Ҳаял-қызлар ушын ең зәрүр фиқҳий мәселелер. Неке мәселелери-1

Еки байрам арасында неке қыйыўға бола ма?

Халық арасында «Еки ҳайыт арасында неке қыйылмайды» деген бир гәп бар. Бул бийкар гәп. Керисинше, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам Ҳәзирети Аишаға еки ҳайыт арасында — Шәўўәл айында үйленген. Шәўўәл айында неке ҳәм тойлардың болыўы мустаҳаб.

Исламнан алдын Арабстанда Шәўўәл айында оба тарқалған, өлим ҳәм кеселлик көбейген, соның ушын Шәўўәл халық арасында қәсийетсиз ай деп аталып кеткен, бул бидъат бүгинги күнимизге шекем жетип келген. Буған тек ғана илимсиз жәҳил адамлар ғана исенеди.

Неке оқыған адамның өзи гүўа бола ала ма?

Неке қыйған адамның өзи сол некеге гүўа да бола алады. Себеби неке еки гүўа алдында еркек ҳәм ҳаялдың ийжаб ҳәм қабылы менен болады.

Тойдан алдын неке оқытыў

Исламий шәртлер менен орынланған ҳәр қандай неке туўры. Тойдан көп ўақыт алдын қыйылған болса да. Неке қыйылғаннан кейин ҳаял шәръият тәрепинен сол еркектиң ҳаялы есапланады. Ерли-зайыплық ҳуқықлары олардың арасында басланған болады. Тойдан алдын қыйылған некелер келин менен күйеўдиң биймәлел көрисиўи ушын қыйылады. Себеби некеленбеген қыз бенен жигит бир-бирине намәҳрам болады. Сол намәҳрамлықты ортадан көтериў ушын тойдан алдын неке қыйылады. Ҳәмме нәрсениң өз ўақтында болғаны абзал. Тойды жәриялаўдан алдын неке қыйыў жайыз болғаны менен бул да айырым қолайсызлықларға алып келиўи мүмкин. Адамларда түрли гәп-сөзлер тарқалыўы, түсинбеўшиликлер болыўы мүмкин. Сондай-ақ, некеден кейин оны жәриялаў сүннет.

Ақылый қәсте адамлар үйлене ала ма?

Ақылы толық емес, қәсте адамлар ўәлийлери тәрепинен үйлендирилиўи мүмкин. Бунда әлбетте оның жағдайынан келип шығып әмелге асырылады. Егер үйленгеннен кейин ҳаялына зыян берип қоятуғын ямаса соған уқсас жағдайлар болатуғын болса, жайыз емес.

Некеге мәжбүрлеў жайыз ба?

Ақылы толық ҳәм балағат жасына жеткен бир ер адам өз ойын ҳәм қәлеўин баян етип үйлене алады. Ўәлийи оның разылығын алмастан зорлап үйлендириўи мүмкин емес. Түл ямаса жесир ҳаялдың да рызылығы алынбастан ямаса ол қәлемеген бир адамға турмысқа мәжбүрленилмейди. Сондай-ақ, балағатқа жеткен қызды да өз разылығысыз ҳеш ким турмысқа шығара алмайды. Себеби Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Ашық-айдын разылығы алынбастан жесир ҳаял ҳәм разылығы алынбастан бәкира қыз узатылмайды», деп айтқан ҳәм бәкира қыз разылығын сукут пенен де билдириўи мүмкинлигин баян еткен. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламға бир қыз, әкем мени мен қәлемеген адамға турмысқа берип атыр, деп айтқанда, «Бул некени бузыўың мүмкин», деп айтқан.

Буннан келип шығады, балағатқа жеткен қызды узатыў ушын оның разылығы алыныўы шәрт. Қыздың разылығының белгиси: ўәлийге сукут, басқа жақынларына ашық-айдын баян етиўи. Қыздың жылаўы, күлиўи де жағдайға қарап, разылығын көрсетеди. Алдын турмыс көрген ҳаял, қайта турмысқа шығарылып атырғанда өз разылығын ашық айдын айтыўы керек.

Бизлердиң ҳанафий мәзҳабымызға көре, балағатқа жеткен қыз ўәлийсиз де турмысқа шыға алады.

Неке келисими жүзеге шығыўы ушын лазым шәртлер

1.Ийжаб (усыныс) ҳәм қабылдың толық мәниде мәселеге байланыслы болыўы.

2.Ийжаб ҳәм қабылдың бир ўақытта ҳәм бир орында болыўы.

3.Некелениўшилер бир-бириниң сөзлерин еситиўи.

4.Ийжаб пенен қабыл арасында ийжабты бийкарлайтуғын бир жағдайдың жүзеге келмеўи.

5.Еки тәрептиң де үйлениў ямаса үйленбеў ҳуқықы болыўы.

6.Мусылман ҳаялға үйленип атырған ер адамның ғайрымусылман болмаўы.

Қандай ер адамларға некелениў мүмкин емес?

Ер адам мусылман болмаса, муртад (яғный, диннен қайтқан) болса, некесинде төрт ҳаялы болса, мусылман ҳаял бундай адамларға турмысқа шығыўы мүмкин емес, некеленген тәғдирде де, ол неке дурыс есапланбайды ҳәм олардың бундай жасаўы зинаға тең болады.

Қандай ҳаялға үйлениўге болмайды?

Ҳаял басқа ер адамның некесинде болса, иддада болса, динсиз-атеист болса. Яҳудий ямаса насраный дининдегилерге үйлениўге болады, бул еки диннен басқа тийкарсыз диндегилерге де үйлениўге болмайды. Мысалы, будқа сыйыныўшылар, отқа сыйыныўшылар, ҳтб.

Насаб ҳәм бир ананы емгенлиги тәрептен маҳрам болған ҳаялларға үйлениўге болмайды, мысалы әжағасының қызы ямаса әжапасының қызы ҳтб, сондай-ақ, еки ярым жасқа шекемги аралықта бир ҳаялды бир мәрте тойып емген болса да маҳрамлық пайда болады, оларға да үйлениў мүмкин емес. Бизлерде бир ананы емгенлиги тәрептен маҳрамлыққа онша итибар берилмейди, бул шәриятта ҳақыйқый дәрежедеги маҳрамлыққа алып келеди, соның ушын буған итибар бериў керек.

Неке себепли пайда болатуғын маҳрамлары, мысалы, бир ер адам бир ҳаялға үйленсе, ҳаялының анасы оған неке себепли пайда болған маҳрамға айланады. Ортаға үш талақ түсиўи себепли де үйлениў ҳарам болады. Мысалы, ер адам ҳаялына үш талақ қойса, сол ҳаялға қайта үйлениўи ол ер адамға ҳарам болады, ортасына неке түспейди, қашан ол ҳаял басқа ер адамға турмысқа шығып, кейин оннан да ажырасса, сол ўақытта алдыңғы күйеўине некелениўине болады. Соның ушын талақ мәселесине шынтлы қараў керек.

Некеге кимлер гүўа бола алады?

Неке қыйылып атырғанда келин ҳәм күйеўдиң ийжаб ҳәм қабылына еки азат, мукаллаф, мусылман еркек ямаса усы сыпатларға ийе бир мусылман ер адам менен еки мусылман ҳаял гүўа болыўы лазым. Гүўалар еки тәрептиң жасы үлкенлери ямаса жасы кишилери болыўының әҳмийети жоқ. Бирақ ақыллы ҳәм балағатқа жеткен болыўы шәрт.

«Ҳаял-қызлар фиқҳи» китабынан алынды.


  • 586 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты