Қәдир түни ҳаққында


قَالَ اللهُ جَلَّ شَأْنُهُ: إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْر وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْر لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر تَنَزَّلُ الْمَلاَئِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْر سَلاَمٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر

Аллаҳ жәллә шәънуҳу:

«Әлбетте, Биз оны (Қуранды Лаўҳул-маҳфуздан биринши аспанға) Қәдир түни нәзил еттик. (Ҳәй Муҳаммад!) Қәдир түни не екенин саған не аңлатты? Қәдир түни мың айдан жақсырақ. Онда (ол түнде) периштелер ҳәм Руўх (Жәбрайыл) Рәббисиниң руқсаты менен (жыл даўамында исленетуғын) ҳәмме ислер (режеси) менен (аспаннан Жерге) түседи. Ол (түн) – таң атқанша саламатлық», деген («Қодр» сүреси, 15-аятлар).

Шолыў: Усы сүрениң аты биринши аяттағы «Лайлатул Қодр» кәлиймасынан алынған.

Бул мүбәрек түн еки түрли мәниде «қәдир» деп аталады. Бириншиси – «қәдир», яғный қәдири уллы, екиншиси – «қадар», яғный бенделердиң тәғдирин белгилеў.

Себеби, Қәдир түни – қәдири уллы түн. Қәдир түнинде бенделердиң бир жыллық қадарлары – тәғдирлери белгиленеди. Сүре басынан ақырына шекем мүбәрек Қәдир түнине бағышланған.

Бәрше халықларда өткен уллы адамларды, белгили күнлер, дәстүрлер яки басқа мүнәсибетлерди байрамлаў әдет түсине кирген. Олар бул байрамларда жеп-ишиў, ойнап-күлиў, арақхорлық, түрли бузғыншылықларды қәлегенше қылыўға қолай пурсат табады.

Ал, Исламда байрам өзине тән болады. Илаҳий бағдарлама байрамы болған Қәдир түни – солардан бири.

Себеби, мине, усы түнде Қураны кәрийм нәзил бола баслаған. Бул байрамда қәлбти пәклеў, ҳүжданды тазалаў имканияты бар. Аллаҳға жақынлық пайда етиў ушын да бул түни уйқыламастан, ибадат қылынады.

«Қодр» сүресинде Аллаҳ таала мусылманларға Өзи берген үлкен неъмат – оларды қаранғылықтан нурға алып шыққан Қураны кәриймди нәзил қылғанын еслетиўи бийкарға емес.

Усы орында сиз әзийзлерге «Қодр» сүресиниң толық тәфсирин баян етиўди лазым таптық.

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм

1. «Әлбетте, Биз оны (Қуранды Лаўҳул-маҳфуздан биринши аспанға) Қәдир түни нәзил еттик».

Бул аяты кәриймада зикр етилип атырған Қураны кәриймниң түсирилиўи оның Лаўҳул Маҳфуздан бул дүнья аспанына түсирилиўи есапланады.

Бул мәни Ибн Аббас разыяллаҳу анҳумадан рәўият қылынған ҳәдисте келтирилген. Әне сол ўақыя Қәдир түнинде жүз бергенин усы аяты кәрийма ашық баян етип тур.

Қураны кәрийм бул дүнья аспанынан Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламға бөлип-бөлип, жигирма үш жыл даўамында түсирилген.

Демек, бул аяты кәрийманың мәниси «Биз Қуранды Лаўҳул Маҳфуздан бул дүнья аспанына Қәдир түнинде түсирдик», дегени болады.

2. «(Ҳәй Муҳаммад!) Қәдир түни не екенин саған не аңлатты?»

Яғный, оның ҳақыйқатын, пазыйлетин толық түсиниўиң қыйын. Соның ушын оны Өзимиз айтып беремиз.

3. «Қәдир түни мың айдан жақсырақ».

Себеби, бул түнде Қуран нәзил болған ҳәм бул түндеги ибадаттың пазыйлети мың айлық ибадаттан абзал.

Усы аят тәфсиринде улама Ибн Касир солардан төмендегилерди жазған:

«Бир адам қурал алып, мың ай Аллаҳтың жолында жиҳад қылғаны рәўият қылынды. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳәм мусылманлар буннан әжепленди.

Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам үмметлерине де сондай болыўын қәлеп:

«Я Рәббим, мениң үмметимди үмметлер ишинде өмири қысқа, әмели аз қылдың!» – деди.

«Қәдир түни саған ҳәм үмметиңе сол адам жиҳад қылған мың айдан жақсырақ», – деди Аллаҳ таала».

Қәдир түниниң және бир пазыйлети төмендеги аятта баян етиледи:

4. «Онда (ол түнде) периштелер ҳәм Руўх (Жәбрайыл) Рәббисиниң руқсаты менен (жыл даўамында исленетуғын) ҳәмме ислер (режеси) менен (аспаннан Жерге) түседи».

Қәдир түнинде Жәбрайыл алайҳиссалам басшылығында периштелер Аллаҳ таала келеси жылға шекем тәғдир қылған ислер менен түседи. Бул да Қәдир түниниң мәртебесин және де асырады.

Қәдир түниниң үшинши пазыйлети төмендеги аяты кәриймада баян етиледи:

5. «Ол (түн) – таң атқанша саламатлық».

Яғный, Қәдир түни таң атқанша сәлем ҳәм тынышлық-аманлық түни есапланады. Онда периштелер мөминлерге сәлем береди. Онда Аллаҳ таала инсанларға тек тынышлық-аманлықты тәғдир қылады.

Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Ким Қәдир түнин ийман ҳәм саўап үмитинде уйқысыз өткерсе, оның бәрше гүналары кешириледи», – деген.

Ал, бул түнди уйқысыз өткериў – намаз оқыў, дуўа қылыў, истиғфар айтыў ҳәм Қуран оқыў менен болады.

١٢٨٣- عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ t عَنِ النَّبِيِّ r قَالَ: مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ.

1283. Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Ким Қәдир түнин ийман ҳәм ықлас пенен қайым болып өткерсе, оның өткен гүналары мағфират қылынады», – деди».

Бесеўи рәўият қылған.

Шолыў: «Қайым» сөзи сөзликте «тик турыў» мәнисин билдиреди. Ал, шәриятта түнди ибадат пенен уйқыламай өткериўге айтылады.

Қәдир түнин уйқысыз өткериў қандай болады? деген сораўға уламаларымыз толық жуўап берген.

Дәслеп, бул түнди қайым болып өткериў ушын сол түнниң қуптан ҳәм таң намазларын жәмәәт пенен оқыў керек. Себеби, ҳәдисте «Ким қуптанды жәмәәт пенен оқыса, түнниң ярымын уйқысыз, ибадатта өткерген болады», делинген.

Ал, басқа бир ҳәдисте «Ким таң намазын жәмәәт пенен оқыса, түнниң ярымын уйқысыз, ибадатта өткерген болады», делинген.

Қалаберсе, түнниң қалған бөлиминде нәпил намаз оқып, Қуран тиләўат қылып, зикир ҳәм дуўа қылып шығыў керек.

Әне сонда түнди ибадат пенен өткерген болады ҳәм ҳәдистеги Қәдир түнин ийман ҳәм ықлас пенен қайым болып өткергенлерге қылынған ўәде – өткен гүналарының мағфират қылыныўына ерисиледи.

١٢٨٤- عَنِ النَّبِيِّ r أَنَّهُ أَعْمَارَ النَّاسِ قَبْلَهُ أَوْ مَا شَاءَ اللهُ مِنْ ذَلِكَ فَكَأَنَّهُ تَقَاصَرَ أَعْمَارَ أُمَّتِهِ أَنْ لاَ يَبْلُغُوا مِنَ الْعَمَلِ مَا بَلَغَ غَيْرُهُمْ فِي طُولِ الْعُمْرِ فَأَعْطَاهُ اللهُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ. رَوَاهُ اْلإِمَامُ مَالِكٌ.

1284. Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан рәўият қылынады:

«Оған өзинен алдынғы адамлардың өмирлери ямаса соннан Аллаҳ қәлегенинше көрсетилди. Сонда ол өзиниң үмметиниң өмири қысқа, алдынғы үмметлердиң өмири узынлығы менен жеткен әмеллерге жете алмайды, деп билгенге уқсады. Сонда Аллаҳ таала оған мың айдан жақсы болған Қәдир түнин берди».

Имам Мәлик рәўият қылған.

Шолыў: Алдын өткен үмметлердиң өмири узын болғаны ушын көп жақсы әмеллер қылып, көп саўап алыўға миясар болған. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам буны билгеннен ке­йин, оған үмметлериниң өмири қысқа көринип кеткен. Узақ өмир сүрген үмметлерге ҳәўес қылғандай болған. Өзиниң үмметиниң өмири де узын болыўын, олар да көп жақсы әмел қылып, көп саўапларға ерисиўин қәлеген. Әне сонда Аллаҳ таала Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламға Қәдир түнин берген.

Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳәм оның үмметлерине берилген Қәдир түни алдынғы үмметлердиң мың айынан да жақсы қылып берилген. Яғный, Муҳамммад үммети бир ғана Қәдир түнинде ибадат қылыў менен басқа үмметлердиң мың ай қылған ибадаты саўабынан көбирек саўап алыў имканиятына ийе болды.

Уламаларымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа салламның үмметине Қәдир түниниң берилиўи ҳәм «Қодр» сүресиниң нәзил болыўына тийисли бир қанша рәўиятларды келтирген. Биз де солардан айырымларын еслеп өтсек, мақсетке муўапық болар еди.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бир күни саҳабаларға төмендеги рәўиятты айтып берген:

«Аллаҳ таала өткен патшалардан бирине мың ул перзент берген екен. Ол улларынан биреўин жиҳадқа таярлап, урысқа жиберер еди.

Баласы барып, бир ай жиҳад қылып, шейит болар еди. Соң патша басқа баласын жиҳадқа жиберер еди. Ол да барып, бир ай жиҳад қылғаннан соң шейит болар еди.

Солай етип, ҳәммеси шейит болыпты. Ал, патшаның өзи ибадатта даўамлы болып, Аллаҳға ҳамд айтып, шүкир қылар екен. Ол үлкен ләшкер топлап, өзи басшы болып, жиҳадқа шығыпты. Ақыры өзи де шейит болыпты».

Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан бул қыссаны еситкен саҳабалар жоқарыдағы патшаға ҳәўес қылыпты. Соған уқсас уллы ислер қылыўды қәлепти. Сонда Аллаҳ таала оларға мың айдан жақсы қылып, Қәдир түнин берди.

Ибн Әбиў Ҳатим қылған рәўиятта төмендегилер айтылады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бир күни Бани Исрайыл пайғамбарларынан төртеўин: Айюб, Зәкария, Ҳузайқийл ҳәм Юшаъ ибн Нун алайҳиссаламларды еследи. Олар Аллаҳға сексен жыл ибадат қылған. Бир көз ашып-жумғанша да гүнакар болмаған.

Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламның саҳабалары буннан жүдә әжепленди. Сонда оның алдына Жәбрайыл келди ҳәм:

«Үмметиң соннан әжепленди ме? Аллаҳ таала сизлерге оннан да жақсысын берди» – деди. Оған «Иннә` әңзәлнә`ҳу фи` ләйләтил Қодр»ди тиләўат қылып берди. Соң:

«Бул – сениң үмметиң әжепленген нәрседен абзал», – деди. Сонда Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳәм оның менен бирге болған адамлар да қуўанды».

Имам Байҳақий ҳәм Ибн Әбиў Ҳатимлер қылған рәўиятта төмендегилер айтылады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Бани Исрайылдан бир адамды зикир етти. Ол адам Аллаҳтың жолында мың ай қурал көтерген екен.

Мусылманлар буннан әжепленди. Сонда Аллаҳ Қәдир түнин нәзил қылды. Ол мың айдан жақсы. Бул ис олардың өмири қысқа болғаны есесине. Усы менен алдынғыларға жетип алады. Ҳақыйқатында, олардан озып та кетти».

Демек, Қәдир түнин табыўға ҳәрекет қылыўымыз лазым. Хош, ол Қәдир түни қайсы түн екен?

هي في العشر الأواخر من رمضان

Ол Рамазанның ақырғы он түнинде

١٢٨٥- عَنْ عَائِشَةَ 1 قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ r إِذَا دَخَلَ الْعَشْرُ شَدَّ مِئْزَرَهُ وَأَحْيَا لَيْلَهُ وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَلَفْظُ التِّرْمِذِيِّ: كَانَ يَجْتَهِدُ فِي الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ مَا لاَ يَجْتَهِدُ فِي غَيْرِهَا.

1285 Айша разыяллаҳу анҳадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам қашан (ақырғы) онлық кирсе, белди беккем байлап, түнди тирилтер ҳәм ҳаялларын оятар еди».

Бесеўи рәўият қылған.

Термизийдиң рәўиятында:

«Ақырғы онлықта оннан басқада қылмаған ижтиҳадты қылар еди», делинген.

Шолыў: Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламның Рамазанның ақырғы он күнлигинде белди беккем байлап, түнди ибадатта өткизиўи, ҳаялларын да оятып, ибадатқа шақырыўы, сол түнлердиң пазыйлети уллылығынан, олардың ишинде Қәдир түни барлығынан.

Бизлер де сүйикли Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан өрнек алып, бул түнлерде ықлас пенен ибадат қылыўымыз, ҳаял ҳәм жақынларымызды да Рамазанның ақырғы он түни ибадатына шақырып, оларды да жақсылық ҳәм саўаптан бос қалмаўына ҳәрекет қылыўымыз керек.

١٢٨٦- وَعَنْهَا قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ r يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَيَقُولُ: تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ. رَوَاهُ الشَّيْخَانِ وَالتِّرْمِذِيُّ.

1286. Және сол инсаннан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Рамазанның ақырғы он күнинде итикаф отырар еди ҳәм:

«Қәдир түнин Рамазанның ақырғы он күнинен излең» – дер еди».

Еки Шайх ҳәм Термизий рәўият қылған.

Шолыў: Пайғамбар алайҳиссаламның бул он күнликте итикаф отырыўы оларда Қәдир түни бар болғаны ушын. Себеби, он күн үзликсиз мешитте итикаф отырған адам Қәдир түнин табыўы анық.

Соның ушын да ҳәзирде солиҳ адамлар бәрқулла Рамазанның ақырғы он күнлигинде итикаф отырыўға ҳәрекет қылады. Имканияты бар ҳәр бир адам бул исти қылса, жүдә жақсы болады.

١٢٨٧- وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ 5 إِنَّ رِجَالاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ r أُرُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْمَنَامِ فِي السَّبْعِ اْلأَوَاخِرِ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ r: أَرَى رُؤْيَاكُمْ قَدْ تَوَاطَأَتْ فِي السَّبْعِ اْلأَوَاخِرِ فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيَهَا فَلْيَتَحَرَّهَا فِي السَّبْعِ اْلأَوَاخِرِ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ التِّرْمِذِيَّ.

1287. Ибн Умар разыяллаҳу анҳумадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа салламның саҳабаларынан айырымлары түсинде Қәдир түнин ақырғы жети(нши түн)де екенин көрди. Сонда Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Сизлердиң түсиңиз ақырғы жети(нши) түнге муўапық келип атырғанын көрип турман. Ким оны (Қәдир түнин) излейтуғын болса, ақырғы жетиден (түннен) излесин», – деди».

Бесеўинен тек Термизий рәўият қылмаған.

Шолыў: Мөмин адамның түси ўаҳий сыяқлы. Азан саҳабалар көрген түс себепли шәриятқа киргизилгенин алдын үйренип өткен едик. Мине, енди саҳабалардың түслери Қәдир түнин анықлаўға жәрдем бермекте. Сол себепли он түннен жети түнге қысқартып, сол жети түннен Қәдир түнин излеўге шақырмақта.

١٢٨٨- عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهَا أَنَّ رَسُولَ اللهِ r قَالَ: تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْوِتْرِ مِنَ الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ. رَوَاهُ الشَّيْخَانِ وَالتِّرْمِذِيُّ.

1288. Айша разыяллаҳу анҳадан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Қәдир түнин Рамазанның ақырғы он түниниң тақларынан излең», – деди».

Еки Шайх ҳәм Термизий рәўият қылған.

Шолыў: Бул ҳәдис бойынша Қәдир түнин табыў ушын Рамазанның жигирма биринши, жигирма үшинши, жигирма бесинши, жигирма жетинши ҳәм жигирма тоғызыншы түнлеринен излеў керек болады.

١٢٨٩- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 5 عَنِ النَّبِيِّ r قَالَ: الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى فِي سَابِعَةٍ تَبْقَى فِي خَامِسَةٍ تَبْقَى. رَوَاهُ الثَّلاَثَةُ.

1289. Ибн Аббас разыяллаҳу анҳумадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Қәдир түнин Рамазанның ақырғы онынан (түнинен) излең: тоғыз (түн) қалғанда, жети (түн) қалғанда, бес (түн) қалғанда», – деди.

Үшеўи рәўият қылған.

Шолыў: Бул рәўият бойынша Қәдир түнин жигирма биринши, жигирма үшинши ҳәм жигирма бесинши түнлерде излеў керек болады.

١٢٩٠- عَنْ أَبِي سَعِيدٍ t قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللهِ r اعْتَكَفَ الْعَشْرَ اْلأَوَّلَ مِنْ رَمَضَانَ ثُمَّ اعْتَكَفَ الْعَشْرَ اْلأَوْسَطَ فِي قُبَّةٍ تُرْكِيَّةٍ عَلَى سُدَّتِهَا حَصِيرٌ قَال:َ فَأَخَذَ الْحَصِيرَ بِيَدِهِ فَنَحَّاهَا فِي نَاحِيَةِ الْقُبَّةِ ثُمَّ أَطْلَعَ رَأْسَهُ فَكَلَّمَ النَّاسَ فَدَنَوْا مِنْهُ فَقَالَ: إِنِّي اعْتَكَفْتُ الْعَشْرَ اْلأَوَّلَ أَلْتَمِسُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ ثُمَّ اعْتَكَفْتُ الْعَشْرَ اْلأَوْسَطَ ثُمَّ أُتِيتُ فَقِيلَ لِي: إِنَّهَا فِي الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَعْتَكِفَ فَلْيَعْتَكِفْ فَاعْتَكَفَ النَّاسُ مَعَهُ قَالَ: وَإِنِّي أُرِيتُهَا لَيْلَةَ وِتْرٍ وَأَنِّي أَسْجُدُ صَبِيحَتَهَا فِي طِينٍ وَمَاءٍ فَأَصْبَحَ مِنْ لَيْلَةِ إِحْدَى وَعِشْرِينَ لِصَلاَةِ الصُّبْحِ فَمَطَرَتِ السَّمَاءُ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ فَأَبْصَرْتُ الطِّينَ وَالْمَاءَ فَخَرَجَ حِينَ فَرَغَ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَجَبِينُهُ وَرَوْثَةُ أَنْفِهِ فِيهِمَا الطِّينُ وَالْمَاءُ وَإِذَا هِيَ لَيْلَةُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ مِنَ الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ التِّرْمِذِيَّ. وَفِي رِوَايَةٍ: أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا وَأَرَانِي صُبْحَهَا أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ قَالَ: فَمُطِرْنَا لَيْلَةَ ثَلاَثٍ وَعِشْرِينَ.

1290.Әбиў Саъийд разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Рамазанның алдынғы он күнлигинде итикаф отырды. Соң ортадағы он күнликте есиги бойрадан болған кишкене шатыр ишинде итикаф отырды. Кейин бойраны қолы менен алып, шатырдың бир тәрепине сүрип қойды, соң басын шығарып, адамларға сөйледи. Адамлар оған жақынласты. Сонда ол:

«Мен бул түнди излеп әўелги он күнликте итикаф отырдым. Соң ортадағы он күнликте итикаф отырдым. Кейин түс көрдим, маған «Ол (түн) ақырғы он күнликте», делинди. Сол себепли сизлерден ким итикаф отырмақшы болса, отырсын», – деди.

Сонда адамлар оның менен итикаф отырды. Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Маған түсимде оның тақ түн екени ҳәм оның таңында ылай ҳәм суўға сәжде қылыўым көрсетилди», – деди.

Сонда жигирма биринши түнниң таңы атып, таң намазы болғанда аспаннан жаўын жаўды. Мешитке суў өтти. Ылай ҳәм суўды көрдим. Сонда, ол мешиттен маңлайы ҳәм мурнының ушы ылай ҳәм суў болған ҳалында шықты. Қарасам, ол ақырғы он күнликтен жигирма биринши түн екен».

Бесеўинен тек Термизий рәўият қылмаған.

Басқа бир рәўиятта:

«Маған Қәдир түни көрсетилди. Кейин есимнен шығарылды. Оның таңында ылай ҳәм суўға сәжде қылып атырғанымды (түсимде) көрдим», – деди. «Жигирма үшинши түнде жаўын жаўды», делинген.

Шолыў: Әдетте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам мешиттиң бир мүйешинде бойраны тиклеп, бир адамлық шатыр соғып, итикаф отырған. Жәмәәт намазы ўақты болғанда шығып, намазға өткен ҳәм және шатырға кирип, ибадатты даўам еткен.

Бул ҳәдисте келиўинше, бир жылы Рамазанның биринши ҳәм екинши он күнликлеринде шатыр ишинде итикаф отырған. Ал, үшинши – ақырғы он күнлик келгенде шатырдың бойрадан болған есигин ашып, басын сыртқа шығарған. Мешитте отырған адамлар буны көрип, Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа салламға жақын келген.

Сонда Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Қәдир түнин излеп, Рамазанның әўелги ҳәм орта он күнликлеринде итикаф отырғанын, бирақ түсинде ол түн ақырғы он күнликте екенин, сол түнниң белгиси таңда ылай ҳәм суўға сәжде қылыўы көрингенин айтты. Соң адамларды да итикаф отырыўға шақырды.

Бир күни таңда жаўын жаўды. Мешиттиң төбеси хурма шақалары менен ғана бастырылған еди. Жаўған жаўынның көп бөлеги мешиттиң ишине түсер еди. Таң намазы оқылғанда Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның мүбәрек маңлайы ҳәм мурнының ушына ылай ҳәм суў тийди. Адамлар дәрҳал Қәдир түни белгисин еследи. Қараса, жигирма биринши түн екен.

Бул ҳалдан хабардар болған уламаларымыз «Қәдир түни бир жылы ол түнде, бир жылы бул түнде болып, көшип жүреди», деген пикирди айтқан. Соның ушын ол түнди таппақшы болған адам Рамазан айының ҳәмме түнлерин ибадат пенен өткерсе, шубҳасыз, оны тапқан болады. Сонлықтан, Қәдир түнди анық бир түнге белгилемеўден мақсет те, адамлар бир түнге сүйенип қалмастан, Рамазанның ҳәмме түнлеринде ибадат қылып, көбирек саўапқа ерисиўи ушын.

المشهور أنها في السابعة والعشرين

Ол жигирма жетиншиде екени кең таралған

١٢٩١- عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ t قاَلَ: سَأَلْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ فَقُلْتُ: إِنَّ أَخَاكَ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ: مَنْ يَقُمِ الْحَوْلَ يُصِبْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَقَالَ: رَحِمَهُ اللهُ أَرَادَ أَنْ لاَ يَتَّكِلَ النَّاسُ أَمَا إِنَّهُ قَدْ عَلِمَ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَأَنَّهَا فِي الْعَشْرِ اْلأَوَاخِرِ وَأَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ ثُمَّ حَلَفَ لاَ يَسْتَثْنِي أَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ فَقُلْتُ: بِأَيِّ شَيْءٍ تَقُولُ ذَلِكَ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ قَالَ: بِالْعَلاَمَةِ أَوْ بِاْلآيَةِ الَّتِي أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللهِ r أَنَّهَا تَطْلُعُ يَوْمَئِذٍ لاَ شُعَاعَ لَهَا. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ الْبُخَارِيَّ. وَلَفْظُ أَبِي دَاوُدَ: مَا اْلآيَةُ قَالَ: تُصْبِحُ الشَّمْسُ صَبِيحَةَ تِلْكَ اللَّيْلَةِ مِثْلَ الطَّسْتِ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ حَتَّى تَرْتَفِعَ.

1291. Зирр ибн Ҳубайш раҳматуллаҳи алайҳтан рәўият қылынады:

«Убай ибн Каъбтан:

«Бирәдарың Ибн Масъуд «Ким жылды уйқысыз ибадатта өткерсе, Қәдир түнин табады», дей ме?» – деп сорадым.

«Оған Аллаҳ рейим қылсын. Адамлар сүйенип қалмасын демекши болған шығар. Негизинде ол оның (түнниң) Рамазанда екенин, ақырғы он күнликте екенин ҳәм жигирма жетинши түнде екенин анық билген», – деди.

Соң, «Иншааллаҳ», деместен ант ишип, ол жигирма жетинши түн екенин айтты.

«Буны неге тийкарланып айтып атырсаң, ҳәй Әбиў Мунзир?» – дедим.

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бизлерге хабар берген белги тийкарында, сол күни қуяш нур шашпай шығады», – деди».

Бесеўинен тек Бухарий рәўият қылмаған.

Әбиў Даўыттың рәўиятында:

«Белгиси не?» – дедим.

«Сол түнниң таңында қуяш көтерилгенше табаққа уқсап, нур шашпайды», – деди», делинген.

Шолыў: Дәслеп, ҳәдистиң рәўийи Зирр ибн Ҳубайш раҳматуллаҳи алайҳ пенен жақыннан танысып алайық:

Зирр ибн Ҳубайш ибн Ҳабаша ибн Аўс ал-Асадий. Уллы табейинлерден болып, жәҳилиятта да, Исламда да жасаған, бирақ Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламды көрмеген.

Қуран алымы ҳәм пазыйлетли адамлардан еди. Ҳәттеки Ибн Масъудта араб тили ҳаққында усы инсаннан сорайтуғын еди.

Зирр ибн Ҳубайш раҳматуллаҳи алайҳ Куфада жасады, 120 жыл өмир көрди.

Ол ҳижраттың 83-жылы Жамажим ўақыясында дүньядан өтти.

Зирр ибн Ҳубайш раҳматуллаҳи алайҳ ҳәдислерди Умар ибн Хаттаб, Усман ибн Аффан, Әлий ибн Әбиў Талиб, Әбиў Зарр, Ибн Масъуд, Абдурраҳман ибн Аўф, Аббас, Убай ибн Каъб, Сафўан ибн Ассол, Айша анамыз разыяллаҳу анҳумлардан рәўият қылды.

Әдетте ант ишкенде, «иншааллаҳ»ты қосып қойыў арқалы бираз жеңиллик жаратыў, қәпелимде гәп надурыс болып қалса, гүнакар болмаў көзде тутылады.

Ал, Убай ибн Каъб разыяллаҳу анҳудың Қәдир түни Рамазанның жигирма жетинши түнинде екенине «иншааллаҳ»ты қоспай ант ишиўи буған қатты исеними кәмил екенинен, мәселени анық билиўинен дерек береди.

Әбиў Мунзир Убай ибн Каъб разыяллаҳу анҳудың кунясы.

Бул ҳәдистен алынатуғын пайдалар:

1. Абдуллаҳ ибн Масъуд адамларға «Қәдир түнин жыл даўамында излеў керек», деп айтар екен. Бул пикирди басқа адамлар да айтқан.

2. Бул пикирди айтыўдан мақсети адамлар мәлим бир күн яки күнлерге сүйенип, соларды ғана ибадатта өткерип, жылдың басқа түнлерин ибадатсыз, бийпәрўа болып өткермесин, дегени екен.

3. Убай ибн Каъб разыяллаҳу анҳу Қәдир түни Рамазанның жигирма жетинши түни екенине исеним билдирген.

Пүткил Ислам үммети ишинде де бул пикир кең таралған. Усы бөлимниң атамасы да усыған дәлил болады.

4. Анық билип, исеним билдирген нәрсеге, «Иншааллаҳ», демей ант ишсе де бола беретуғыны.

5. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның Қәдир түниниң белгиси бар екени ҳаққында хабар бергени.

6. Қәдир түнниң таңында қуяш табаққа уқсап, әтирапқа нур шашпай шығыўы.

Себеби, сол ўақытта периштелер көп шығып-түсип турғаны ушын, қуяштың нурын тосып қояды екен.

Демек, Рамазанның ҳәмме түнлеринде ибадат қылыўға ҳәрекет етиў менен бирге, жигирма жетинши түнге айырықша итибар бериў керек.

١٢٩٢- عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ t عَنِ النَّبِيِّ r قَالَ: لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَأَحْمَدُ.

1292. Муаўия ибн Әбиў Суфян разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Қәдир түн – жигирма жетинши түн», – деди».

Әбиў Даўыт ҳәм Аҳмад рәўият қылған.

Шолыў: Рамазанның жигирма жетинши түнинде уйқысыз, ибадатта болып, ҳаялын да, яр досларын да ибадатқа шақырып турыў лазым.

Аллаҳ таала сол түнниң берекетинен мың айлық ибадаттың сый-саўабынан көре жақсырақ сый-саўап бериўине үмит етиў керек.

Сол түнниң ҳәм ондағы ибадат, намаз, Қуран тиләўаты ҳәм дуўалар пазыйлетинен өткен гүналарды кешириўинен үмитли болыў керек.

Бул исти ҳәр бир адам, ҳәр бир шаңарақ, ҳәр бир жәмәәт, ҳәр бир қәўим жақсылап жолға қойыўы керек. Қәдир түнин күтиўде тағам, ишимлик, бийкаршы гәп-сөзлер көбейип кетпеўи керек.

Шайх Муҳаммад Садық Муҳаммад Юсуфтың «Ҳадис ва ҳаёт» китабынан алынды.

  • 1304 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты