ШАРЪИЙ НЕКЕ НЫЗАМСЫЗ БОЛМАСЫН!

Инсанның бахты, камалы, жәмийетте қандай дәрежеге ийе болыўы ҳәр тәреплеме шаңараққа, ондағы руўхый орталық турақлылығына байланыслы. Бирақ жүз берип атырған шаңараққа тийисли ажырасыўлар себепли әке меҳринен бий несип ержетип атырған перзентлер де, тилекке қарсы, көбейип бармақта.

Шаңарақтағы ажырасыўдан, әўеле, ҳаял, жас өспирим бала жәбир шекпекте. Айырым жағдайларда шаңарақтағы ҳәр қыйлы келиспеўшиликлер себепли жас шаңарақ бузылып, нәрестелердиң материаллық тәмийнаты, сана-сезими, тәрбиясы, тәғдири, келешеги сораў астында қалып атыр.

Ажырасыўлардың алдын алыў, шаңарақты беккемлеўге шақырыўда жуўапкер болған адамлардың шаръий некениң нызамсыз болыўына себепши болыўы және де ашынарлы жағдай. Шаръий некени белгиленген тәртиплерге қарсы түрде рәсмий болмаған шахс тәрепинен оқылыўы болса усы некениң нызамсыз болыўына алып келеди.

Бул сыяқлы унамсыз жағдайларға жол қоймаў ушын Өзбекстан мусулманлары басқармасы тәрепинен жумыслар алып барылмақта. Алып барылып атырған әмелий ҳәм үгит-нәсият жумысларына қарамай, нызамсыз неке оқыўлар ушырасып турыпты.

Ҳәзирги күнде орынларда, әсиресе, шет аймақларда адамлар арасында «молла» ямаса «домла» деп танылған базы биреўлер мине сондай ислерге қол урып атырғанларды бақлап атыр. Мәселени тереңирек үйренип, анализ қылсақ, бул ислер жүдә қәте екенин билемиз.

Шала саўат, яғный диний ҳәм дүньялық илимлерди ийелемеген, тийисли ҳүжжет – гүўалығы жоқ, өзин-өзи «домла» деп атап, шаръий ҳүкимлерди билмеген, ҳәтте, әпиўайы шаръий мәселелерди де аңламайтуғын адам қандай етип, шаръий неке оқыў сыяқлы жуўапкерли жумысқа қол урыўы мүмкин.

Мине сондай расмий болмаған шахслар өз басымшалық пенен неке шәртлерине әмел етпей, сорап-сүристирмей, медициналық көрик жуўмағы ҳәм ПХАЖ бөлимлери гүўалығын алмаған, тағы ашынарлысы, неке жасына да толмаған жаслардың некелерин оқыўы ақыбетинде ҳәр қыйлы унамсыз жағдайлар жүз берип атыр.

Мысалы, ана ҳам бала саламатлығына салмақлы зыян жетпекте. Өзбекстан мусылманлары басқармасына шағым қылынып атырған шаңараққа тийисли мәселелер анализ етилсе, көпшилик жағдайда ПХАЖ бөлиминен дизимнен өтпеген шаңарақларда ажырасыў көплиги ҳәм бундай жағдайларда ҳаяллар өз ҳуқықларын қорғай алмай атырғанлығы белгили болып атыр. Нәтийжеде, шаңарақлар бузылып, балалар тири жетим болыў сыяқлы қолайсыз жағдайлар жүзеге келип атыр.

Ҳәзирги күнде, шаръий неке оқыўға ылайық болмаған, рәсмий емес шахслар тәрепинен неке оқылыўы жоқарыдағы бир қанша мәселелерге себеп болып атырғаны ушын бундай шахсларға жуўапкершилик қолланылмақта. Егер нызамсыз неке оқыўға шара көрилмесе, жүдә көпшилик шаңарақлар бундай өз басымшалықтан зыян көриўи анық.

Шаръий неке шәртлерине ҳүкимет тәрепинен берилген Пуқаралық ҳалаты бойынша акт жазыў гүўалығы болыўы да зәрүрли шәртлерден бири деп тән алыў орынлы болып табылады. Рәсмий болмаған адамлардың усы гүўалықты сорамай неке оқыўы жас шаңарақлардың социаллық ҳуқықларын кемситиў болса, рәсмий имамлардың бундай гүўалықты сорап, кейин неке оқыўы жас шаңарақтың социаллық ҳуқықын қорғаў болып табылады.

Өзбекстан мусылманлары басқармасының “Шаръий некеден өтиў әдеплери” ҳаққындағы пәтўасында неке мәресими үлкемизде әййемнен миллий ҳәм диний үрп-әдетлер тийкарында әмелге асырылып киятырғанлығы баянланған. Шаръий некеден өтиў ушын келин-күйеўлерден талап етилетуғын шәрт ҳәм әдеплер бар.

Ҳанафий мазҳабындағы муқәддес дереклеринен «Дуррул мухтор» китабының «Неке паслы» нда былай делинеди: “Адамзатқа неке ҳәм иманнан басқа ҳәтте жәннетте де даўам ететуғын ибадат жоқ. Шаңарақ сондай саадатлы бир бағ, ол ҳәтте жәннетте де даўам етеди. Ҳәр қандай шәртнама белгили мүддеттен кейин күшин жоғалтады, бирақ бир-биринен разы болған өмир жолдаслардың биргеликтеги турмысы өлим менен де жуўмақланбайды”.

Солай екен, елимизде шаңарақ мәмлекет ҳәм жәмийет қорғаўында. Сонлықтан, оны беккемлеў ҳәр бир пуқара, әсиресе, жуўапкер лаўазымда отырған шахслар жуўапкершилигиндеги ең зәрүрли ўазыйпа.

Өзбекстан мусылманлары басқармасы Пәтиўа комиссиясы.

  • 119 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты