Пазыйлетли ҳǝм ғǝниймет күнлер

Ўақыт деген жүйрек аттай шапқыр. Пайғамбарымыз Муҳаммад әләйҳи ўассалам: «Егер инсанлар Рамазан айындағы сыйлықлар, саўаплар, неъматлар ҳәм рахматларды билгенде еди, Рамазанның жыл бойы даўам етиўин қәлеген болар еди», – деген.

Буннан Рамазан ҳикметиниң уллылығын билемиз. Пазыйлетли ғǝниймет күнлер, жақсы мәўритлер тез желип өтип кетеди. Шынында да кеўлимизге Рамазан айының басланғанына көп болмағандай болса да Рамазан ҳайыт байрамы Рамазан айының жуўмақланғанын билдиреди.

Рамазан ҳайыт байрамы – шауўал айының биринши күни нышанланатуғын ең уллы пазыйлетли байрам. Байрам сөзи арабшада «Ийд» сөзи менен берилип, тǝкирарлаў мǝнисин аңлатады. Себеби, байрамлар қайта айланып келгенлиги ушын «Ийд» сөзи қолланылған. Бизиң ана тилимизде «Ийд» сөзи «Ҳайыт» деп аталған. Ҳайыт байрамы ǝййемнен журтымызда өзгеше, халқымызға тән мийрим–шәпәәт, кең пейиллик ҳәм сақаўат белгиси болып келген.

Мине, усындай уллы күнде ҳәр бир әмелимизди Нǝбийимиз саллаллоҳу алайхи ўа саллам ислегендей ислеўге ҳәрекет етиўимиз керек.

Пайғамбарымыз Муҳаммад әләйҳиссалам Рамазан ҳайыты күни азан менен ғусыл қылған. Соң шырайлы кийимлерин кийип, хош ийисли нǝрселерди сеўип, намазға шығыўдан алдын бир неше қурма жеген. Қурманы тақ етип жеген. Егер қурма болмаса, қандай да бир мазалы зат жеген. Пайғамбарымыз саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам мешитке пияда жүрип барып, басқа жолдан қайтқан. Рамазан ҳайыттан алдынғы күн қуяш батыўдан баслап тап ҳайыт намазы оқылғанға шекем тәкбир «Аллаҳу ǝкбар, Аллаҳу ǝкбар, Лаа илаҳа иллаллаҳу, ўаллаҳу ǝкбар, Аллаҳу ǝкбару алиллахил-ҳамд» деп айқан.

Мешитке салдамлы болып, басқаларға азар берместен барып қайтыў керек. Мешитке ертерек барып, биринши қатарлардан орын алып, намаз баслағанға шекем тәкбир айтыўдан шаршамаўымыз керек. Хутпаны дыққат пенен тыңлап, әтирапымыздағыларды «Аллаҳ таала бизиң де, сизиң де ибадатларымызды қабыл әйлесин», деп қутлықлаўымыз керек.

Енди Рамазан ҳайыт байрамында да ҳәм Қурбан ҳайыт байрамында да ислениўи керек болған ислер ҳаққында айтып өтемиз.

Мәсиўек қылыў. Ҳәр бир намаз ушын мәсиўек шақырылғанындай Рамазан, Қурбан ҳайыт намазларынан алдын да мәсиўек қылыўға шақырылған.

Ғусыл қылыў. Факиҳ ибн Саъд разыяллаҳу анхудан рәўият қылынады: «Расулуллаҳ саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам питир, әл-Азха ҳәм арафа күнлери ғусыл қылар еди».

Әтир, яғный мушк анбар сүртиў. Ҳәр бир инсан биринши нәўбетте өзи ушын азада ҳәм хош ийисли болыўы керек.

Ең жақсы кийимлерди кийиў. Нәбий саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам жума ҳәм ҳайыт күнлери өз алдына бөлек жақсы кийим кийгенлиги мәлим. Ибн Аббас разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады: «Муҳаммад саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам еки ҳайытта хибара шапан кийер еди».

Ҳайыт намазына бир жолдан барып, басқа жол менен қайтыў. Пайғамбар саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам сондай қылған.

Ҳайыт түнлерин ибадат пенен өткериў. Бунда түнниң ҳәммесин яки үштен бирин зикир, намаз, Қуран тилаўаты, тәкбир, тасбиҳ, истиғфар менен өткериў. Муҳаммад саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам: «Ким питир (Рамазан) түнин ҳәм ал-Азха (Қурбан ҳайыт) түнин саўап үмитинде уйқыламастан өткерсе, қәлблер өлетуғын күнде оның қәлби өлмес», - деди».

Еки ҳайыт түнинде дуўа қабыл делинген. Соның ушын ертең ҳайыт деген түнде көп дуўа қылыўға ҳәрекет етиўимиз дәркар.

Қурани кәриймниң Исра сүреси 26-аятында Аллаҳ таала айтады:

«(Ҳәй, Муҳаммад!) ағайин-туўысқанға, мискин ҳәм жолаўшыға (қайыр-садақа қылыў менен) олардың ҳақларын бериң ҳәм ысырапқа жол қоймаң».

Расулуллаҳ саллаллаҳу әләйҳи ўа саллам: «Мөмин адам өзи тоқ бола турып, қоңсысын аш қоймайды» деген. Рамазандағы питир, Қурбан ҳайытта қурбанлық етиўден гөзленген мақсет те сол болса, әжеп емес.

Силай рахымды күшейтиў. Шаңарағымызды, қоңсы-қобамызды қутлықлап, саўғалар менен сыйлап, емлеўханаларда, үйлеринде наўқас болған жақынларымыздың кеўлин сорап, дуўалар қылып, ата-аналарымызды, устазларымызды, ағайин-туўысқанларымызды, нураныйларымызды, дос-яранларымызды, меҳирге мүтәж адамларды зыярат қылып, байрам менен қутлықлап, оларға саўғалар берип ямаса шийрин сөзлеримиз бенен олардың кеўлине байрам қуўанышын бағышлаўымыз керек.

Бул күнде кеширимли болыў лазым. Мусылман адам үш күннен артық бир-бири менен өкпелесип жүриўи, кек сақлаўы мүмкин емес. Соның ушын да бундай уллы күнлерде барлық өкпе-гийнелерди жыйнастырып, бир-бири менен жарасыўы, өткен қәтелерин кешириў лазым.

Рәббимизден ҳәр бир еткен ибадатларымызды қабыл етип, тынышлығымызды даўамлы әйлеп, Рамазанды Рамазанға уластыра бергей деп сорап, сөзимизди ҳайыт намазын оқыў тәртиби менен даўам етемиз.

Ҳайыт намазды оқыў тәртиби төмендегише: «Аллаҳтың разылығы ушын Рамазан ҳайыты намазын оқыўды нийет қылдым. Жүзимди қубла тәрепке қараттым. Усы имамға уйыдым», деп нийет қылынады.

Имам «Аллаҳу әкбар», деп тәкбир айтқаннан кейин қолларын көтерип, ишинде ифтитах тәкбирин айтады.

Ҳәр ким ишинде сана дуўасын оқыйды. Соң имам избе-из қолларын қулақларына көтерип, үш мәрте тәкбир айтады. Жәмәәт те оған ереди. Биринши ҳәм екинши тәкбирде қоллар төменге түсириледи. Үшинши тәкбирден соң қоллар байланып, қыям ҳалында турылады.

Соннан кейин имам ишинде «Аъузу» ны ҳәм «Бисмиллаҳ»ты айтып, даўыслап, Фотиха сүресин ҳәм зам сүрени оқыйды.

Руку ҳәм сәждеден кейин екинши рәкәтқа турылады. Имам Фотиха сүреси менен бир киши сүре оқығаннан кейин, руку қылмай турып, биринши рәкаттағыдай үш мәрте тǝкбир айтады. Төртинши тәкбирден кейин қоллар байланбастан (қаўсырылмастан) рукуге кетиледи ҳәм сәжделер қылынады. Сәждеден кейин «Аттахийат» ҳǝм «Салаўат» оқылып, еки тǝрепке сәлем берилип, намаз жуўмақланады.

Қурбан ҳайыты күниндеги ҳайыт намазы да тап усы тәртипте оқылады, тек нийет қылғанда қурбан ҳайыты делинеди.

Рафатдин Омирзақов, Тахиятас районы «Сары ийшан» жоме мешити имам-хатиби.

  • 45 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты