Узақ ѳмир, кең ырысқы гиреўи

Узақ ѳмир кѳриў, кең ырысқыға ерисиў - ҳǝр бир инсан ǝрманы. Кимдур бул жолда күнди түнге, түнди таңға жалғап мийнет қылса, тағы кимдур басқа шаралар излейди. Базыда мың урынғаны менен иси оңынан келмей атырғанынан налыйтуғын инсанларды ушыратамыз. Бундай инсанлар кең ырысқы ийелеў ушын ҳǝр илажды кѳреди, бирақ Набиййи алайҳиссаламның бир ғана ҳǝдийслерин естен шығарып қояды. Бул ҳǝдийс...

“Шарҳус сунна” китабында ибн Аббас разияллаҳу анҳудан рǝўият етилген ҳǝдийсте Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Кимниң қарамағында үш қызы болса ямаса ǝкеси қайтыс болып, үш қарындасы қараўында қалса, оларға меҳрийбанлық етип, баратуғын жеринде жақсы мǝмиледе жасап кететуғын дǝрежеде жақсы ǝдеп үйретсе, Аллаҳ оған жǝннетти ўǝжип етеди”, деген. Сонда бир адам: “Ҳǝй Алланың пайғамбары! Қызы екеў болса ше?” деп сорады. Расулуллаҳ салаллаҳу алайҳи ўа саллам: “Eкеў болса да”, деди. “Биреў болса ше?” деп сорағанында: “Биреў болса да”, деди.

Ҳаял адам турмыс қурғанға шекем ǝкеси, ǝжаға-иниси ямаса қандайда бир басқа ер адам ағайынының қараўында болады. Шаңарақ қурыўы менен ерниң қараўына ѳтеди. Тǝғдир болып қыз шаңарағынан ажырасып келсе ямаса ѳмирлик жолдасы қайтыс болып, жесир қалса, оған ким қарайды?

Бундай жағдайларда ҳаялдың мǝҳремлери оны ѳз ҳалына таслап қоймаўы, ѳксиген кеўлине тǝселле берип, алдынғыдай жақсылық етиўи керек. Бундай жақсы ис қайыр-эҳсанның ең жақсысы есапланады.

Рǝўият етиўлеринше, бир ҳаял аўыр қǝстеликке шалынады. Сонда ол дǝри-дǝрманына ақша таба алмай, тартынып илажсыз инисиниң шаңарағына келеди. Ҳал-жағдай сорасып, гǝпин неден баслаўды билмей турғанында, иниси: “Апа, тынышлықпа?” деп сорайди. Апасы келгендеги мақсетин тартыныў менен түсиндиреди: “Мазам қашып, шыпакерге барған едим, асығыслық пенен операция қылыў зǝрүр екенлигин айтты. Бир қанша дǝри-дǝрманлар буйырды. Билесең, жийенлериң еле жас, жалғызбан. Сеннен жǝрдем сорап келдим”.

Апасының нǝзери жерге қадалған еди. Иниси апасының жағдайын түсинбеди ямаса түсиниўди қǝлемеди. “Апа, кѳрип турыпсыз, жай салып, ремонт жумысларын жуўмақлайын деп турыппан. Артықша ақшам жоқ!”.

Апасы ата-анасынан жалғыз қалған инисиниң шаңарағынан басын ийип шығып кетти.

Eмлеў ўақытында жǝрдем кѳрсетилмегени себепли жапсақ күшейип, апасы аманатын тапсырды. Инисиниң болса үйине күтилмеген жағдай себепли бир түнде от тийип, бар-жоғынан айрылды.

Шǝриятымыз кѳрсетпелеринде силаи раҳим кең үгит-нǝсиятланған. Жǝмийетте ағайынлық байланысларының, яғный силаи раҳимниң ǝҳмийети ǝдалат, жақсылық қылыў ҳǝм басқа шырайлы ǝмеллер сыяқлы зǝрүр болып табылады.

Абдуллаҳ ибн Амир ибн Осс разияллаҳу анҳу айтады: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: “Аллаҳ таала реҳимли инсанларға реҳим етеди. Жер жүзиндегилерге меҳирли, шǝпǝǝтли болың, аспандағылар сизлерге реҳим етеди. Реҳим (ағайынлық байланыслары) Раҳманға жақын. Ким ағайынлықты байланыстырса, Аллаҳ таала оның менен (рахмет қатнасығын) байланыстырады. Ким оны үзсе, Аллаҳ таала да одан (рахмет қатнасығын) үзеди”, деп марҳамат етди (Имам Абу Даўыт ҳǝм Имам Термизий рǝўияты).

Пайғамбарымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа салламның бул ҳǝдийслеринде үмметлерин силаи раҳмға шақырып, ағайынлық сабақларын үзиў Аллаҳ таала рахметинен узақ болыўға алып келиўи келтирилген.

Адам жақынларына жақсылық етпесе, туўысқанларына салыстырғанда тас баўыр болса, бундай инсанлар басқаларға да бий меҳир болады. Ислам тǝлийматы бундай ислерден қатаң ескертеди.

Суроқа ибн Жаъшамнан рǝўият етиледи: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: “Ҳǝй Суроқа, саған ең уллы садақаның ямаса садақадан да уллылаў заттың дǝрегин берейин бе?” деди. “Аўа, Расулуллаҳ”, деди. “Алдыңа келген ҳǝм сеннен басқа тǝмийнатшысы болмаған ҳаялға икрам кѳрсетиўиң”, деди.

Шаңарағынан ажырасқан, бағыўшысын жоғалтқан адамларға, кем тǝмийинленген шаңарақларға меҳир-мириўбетли болыў, оларға да руўхый жақтан кѳмек бериў Аллаҳ тааланың рахметине ерисиў ушын зǝрүрли қурал екенин умытпайық.

Ағайынлық қатнасықларын түрли жол ҳǝм усыллар менен беккемлеўге ҳǝрекет қылыў инсанның рысқы ҳǝм ѳмирине берекет бериўи ҳаққында Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам болжаў берип, бундай деген: “Кимниң рысқы кең болыўы ҳǝм ѳмири узақ болыўы кеўилли етсе, ол силаи раҳим қылсын, яғный ағайынлық қатнасықларын беккемлесин” (Имам Бухарий ҳǝм Имам Муслим рǝўияты).

Солай екен, узақ жас кѳриў, кең рысқыға ийе болыўдың тийкарғы факторы бир ғана усы ҳǝдийсте айтып ѳтилген. Соған ǝмел қылсақ, исениң, ѳмиримиз узақ, рысқымыз кең болады, инша Аллаҳ!

Мунира АБУБАКИРОВА,

Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы қǝнигеси.

Muslim.uz сайтынан Тѳрткүл районы «Мискин баба» жоме мешити имам-хатиби Валижан Худайбергенов таярлады.

  • 142 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты