КОРОНАВИРУСҚА ҚАРСЫ ЖЕТПИС КҮН: илажлар, үгит-нǝсиятлар, қайырқомлық илажлар ҳǝм дуўалар


2020-жылда пүткил жǝҳǝнди жаўлап алған коронавирус пандемиясы 34 миллион халыққа ийе болған Ѳзбекстанда ѳз ўақытында кѳрилген илажлар нǝтийжесинде бир қанша жумсақ ѳтпекте.

Журтымызда жетпис күннен аслам даўам етип атырған карантин дǝўиринде коронавирус инфекциясина қарсы ǝмелге асырылған ислер ѳзиниң унамлы нǝтийжесин берип атыр. 25-майға келип кеселликтен пүткиллей саўалғанлар саны 2607 ге жетти. Бул болса вирустан зыянланыў менен байланыслы жǝми 3215 жағдайдың 80 процентинен кѳбисин қурайды. Коронавирустан емленип атырған 595 наўқас қалды.

Карантин илажлары ҳǝм түсиндириў жумысларының кѳлеми менен үлкемизде кеселликтиң белгиленген жағдайлары да, күнлик жаңа жағдайлар да бир-бирине салыстырғанда тѳмен дǝрежеде сақланып турыпты. Тийкарғысы, саўалғанлар саны күннен-күнге кѳбеймекте.

Атап ѳтиў керек, дүньяның кѳплеген мǝмлекетлеринде коронавирус пандемиясы менен байланыслы жағдай кескинлигинше қалып атыр. АҚШтың Жан Хопкинс университети мағлыўматларына кѳре, бүгинги күнге келип дүнья бойлап жǝми 5,5 миллион нан аслам адамда COVID-19 анықланған. Олардан 2,3 миллион нан асламы саўалған болса, 346 мыңнан асламы қайтыс болғаны ѳкинишли. Вирусқа шалынғанлар саны бойынша АҚШ, Бразилия, Испания, Италия, Германия, Франция, Уллы Британия, Россия, Иран, Туркия ҳǝм Ҳиндстан сыяқлы мǝмлекетлер жетекшилик етпекте (2020-жыл 25-май ҳалаты).

Үлкемизде коронавирус инфекциясы анықланыўының дǝслепки күнлеринен ақ ҳүрметли Президентимиз тǝрепинен халқымыз саламатлығы, пуқаралар арқайынлығын гѳзлеген ҳалда бир қатар шаралар қолланылды. Мына нǝрсени айрықша атап ѳтиў керек, кѳрилген илажлардың нǝтийжеси менен, халық санына салыстырғанда апрель айы жуўмақларына кѳре, ҒМДА мǝмлекетлери арасында инфекция тарқалыўының алдын алыў бойынша ең жақсы кѳрсеткиш ǝйне журтымызға туўры келди.

Дүнья бойынша бир күнде 80 мыңнан кѳбирек жағдайда коронавирус кеселлиги анықланып атырғаны, айырым қоңсылас мǝмлекетлерде жағдайдың аўыр екенлиги пүткил халқымыздан енгизилген тǝртип-қағыйдаларға қатаң ǝмел етиўди талап етпекте.

Әтирапымызда кеселликке шалынғанлар жоқ деп ѳз ѳмиримизди қǝўип астына қоймайық. Ҳǝр биримиз карантин талапларына толық ǝмел етсек ғана, кѳшеден саў-саламат қайтып келемиз. Егер ѳзимиз, жақынларымыз, перзентлеримиз саламатлығына бийпарық болмасақ, ҳǝр-биримиз профилактикалық илажлар, медицина хызметкерлери усынысларына толық ǝмел етиўимиз шǝрт болады.

Усы жыл 7-май күни ѳткерилген видеоселектор жыйналысында Мǝмлекетимиз Басшысы “Ҳǝр биримиз карантин ҳǝм санитария-гигиена қағыйдаларына қатаң ǝмел етип, ѳзимиз, жақынларымыз ҳǝм халқымыздың денсаўлығын қорғаў ушын жуўапкер екенимизди умытпаўымыз зǝрүр ҳǝм шǝрт”, деп бүгинги күнниң ең баслы принципин айтып ѳтти.

Жүзеге келген жағдайды туўры түсинип, карантин қағыйдаларына ǝмел қылып атырған данышпан халқымыздың бирлиги менен усы апаттан артықша зыянларсыз шығыўға ерисилмекте.

Мǝмлекетимиз басшысының Ѳзбекстан халқына жоллаған Рамазан ҳайыты қутлықлаўында да усы мǝселелерге айрықша тоқталып ѳткен еди: “Мǝрт ҳǝм шыдамлы халқымыз коронавирус пандемиясы, басымызға түскен ҳǝр қыйлы сынақлар ҳǝм табийий апатлар шараятында “Алла сабыр-тақатлы инсанлар менен бирге болады”, деген илǝҳий үгитине ǝмел етип, түскүнликке берилместен, жǝне де татыў ҳǝм бирге болып, инсаныйлық, бирликтиң жоқары үлгисин кѳрсеткенин пүткил жǝҳǝн тǝн алмақта”.

Ҳақыйқатында, тараўдың жетик экспертлери жуўмағына кѳре, Ѳзбекстан усы қǝўетерли пандемиядан ең кем зыян кѳрген мǝмлекет ретинде шығады, деп баҳаланбақта.

Жǝҳǝнде, атап айтқанда, үлкемиздеги эпидемиологиялық жағдайды есапқа алған ҳалда коронавирус инфекциясы анықланған дǝслепки күнлерден ақ мѳмин-мусылманлар ушын Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы Уламалар Кеңеси тǝрепинен бир қатар баянатлар, мүрǝжаатлар менен шығылды ҳǝм усылардың мазмун-мǝнисин үгит-нǝсиятлаў жумыслары избе-из даўам еттирилип атыр. Атап айтқанда:

2020-жыл 16-мартта коронавирус инфекциясы тарқалыўының алдын алыў бойынша пǝтиўа жǝрияланды. Онда тийкарынан мǝмлекетте эпидемиологиялық жағдай жақсыланғанша жума намазлары орнына үйде пешин намазын ҳǝм бес ўақыт намазларын да үйде оқыў усыныс етилди. Бул ǝмелият кейинирек кѳплеген сырт ел мǝмлекетлеринде де енгизилди;

2020-жыл 23-мартта Уламалар Кеңесиниң карантин талапларына қатан ǝмел етиў бойынша мǝмлекет мусылманларына мүрǝжааты жолланды;

• 2020-жыл 23-мартта пандемия дǝўиринде жерлеў мǝресимлерин қалай ѳткериў бойынша усыныслар берилди. Онда мүсийбет, жерлеў мǝресимлерин ықшам тǝрзде ѳткериў барабарында эпидемия ҳǝм де карантин дǝўириндеги талаплар, атап айтқанда, гигиена қағыйдалары - қолларды жуўыў, медициналқ нықапларды тағыў, социаллық аралықты сақлаў ҳǝм басқаларға қатаң ǝмел етиў айтып ѳтилген.

2020-жыл 13-апрельде Уламалар Кеңесиниң Рамазан айын ѳткериў ҳаққындағы баянаты берилди. Баянатта атап айтқанда, Рамазан айында тараўиҳ намазлары, сǝҳǝрлик ҳǝм ифтарлық мǝресимлери ҳǝм де хатми Қуранларды ѳз шаңарақ ағзалары менен үйлеринде ѳткерилиўи белгиленди.

2020-жыл 14-апрельде закат, питир садақасы ҳǝм фидя муғдары ҳаққында мағлыўматлар берилди. Онда бүгинги күнде дүньяда коронавирус пандемиясы дǝўиринде мѳмин-мусылманларға закат қаржыларын кең тарқатыў усыныс етилди.

2020-жыл 21-майда Уламалар Кеңесиниң 2020-жыл Рамазан ҳайытын белгилеў ҳаққындағы баянаты жǝрияланды. Онда тийкарынан мешитлерде карантин дǝўиринде ўақтынша жǝмаат намазлары тоқтатылғанын инабатқа алған ҳалда Рамазан ҳайыты намазын оқыў да мѳмин-мусылманлардан сақыт болыўы ҳǝм ҳайыт күни қуяш терек бойы кѳтерилганнен кейин үйлеринде тѳрт ракатлы нǝпил намаз оқыў усыныс етилди.

Үгит-нǝсият жумыслары

Мешитлер жумысы ўақтынша тоқтатылған болса да, имам-хатиблер тǝрепинен ғалаба хабар қураллары ҳǝм интернет тармағында кеселлик тарқалыўының алдын алыў ҳǝм де актуал темаларда шығыў, халықтың жǝрдемге мүтǝж қатламы менен қайырқомлық илажларын шѳлкемлестириў бағдарындағы жумыслар жедел алып барылмақта.

Атап айтқанда, пандемия дǝўиринде жетик уламалар, аратор имам-хатиблер тǝрепинен карантин нормаларына ǝмел етиў, зǝрүр болмаса үйден шықпаў, усы сынаўлы күнлерде ҳаўлығыўға берилмеў, жǝрдемге мүтǝж шахсларға қайырқомлық илажларын алып барыў ҳǝм сол сыяқлы бағдарларда ғалаба хабар қуралларында шығыўлар шѳлкемлестирилди, атап айтқанда:

- 1281 мǝрте телевидениеде;

- 766 мǝрте радиода;

- 13, 685 мǝрте интернет тармағында шығыўлар болды. Әйне күнлерде усы ислер жедел даўам еттирилип атыр.

Соның менен бирге, социаллық тармақлар арқалы имам-хатиблердиң жума марузалары онлайн тǝрзде берип барылмақта.

Рамазан айында Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы жǝне оның орынлардағы ўǝкиллери интернет сайтларында 70 қырый тǝрепинен онлайн хатми Қуранлар ѳткерилди. Олардың жуўмағы Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы баслығы, муфтий Усманхан Алимов ҳǝзиретлери қатнасыўында ǝмелге асырылды. Усы илаж телевидения жǝне социалллық тармақлар арқалы туўрыдан-туўры жанлы эфирде кѳрсетилди.

Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы басламасы менен Рамазан айында мѳмин-мусылманлардың телефон арқалы жоллаған шаръий мǝселелерине күни-түн жуўап бериў системасы - Кол-орай жолға қойылды. Соның менен бирге, сораў-жуўапқа қǝнигелескен “Телеграм” мессенжеринде бот та иследи. Бир күнде жǝми 3 мыңнан аслам сораўларға жуўаплар берилди.

Коронавирус сыяқлы жуқпалы кеселликлер дǝўирине тийисли Ислам тǝлийматларында келген усыныслар буклет ҳǝм флаер формасында таярланды. Буклетлерде жуқпалы кеселлик кең тарқалған ўақытта инсан ѳзин қандай тутыўы, кеселликтен сақланыўы жǝне оның еми бойынша зǝрүр кѳрсетпелер жарытылды.

Авторлардың ѳткир жуқпалы кеселликлердиң келип шығыў тарийхы, еми ҳǝм алдын алыў илажларын ѳз ишине алған мақалалары тийкарында “Тырыспа инсаният ушын бир сынақ” атлы қолланба басып шығарылды.

Дуўа-тилеклер


Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы басламасы менен каронавирус кеселлигин инсаният басынан жоқ етиў мақсетинде динимиз кѳрсетпелерине муўапық, бир қатар дуўа-тилеклер де ǝмелге асырылып атыр. Диний тараў хызметкерлери бир неше мың ракат нǝжат сораў намазын ада етти, еки миллионнан зыят “Солатун ножия”, “Солатун нория”, “Ҳасбуналлаҳу ҳǝм ниъмал ўакил” сыяқлы салаўати-шǝрийф ҳǝм дуўалар оқылды.

Соның менен бирге, хатми Қуранлардың пайыз-берекетинен дүньяға, атап айтқанда, журтымызға қут-берекет жаўылыўы, бǝлǝ-апатларды жоқ етиў нийетинде 17. 000 хатми Қуранлар оқылды.

Дǝслепки хатми Қуранлар, салаўатлар ҳǝм қайырқомлық илажларының жуўмақлаўшы дуўасы муфтий Усманхан Алимов ҳǝзиретлери басшылығында Ташкент қаласындағы “Сузук ата” комплексинде, басқа аймақларда да теберик мǝканларда журтымыздағы ең белгили уламалары тǝрепинен ǝмелге асырылды.

“Ҳаж” ҳǝм “Умра зияраты” сапарлары бойынша Саудия Арабстанындағы бирге ислесиўши “ал-Ҳидоя” ширкети ўǝкиллери тǝрепинен Маккаи мукаррамадағы Ҳарами шǝрийфте инсаният басына келген бул кеселликтиң жоқ болыўын сорап, Ҳақ таалаға жалынып дуўа оқығаны мақтаўға ылайық ис болды.

Аралықтан диний тǝлим процесслери

Карантин дǝўиринде диний тǝлим мекемелери педагог-оқытыўшылары сабақларды студентлерге оқыў программа ҳǝм календарлық жоба тийкарында видео ҳǝм де аудио сабақлар, лексия тексти ҳǝм слайдлар кѳринисинде аралықтан алып барылмақта.

Усы сабақлар студентлердиң “telegram” группалары ҳǝм “moоdle” программасы арқалы офлайн формада, “Zооm” программасы арқалы онлайн формада жолға қойылған. Ҳǝзирде студентлердиң 20 проценти онлайн, 80 проценти болса офлайн режиминде сабақларды тыңламақта.

Диний тǝлим мекемелери тǝрепинен жǝми 175 онлайн, 1052 видео ҳǝм 4014 аудио сабақлар дүзилди, 624 лекция тексти ҳǝм 342 слайд студентлерге усынылды.

Ҳǝр бир пǝн оқытыўшылары студентлердиң бос ўақытларынан ѳнимли пайдаланыў мақсетинде аралықтан оқытыў бойынша берилген сораўларға жуўап берип атыр, оқыў ушын қосымша ǝдебиятлар усыныс етилип атыр.

Карантин дем алысы даўамында оқытыўшы ҳǝм студентлер тǝрепинен бүгинги күнге шекем жǝми 3000 хатми Қуран, 2 “Саҳиҳул Бухарый” ҳǝдис топламы хатми, мыңлаған дуўа ҳǝм истиғфарлар айтылды.

Соның менен бирге, Самарқанд ўǝлаятындағы Ҳǝдис илими мектеби тǝрепинен араб тили бағдарында онлайн Республика таңлаўы ѳткерилди.

Қайырқомлық илажлары

Пандемия ўақтында жумыссызлар, жǝрдем ҳǝм кѳмекке зǝрүр халықты материаллық жақтан қоллап-қуўатлаў ǝҳимийетли ўазыйпалардан есапланады. Мǝмлекетимиз Басшысы халқымыздың руўхый қǝдириятларын, меҳир-мириўбет сыяқлы жоқары пазыйлетлерин инабатқа алған ҳалда “Сақаўат ҳǝм кѳмек” улыўма халық ҳǝрекетин жолға қойыў бойынша басламасы шеңберинде жүдǝ кең кѳлемли жумыслар исленди.

Бүгин кѳмек бериўдиң ǝйне ўақты екенин сезе отырып, имам-хатиблер тǝрепинен усы баслама қоллап-қуўатланып, жǝрдемге мүтǝж шаңарақларға кең кѳлемли қайырқомлық жǝрдемлерин кѳрсетиў шѳлкемлестирилди.

Усы дǝўир даўамында имамлар тǝрепинен кѳмекка зǝрүр шаңарақларға қǝўендерлер кѳмеги менен, 13,7 млрд. сўмнан зыят жǝрдем кѳрсетилди. Орынларда 122 қарамал ҳǝм де 2685 қой сойылып, гѳш ѳнимлери мүтǝж шаңарақларға жеткизилди. Соның менен бирге, 180 мыңға жақын медициналық нықаплар тарқатылды.

“Вақф” қайырқомлық жǝмийетлик фонды карантин ўақтында социаллық қорғаўға мүтǝж шаңарақларды қоллап-қуўатлаў мақсетинде, закат қаржылары есабынан азық-аўқат ѳнимлери, аўырыўларға дǝри-дармақлар, медициналық нықаплар бийпул тарқатды. Фонд мүбǝрек ай даўамында 3.470.680.134 сўмлық қайырқомлық ислерин ǝмелге асырды.

Буннан тысқары, Рамазан айында халқымызға бийминнет хызмет кѳрсетип атырған Республикамыздағы 2 124 имам-хатиб ҳǝм имам-найыпларға 1 миллиард 62 миллион сўм пул қаржылары финанслық жǝрдем ретинде берилди.

Рамазан ҳайыты күнлери Фонд тǝрепинен 14 420 шаңараққа жǝми 1 миллиард сўмнан аслам азық-аўқат ѳнимлери саўға ретинде берилди.

Соның менен бирге, халықтың кем тǝмийинленген қатламын материаллық қоллап-қуўатлаў ушын Республикада хызмет кѳрсетип турған ҳǝр бир имам-хатибке сақаўатлы инсанлар кѳмеги менен ѳз аймағындағы мǝҳǝллелерде жасаўшы аўҳалы тѳмен шаңарақлар ҳǝм де социаллық шѳлкемлер - Сақаўат, Мириўбет ҳǝм Меҳрибанлық үйлерине карантин талапларына ǝмел ете отырып жǝми 420 миллион сўмлық материаллық жǝрдемлер берилди.

Сынаў изинен сынаў бирлик пенен жеңилди

2020-жылғы сынаўлы демлер халқымызды бир-бирине меҳир-мириўбетли болыўды, барлық инсаныйлық пазыйлетлерди жǝне де беккемлеўге фактор болды. Усы жыл 1-майда Сырдǝрья ўǝлаятындағы Сардоба суў сақлағыш базасы бѳгетиниң бир бѳлеги ашылып, жүзеге келген суў тасқыны себепли мынлаған жерлеслеримиз турақ жайсыз қалды. Бул айрықша жағдай ақыбетин сапластырыў бойынша оператив шаралар кѳрилди.

Сол күнниң ѳзинде ақ Президентимиз асығыслық пенен Сырдǝрья ўǝлаятына жетип барды ҳǝм жағдай толық қадағалаўға алынды. Мǝмлекетимиз басшысы тǝрепинен “Бир де бир хожалық, қандайда бир адам итибардан шетте қалмайды”, деген қатаң ерик пенен айрықша жағдай ақыбетлерин сапластырыў бойынша режели жумыслар ǝмелге асырылды.

Журтымыз уламалары да суў базасындағы айрықша жағдай ақыбетлерин сапластырыўын Жаратқан Пǝрўǝрдигардан сорап, динимизде усыныс етилген ǝмеллерди ада етти. Қарақалпақстан Республикасы, Ташкент қаласы ҳǝм ўǝлаятлардың 36 регионындағы теберик уламаларымыз ҳǝм имам-хатиблеримиз усы жағдайдың унамсыз ақыбетлерин сапластырыўын Аллаҳ тааладан сорап, хатми Қуранлар оқылып, мүбǝрек Рамазан күнлеринде дуўалар қылынды.

Имам-хатиблер, имам-найыплары ҳǝм медреселер студентлери тǝрепинен 420 хатми Қуран оқылды. Соның менен бирге, 4 бас қарамал, 85 қой сойылып, кем тǝмийинленген шаңарақлар, жǝрдемге мүтǝж адамлар, жетим-жесирлер ҳǝм дуўасы мустажаб инсанларға тарқатылды.

Халқымыз басына түскен коронавирус кеселлиги ҳǝм тǝбийий апатлар зыянларының тезирек жоқ болыўын сорап оқылатуғын дуўа-тилеклер даўам еттирилип атыр. Усы күнге шекем имам-хатиблер, имам-найыплары ҳǝм атинайылар тǝрепинен 1 991 010 мǝрте “Салотун нория”, 2 437 028 мǝрте “Салотан тунажжино”, 8 025 125 мǝрте “Сайидул истиғфар” ҳǝм 9 539 139 мǝрте “Ҳасбуналлаҳу ҳǝм ниъмал ўакил” айтылды.

Май айында Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы ҳǝм Дин ислери бойынша комитети тǝрепинен “Сырдǝрьялыларға кѳмек” қайырқомлық акциясы басланған еди. Рамазан айында қыйыншылықта қалған жерлеслеримизге ѳз жǝрдем қолын созған ǝзизлеримиз тǝрепинен 105 миллион сўмнан зыят ақша ҳǝм ҳǝр қыйлы буйымлар жыйналды. 23-май, арафа күни 2 ISUZU жүк машинасында гүриш, ун, май, шекер, макарон, қурғақ шай ҳǝм хожалық сабыны сыяқлы азық-аўқат ѳнимлеринен ибарат жǝми 105 миллион сўмлық 347 шаңараққа мѳлшерленген ҳайыт саўғалары, соның менен бирге, 1200 кѳйлек, 200 жайнамаз, 500 кийим-кеншек Рамазан ҳайыты күнинде жǝрдемге мүтǝж сырдǝрьялыларға жеткерилди.

Усы қолайсыз ўақыяда азап шеккен сырдǝрьялыларға имам-хатиблер басламасы менен жǝми 4,2 миллиард сўмлық материаллық ҳǝм буйым кѳринисиндеги ѳнимлер берилди.

Халық рыўзыгери пүтинлигине ерисиў жолында

Президентимиз тǝрепинен бир неше мǝрте быйылғы қыйын жағдайды есапқа алып, барлық қыйтақ жерлерде 2-3 мǝрте егин егиў ҳǝм қосымша ѳним алыў биринши дǝрежели ўазыйпа екени атап ѳтилди. Усы мǝнистен алып қарағанда пандемия себепли журтымызда дағазаланған карантин ўақтында халықтың азық-аўқат ѳнимлерине болған басланғыш талабын қанаатландырыў кѳбинесе, қыйтақ жерлерден қаншелли ақылға уғрас пайдаланыўымызға байланыслы екенлиги ҳаққында имам-хатиблер тǝрепинен 842 мǝрте ғалаба хабар қуралларында кең кѳлемли үгит-нǝсият жумыслары ǝмелге асырылды.

Мүнǝсип атап ѳтиў жǝне де күш-ғайрат бағышлады

Ел, халық басына ис түскен қыйын демлерде халқымыздың бир-бирине желкелес болыў, қайырқомлық ислерин кѳрсетиў сыяқлы ийгиликли пазыйлетлери жǝне де күшлирек кѳринетуғыны бǝршемизди бирдей қуўантпақта.

Мǝмлекетимиз Басшысы усы жыл 29-апрель күнги жыйналыста пандемияға қарсы гүресте белсендилик кѳрсеткен бир топар тараў ўǝкиллерине айрықша миннетдаршылық билдирип: “Усы орында ѳзин аямастан пидайы хызмет қылып атырған ҳуқық қорғаў уйымлары хызметкерлерине, мǝрт ҳǝм батыр ǝскерлеримизге, министрлик ҳǝм басқармалар, ҳǝкимликлердиң басшылары ҳǝм хызметкерлерине, ҳүрметли нураныйларымыз ҳǝм мǝҳелле активлерине, сақаўатлы исбилерменлеримизге, илимпазларымыз, оқытыўшы ҳǝм дѳретиўши зыялыларымыз, имам-хатиблеримизге шын кеўилден рахмет айтаман”, деди.

Ел басшымыздың бундай ийгиликли ислерде кең жǝмийетшилик ўǝкиллери қатарында ҳүрметли имам-хатиблеримизди де айрықша еске алғаны дин қǝнигелерин саўаплы ислерди жǝне де кѳбейтиўге руҳлантырды.

Мине сондай биргеликтеги ис-ҳǝрекетлер қыйын сынаўларды жеңип ѳтиўде Жаратқан Пǝрўǝрдигардың жǝрдеми менен халқымызға күш-қуўат бағышлап, қуўанышлы күнлер жǝне де даўамлы болыўына исеним оятады.

Ўткир ҲАСАНБАЕВ,

Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы баслығы орынбасары.

  • 114 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты