Ағайын-туўысқанлық байланысларындағы шегаралар... Булар ҳаққында биз нелерди билемиз!

Биз мусылман үмметин жаман ислерден, жаман жолларға жүриўден қайтарған, мөмин-мусылманларға гүна ҳәм саўап жолларын ашық-айдын баян еткен Аллаҳ субҳанаҳу ўа таалаға шексиз шүкирлер болсын!

«Ағайын-туўысқанларыңыз бенен қатнасықты үзбең» деген Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламға салаўат ҳәм сәлемлеримиз болсын!

Аллаҳ таала Қураны кәриймниң Нур сүреси, 31-аятында: Сен мөмин ҳаялларға (да) айт: «Көзин (намәҳрәм еркеклерге қараўдан) сақласын, әўретин (зинадан) қорғасын! Сондай-ақ, (әдетте) көринип турғанынан басқа зийнетлерин көрсетпесин ҳәм орамалларын көкирегине түсирип алсын! Зийнетлерин күйеўлери, әкелери, қайнаталары, балалары, күйеўиниң балалары, аға-инилери, аға-инилериниң балалары, апа-сиңлилериниң балалары, (өзлери киби) ҳаяллар, қол астында мүлик болған (шоры)лар, (ҳаяллардан) бийқәжет (қартайған, хунаса ҳәм ақылы жоқ) еркек хызметшилер, ҳаяллардың әўретиниң парқына бармайтуғын жас балалардан басқаларға көрсетпесин! Жасырын зийнетлерин билдириў ушын аяқларын (жерге) урмасын! Ҳәммеңиз Аллаҳға тәўбе қылың, ҳәй мөминлер! Қәнекей, (сонда) утысқа ериссеңиз», деп, биз мусылман бенделерине ҳаялларына үйретиўи керек қарым-қатнастағы шегараларды билдирип атыр.

Ислам үмметиниң бахыт-ығбалға ерисиўи ушын бәрше нәрселерди ашық-айдын етип көрсетип берген Қураны кәрийм ҳаяллар зийнетлерин көрсетиўи мүмкин болған өмирлик жолдасынан тысқары, мәҳрәм еркеклерди улыўмалық ҳүким аятынан бөлек-бөлек қылып ажыратты. Буның ҳикмети ҳаяллар менен еркеклер ҳәр дайым мәмиледе болыўы зәрүр болғаны ушын белгиленген. Бул жердеги еркеклер ҳаяллар менен туўысқанлық байланысы бар. Демек, ҳаялдың мәҳрәмлары менен танысып шығамыз.

Күйеўи. Күйеўи некесинде болған ҳаялының бәрше жерине қараўға болады. Аятда қадаған етилген ағзасынан басқа ҳәмме жерине жақынлық қылса болады.

Ата-бабалар. Ҳаялдың әке ҳәм ана тәрептеги аталары;

Күйениң әкеси (қайынатасы);

Өзиниң балалары, өгей баллары ҳәм ақлықлары;

Ҳаялдың (аға-ини, апа-сиңлилери). Ата-анасы бир болса да, бир болмаса да, парқы жоқ;

Туўысқан (аға-ини, апа-сиңлилери)ниң баллары;

Санап өтилгенлердиң ҳәммеси ҳаялға маҳрам есапланады. Булардың алдында зийнетлерин көрсетиўге руқсат берилген. Аллаҳ таала жоқарыдағы аятда дайы ҳәм ажағаларына тийисли ҳүкимди айтпады. Фиқҳ алымларының пикирине көре, дайы ҳәм ажағаларының ҳүкми басқа маҳрам туўысқанларына уқсайды. Әмеки ҳәм дайылары әкениң ҳүкми менен бирдей болғаны ушын, аятда бөлек айтылмады. Аятда айтылған туўысқан еркеклер ҳаялдың маҳрамы болғанындай бир ананы емген аға-инилер де ҳаялдың маҳрамы есапланады.

Усы жерде зийнет ҳәм жасырыўы керек болған ағзаларын билип алыў керек. Зийнет еки түрли болады. Биреўи халқый яғный жаратылыстағы зийнет екиншиси өзи кәсип қылған зийнет. Денениң ағзалары халқый зийнет түрине киреди. Ерисилген зийнет болса, липас, тағыншақ, көзге сүрилген сүрме, қолға қойылған хынаға уқсас. Жасырыўы керек болған ағзалары ҳаялдың мойны, қолы, билеклери ҳәм аяғы. Мине усы зийнет орынларын жоқарыда айтылған маҳрамлары көриўи мүмкин. Басқа еркеклер жүзи ҳәм қолынан тысқары басқа ағзаларына қараў ҳарам. Жүз ҳәм қолға қараўға руқсат берилгени, ол жерде жасыратуғын зийнет болмағаны ушын.

Имам Замахшарий раҳимаҳуллаҳ айтады: «Аятда зийнет зикир етилиўиндеги ҳикмет - зийнет орынларын жабыўы керек екенине дәлийл болады. Аллаҳ таала «Зийнетлерин көрсетпесин» деди ме, демек зийнет негизги зийнет болған орынларды көрсетпеўге буйырып атыр. Демек, жасырыўы керек болғаны ағзаларына тағатуғын зийнетлери екен.

Алымлар «еле ҳаяллардың жасырын жерлеринен хабары болмаған балалар» аяты ҳаққында түрли пикирлерди айтқан: бул жерде балағат жасына жетпеген балалар айтылған; жаслығы себепли анасының жасырын жерлериниң парқына бармайтуғын балалар айтылған. Булар он жасқа жетпеген болыўы керек. Егер бала балағат жасына жетпесе де, жасырын жерлерди түсинетуғын болса, ҳаяллар бундай балалардың алдында зийнетлерин көрсетпегени жақсы.

Әжинияз Жийемуратов, Ташкент ислам институты 4-курс талабасы.
  • 105 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты