Жетимлерге ғамқорлық

Жетим сѳзи араб тилинен алынған болып, жалғыз, жеке деген мәнини аӊлатады. Жетим деп шәрятта балағат жасына жетпей турып, ǝкеси дүньядан ѳткен изинде қалған перзентке айтылады. Яғный бағыўшысынан айрылған ер жетпеген перзентлерге айтылады. Пайғамбарымыз С.А.Ў. балағат жасына жеткеннен (ер жеткеннен) соӊ жетимлик жоқ делинген. Ислам дини жәмийетимиздиӊ еӊ меҳирге мүтаж қатламларынан болған жетимлер ҳаққында ҳәмийше қайғырыўға оларға ғамқорлық меҳрибанлық кѳрсетиўге шақырады. Қураний кәрим аятларында Пайгамбарымыз С.А.Ў ныӊ ҳәдислеринде жетимлерге ғамқорлық кѳрсетиў оларға зулым қылмаў оларға тийисли болған мал дүньяларды ысрап қылып жибермеўге ямаса қыянет қылмаўға шақырады. Жәмийетимизде ата-анасынан ерте айрылып кѳмекке, жәрдемге мүтәж болған жетимлер ушырасады. Динимиз тәлийматы бизлерди ѳз-ара бир-бирлеримизге жақсылық қылыўға, мүтәжлерге жәрдем бериўге буйырар екен, соныӊ ишинде жетимлерге ғамқорлық қылыў, оларды ҳәр тәреплеме кәмил инсан болыўлығына әҳмийет қаратыўға шақырады. Аллаҳ таала Қурани кәримниӊ бир нешше аятларында хайыр-иҳсан садақаларды кимлерге, қалай бериў кереклигин айтып, жетимлерди ѳз алдына айырып айтып ѳткен. Яғный «Бақара» суресинде: (Ҳәй Муҳаммед) «Сизден қандай иҳсан қылыўды сорайды, Айтыӊ «Не нәрсени хайыр-иҳсан қылсаӊыз ата-ана, туўысқанлар, жетимлер, мискинлер ҳәм мүсәпирлерге қылыӊлар! Аллаҳ ҳәр қандай қылған иҳсанларыӊызды билип турыўшыдур», деп марҳамт қылынады.

Ҳәммемизге мәлим шаӊарақтыӊ, перзенттиӊ мүтәжликлерин питкериў тийкарынан атаныӊ ўазыйпасы. Бирақ тағдирдиӊ иси менен атасы дүньядан ѳтип кеткен болса гѳдектиӊ еӊ әўели ғамқоршысы оныӊ жақын туўысқанлары. Себеби басқаға қарағанда жаны ашып мийримли болады. Қалаберсе жетимниӊ тәмийинлеўшисин шәриятымыз жәмийетимиз жуўапкершилигине жүклейди. Солай екен жетимлерди қарамағына кепилликке алыў оларға ғамқорлық қылыў еӊ шараплы пазийлет екени ҳаққында ислам тәлийматы бизге тәлим береди. Пайғамбарымыз С.А.Ў. да жетимликти басынан ѳткерген. Ата-анасынан жетим қалып әмекисиниң қарамағында болды. Жетимлерге жүдә меҳрибанлық кѳрсетер еди. Абу Ҳурайра р.а дан раўаят қылынған ҳәдисте Пайғамбарымыз С.А.Ў: «Мусылманлардыӊ үйиниӊ ишиндеги еӊ жақсысы жетимлерге жақсылық қылған үй», делинеди. Мусылманлардыӊ үйиниӊ ишинде еӊ жаманы жетимге жаманлық қылған үйдур. Және Пайғамбарымыз С.А.Ў: «Жетимди ѳз қарамағына алған адам менен жәннете бирге боламыз деп кѳрсеткиш ҳәм ортанғы бармақларын ишара қылып кѳрсетти». Демек Пайғамбарымыз С.А.Ў. жетимге ғамқорлық қылған адамларға жәннетке кириў менен бирге оныӊ жәннеттеги дәрежесин кѳрсетип айтпақта. Жетимди қарамағына алған сондай бахытқа ерисер екен. Ал енди жетимди қорлаў, қараўсыз таслап қойыў, оған зулым қылыў, дүнья-малларын наҳақ жоллар менен ѳзлестирип алыў болса, мусылманға жат нәрсе болып бундай жаман ислерди Аллаҳ таладан ҳәм ақырет күнинен үмити болмаған адамлар ғана ислеўи мүмкин. Алланыӊ разылығын табаман, жәннетке киремен деген инсан жетимге ғамқорлық қылып зулым жеткериўден сақланыўы керек екен. Еӊ болмаса жақсылық қылыў қолдан келмесе, жаманлық қылмаў керек.

Абдуллаҳ ибн Аббас р.а дан рǝўият қылынған ҳәдисте Пайғамбарымыз С.А.Ў: «Қайсы бир мусылман бир жетимди тәрбиялап ѳзи жегеннен жегизип, кийгенинен кийгизип, шерик қылса егер кеширилмес гүнасы болмаса Аллаҳ таала оны жәннетке киргизеди» деди.

Кейинги ўақытларда болса тири жетим деген сѳзлер ҳәм еситилип атырғаны ашынарлы ҳалат. Тири жетим дегенде ǝкеси тири бола турып перзентлерин таслап кеткен оларды напақасыз, тәрбиясыз қыйын шараятта жасаўға мәжбүр болыўына себепши болып атырған базы ҳүждансыз, инсапсыз инсанлардыӊ барлығы ушрасып турады. Өзлериниӊ рәҳәти, мәслиги деп шаӊарағын перзентлерин қараўсыз қалдырып кеткен инсанларды кәмил мусылман деп айтыўға болама? Пайғамбарымыз С.А.Ў. ныӊ ҳәдислеринде келеди, «Жетим, жесир ҳаял ҳәм мискинлер мүшкилин аӊсат қылыўшы адам Аллаҳ жолында жан пида етиўши күндизлери ораза, түнлери уйқысыз ибадатта болыўшы кәбидур» деген. Және айтады «Еки зайып: жесир қатын ҳәм жетим гѳдек барасында Аллаҳтан қорқыӊлар», - деди. Ҳәзирги күнде мәмлекетимиз тәрепинен меҳрибанлық үйлеринде тәрбияланып атырған балаларға жүдә жақсы ғамқорлықлар кѳрсетилип келмекте. Бәлки оларға жүдә жақсы шәраятлар жаратылып берилип атырған шығар, бирақ бәри-бир ата-ананыӊ меҳрин ҳеш ким бере алмайды. Соныӊ ушын перзентлерин тири жетим қылып қойған аталар, перзентлеринен ўаз кешип таслап кетип атырған аналар аўыр гүналар қылып атырғанлығын аӊлап алыўы керек.

Усындай Қурбан ҳайыты қарсаңында қолан келгенинше жоқарыда айтып ѳткен мүтǝж шаңарақларға, жетимлерге, мискинлерге қолдан келгенинше жǝрдем бериў динимиз кѳрсетпелери ҳǝм Пайғамбарымыз Муҳаммад С.А.Ў. ның ҳǝдислерине ǝмел еткен боламыз…

Дǝрменбей Байымбетов, Кегейли районы «Халқабад» жоме мешити имам-хатиби.
  • 117 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты