланың рахметин сорайды, оның еткен жақсы ислерин үммет ортасында кең тарқалыўына ҳǝрекет етеди. Илимпазлар қайтыс болса, жаман инсанлар қуўанады, адамларды адастырыў ушын ѳзлериниң батыл ислерин кең ен жайдырыў ҳǝрекетинде болады. Ҳǝдиси шǝрифте сондай делинген:

Абдуллаҳ ибн Ҳǝмир ибн Ос разияллаҳу анҳума айтады: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның: «Әлбетте, Аллаҳ таала бенделеринен илимди бирден суўырып алмайды. Бǝлки илимди уламалардың жанын алыў менен тартып алады. Ақыр-ақыбетте, қандайда-бир алымды қалдырмағаннан соң, адамлар наданды басшы қылып алады. Кейин олар соралады ҳǝм илимсиз түрде пǝтиўа береди. Нǝтийжеде адасады ҳǝм адастырады», дегенин еситтим» (Бухарий рǝўияты).

Ҳǝй бирадар, илимпазларды жақсы кѳриң, адамларды да илимпазларды жақсы кѳриўге шақырың. Илимпазларды сѳзиңиз, қǝлемиңиз ҳǝм басқа барлық мүмкиншиликлериңиз бенен қорғаң. Шǝрият уламаларына қандайда бир мǝжилисте ямаса басқа қандайда бир орында болсын, зинҳар душпанлық етпең! Егер оларға қарсы душпанлық қылсаңыз, Аллаҳ тǝрепинен сизге қарсы болатуғын урыс дағазасын билип қойың! Аллаҳ асырасын! Егер сондай болса, жеңилиске ушыраған болыўыңыз анық. Себеби ҳǝдиси шǝрифте былай делинген: Абу Ҳурайра разияллаҳу анҳудан рǝўият етиледи: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам айтты: «Аллаҳ таала: «Ким мениң достыма душпанлық қылса, мен оған урыс дағаза етемен», деди» (Бухарий рǝўияты).

Шаръий илимлер ийеси болған Аллаҳ жолындағы уламаларға душпанлық қылып атырғанларға, соның менен бирге, жǝмийет арасында олардың абырайын тѳгиў мақсетинде түрли наылайық гǝплерди тарқатып атырғанларға қарсы гүресип илимпазларды қорғаў - Алланың жолында жиҳад етип Қуранды, сүннетти, шǝриятты ҳǝм динди қорғаў сыяқлы саўаплы уллы ислерден есапланады.

Мусылман адам уламаларды ҳүрмет етиўи керек. Себеби уламалар олар менен ѳз-ара сѳйлескенде де, олар менен бирге отырғанда да ҳүрмет-иззетке ҳақылы болған инсанлар болады. Олардың сǝўбетинен ҳǝм этикасынан үлги алың. Оларға кеўилиңиз ҳǝм тилиңизди абайлаң. Олар ушын Аллаҳ тааладан таўфиқ сорап дуада болың. Егер олар сизиң хызметиңизге мүтǝжлик сезсе, ҳеш те екиленбестен ықлас ҳǝм шадлық пенен Аллаҳ ушын оларға хызмет етиң.

Аллаҳ таала уламаларымызды ҳақ жолда турақлы қылсын! Оларды ҳүрмет қылыў ҳǝм олардың илиминен пайдаланыўды бизлерге несип етсин!

Ташкент Ислам институты оқытыўшысы Қудратуллаҳ Сидиқметов

«Ҳилол» журналының 8 (17) санынан.

Muslim.uz сайтынан Нѳкис районы «Имам ийшан» жоме мешити имам-хатиби Алымжан Салимов таярлады.

  • 111 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты