Исламда кийиниў ǝдеплери

Ислам Аллаҳ тааланың жетилискен барлық заман ҳǝм мǝканларда инсан ѳмириниң барлық тараўларын қамырап алған. Усының менен бирге, кийиниў де инсан ѳмириниң ǝҳмийетли тǝрепи екени ҳǝммемизге жақсы белгили болып табылады. Ислам басқа ҳǝмме тараўларда ѳз кѳрсетпелерин берсе, кийиниў барасында тǝрк етсе оның жетилискенлигине, толықлығына зыян жеткен болар еди.

Соның ушын да Исламда бул мǝселе басқалары қатары, жеткиликли дǝрежеде толықтырылған. Бул болса мусылманлар ушын үлкен бахт болып табылады. Себеби, олар ѳмирдиң басқа тараўларында болғанындай кийиниў мǝселесинде де таяр тǝлийматларға ǝмел етип, еки дүнья бахтына ерисиў ушын тағы бир илǝҳий жǝрдем болады.

Айырымлар кийиниў мǝселесине буншелли үлкен итибар бериўдиң себеби не, ақыры бул арзымаған нǝрсе ғой, деўи мүмкин. Әўеле, кийиниў арзымаған нǝрсе емес. Қалаберсе, Исламда инсан ѳмириниң арзымайтуғын тǝреплери жоқ, бǝлки динимизде инсан ѳмириниң барлық тараўлары теңдей итибарға ылайық.

Инсанның кийиниўи оның ишки руўхый дүньясының сыртында сǝўлелениўи, деўимиз мүмкин. Қайси инсанда уят, ар-намыс сыяқлы түсиниклер болса, сол инсан ѳз абыройын сақлайтуғын, басқалардың ашыўына тийметуғын ҳалда кийинеди.

Буның үстине, кийим-кеншек инсанның мудамы жолдасы болғаны ушын, оған тǝсир етиўи турған гǝп. Мысал келтиретуғын болсақ, ǝскерлерге ѳзине тǝн кийим кийдириў ҳǝмме халықларда ǝййемнен ǝдет болып келген. Бул ǝўеле, ǝскерлерге ѳз ўазыйпасын ѳтеўде қолайлық туўдырса, екиншиден, арнаўлы кийим оларға тǝсир қылып, ǝскерлик руўхын тутып турыўда, күшейтиўде ис береди. Ҳǝттеки ǝпиўайы адам ǝскер кийимин кийип алса, ǝскерлерге усап исенимли жүриўге умтылыўы да соннан. Соған кѳре Исламда кийим-кеншекке айрықша итибар берилген. Ислам дининиң толық ҳүкимлери баян етилген барлық китапларымызда айрықша либас китабы бар. Әсиресе, ҳǝдис, суфизм ҳǝм фиқх китапларымызда буған үлкен итибар берилген.

Исламның инсанды ҳүрмет етиўи бойынша кѳрген илажлары ишинде либас мǝселеси де бар. Бул мǝселеде инсанның кийиниў мǝдениятына ǝмел етиўи ѳзи ушын абырай ҳǝм мǝртебелиги, гѳззаллық ҳǝм зийнетлиги, жǝмийеттиң басқа ағзаларын болса ҳүрматлеў екени түсиндириледи.

Аллаҳ таала ѳзиниң каламы шǝрийфи Аъроф сүреси 26-аятында: «Ҳәй Адам балалары! Ҳақыйқатында да, сизлерге әўретиңизди жаўатуғын кийимди ҳәм пәрди (зийнетти) түсирдик. (Бирақ,) тақўа кийими – сол жақсысы. Усылар – Аллаҳтың мөжизалары. Қәнекей, еслесе!”, деп марҳамт қылады.

Инсанды ҳайўаннан ажыратып туратуғын белгилерден бири де бул либас. Адамның ǝўрети айыбын жасырып турыўы ушын Аллаҳ таала оған либас ада қылған. Либастың зǝрүрлиги адам ǝўретин ѳзгелерден жасырыўы болады. Лекин Аллаҳ таала инсанды ǝўретинен басқа ағзаларын да тосыў мүтǝжлиги бар екенин инабатқа алып, либасты зийнет түринде назыл қылды. Сол себепли либасты, яғный шǝриятқа муўапық кийген инсан ғана зийнетли есапланады. Бирақ ең тийкарғы либас, тақўа либасы болып табылады. Соның ушын да Аллаҳ таала аятта Тақўа либасы - ǝне усы жақсы. Демекте.

Егер ǝпиўайы либас беденниң ǝўрет жерлерин тосып, денени зийнетлесе, тақўа либасы руўхый ǝўретлерди тосып, инсан қǝлбин зийнетлейди. Егер инсанның кийим-кеншеги денесидеги ǝўретлерин жасырып, оған зийнет бағышласа, тақўа либасы жыртылып, руўхый ǝўретлери ашылып турса, буннан жаманы жоқ. Ҳǝзирги күнде кѳпшилик ѳз тақўа либасы жасанып кийингенлигин даўа қылып, үстки ǝўретлериниң ашылып қалғанына итибар бермеўге шақырады. Бул уятсызлықтан ѳзге нǝрсе емес. Егер кимниң тақўа либасы орнында болса, ǝлбетте, физикалық либасы да дурыс болады. Ҳар еки либас - шаҳўаный ǝўретти тосатуғын либас та, тақўа либасы да.

Жоқарыда айтқанымыздай, Аллаҳ таала кийим-кеншекти инсанға ǝўретин тоссын, ѳзин дүзетсин, деп берген. Гейпаралары кийим-кеншекти мақтаныш қуралы, екиншилери оны ѳмирдеги тийкарғы мақсет қылып алды. Қǝдир-қымбатын да кийим-кеншек пенен ѳлшей баслады. Үшиншилери кийимди тар ҳǝм жуқа кийип, одан кѳзленген тийкарғы мақсетти ѳз мǝпи ушын ѳзлестирди. Атап айтқанда, тǝрбиясыз ҳаяллар либасты ǝйне ǝўретти бѳрттирип кѳрсетиў ушын ғана кийди. Бул жағдай жоқары инсаныйлық пазыйлетти жерге урады. Соның ушын да Ислам бул ислерде ѳз тǝлийматларын енгизди.

Кийим ҳаққында шаръий ҳүкмлер

Уламаларымыз кийим мǝселеси бойынша келген барлық ҳүжжет-дǝлиллерди үйренип шыққаннан кейин, тѳмендеги жуўмаққа келген.

Кийимниң ҳүкими бир неше болып табылады.

1. Парыз.

Бул ǝўретти жасыратуғын ҳǝм ыссы-суўықты қайтаратуғын кийим. Ол пахтадан тигилген орташа жағымлы ҳǝм шырайлы болыўы керек.

2. Мустаҳаб.

Бул ǝўретти тосып, зийнетти ашатуғын кийим.

3. Мубоҳ.

Бул жумъа, хайыт ҳǝм адамлар жыйналатуғын күнлери жасаныў ушын кийилетуғын шырайлы кийимлер.

4. Макруҳ.

Бул тǝкаббырлық ушын кийилетуғын кийим.

5. Харам.

Бул ǝўретти тоспайтуғын ҳǝм де ер адамлар ушын шайы, жипек кийимлер.

Мамбетов Давронбек, Елликқала районы «Сафа» жоме мешити имам-хатиби.

«Ижтимоий одоблар» китабынан.

  • 103 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты