САЛАФИЙЛИК АҒЫМЫ

Қәлбеки салафийлик: Ол исламдағы ҳүкимлер ҳәм пәтўаларды ҳәр бир дәўир талабына қарап емес, ҳижрий сәнениӊ дәслепки үш әсирине муўапық рәўиште турмысқа енгизиўге шақырыўшы ағым. Бул ағым араб ҳәм ислам мәмлекетлеринде тарқалған болып, Орта Азияға да кирип келмекте. Бул ағым тәрепдарлары ислам дининиӊ ҳәр бир заман ҳәм ҳәр бир мәканға масласа алыўын тән алмайды. Он төрт әсирден бери исламныӊ жетик уламалары, фақиҳ мужтаҳидлери қабыл қылған пәтўаларға әмел қылыўға қарсы шығады.

Исламда “салаф” (арабша - “әўладлар”, “алдын жасап өткенлер”) дегенде, ҳәдислерге көре, Пайғамбарымыз (с.а.ў) заманында ҳәм де одан кейинги еки дәўирде жасаған мусылманлар түсиниледи. Соған көре, ислам уламалары саҳабий, табеъин ҳәм табаъа табеъин, яғный дәслепки мусылманларды “салафи солиҳ”, яғный “салыҳ ата-бабалар” деп есаплаған. Олардан кейинги дәўирлерде жасаған мусылманларға салыстырғанда “салаф” яки “салафий”лер түсиниклерин қолланыў мүмкин емес.

Соӊғы жылларда “салаф салыҳларға ериў” сүренин нықап етип алған, мусылман жәмийетлерин дәслепки ислам дәўирине қайтарыўға шақырыўшы мутаассиб (фанатик), қәлбеки салафийлер пайда болғанын айрықша атап өтиў лазым.

Қәблеки салафийликтиӊ зәрүр ақида (исеним) лы, ҳуқықый ҳәм философиялық негизлерге ийе болыўы сириялы Ибн Таймия (1263-1328) ислери менен байланыслы. Өмири даўамында өзиниӊ агрессив көз-қараслары себепли төрт мәрте (1307, 1309, 1322 ҳәм 1326 жылларда) қамақ жазасына тартылған ҳәм 1328 жылы қамақханада қайтыс болған бул шахс ҳәрекеттиӊ теориялық тийкарларын белгилеп бергенин бәрше қәнигелер мойынлайды етеди.

Дереклер тийкарында Имам ийшан Муҳаммад жоме мешити имам-найыбы Абдурашид Байджанов таярлады.

  • 139 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты