Салафийлик – халқымызға жат ағым

Кейинги жылларда базы мазҳабсызлар тәрепинен саҳаба ҳәм тобеинларге ериў нықабы астында “салафийлик” даўагерлери кѳбейди.

Салафийлик ҳәрекети ѳзлерин салафи салыҳларға ергенлерин даўа етиўши ҳәрекет сыпатында шама менен IV ҳижрий әсрде жүзеге келген. Олар сол дәўирде ашъарийлер менен қарама-қарсы болған. Ашъарий ҳәм мотурийдий тәлийматларын бир қанша мәселелерде, айтатуғын болсақ, Аллаҳтың сыпатларын түсиндириўде айыплайды. Олар Аҳмад ибн Ҳанбал раҳимаҳуллаҳқа ергенлерин даўа етсе де, сол ўақытта ҳанбалийлер тәрепинен әшкараланған.

VII ҳижрий әсирге келип Аҳмад ибн Таймия мийнетинен соң салафийлик ҳәрекети теориялық жақтан раўажланды. Бүгинги күн салафийлери Аҳмад ибн Ҳанбал, Ибн Ҳазм, Ибн Таймия, Ибн Қайюм ал-Жавзий, Муҳаммад ибн Али аш-Шавконий, Аҳмад Шокир киби қәдимги уламаларды ѳзлерине жолбасшы, деп биледи. Жақын замандағы уламалардан Абдулазиз ибн Абдуллаҳ, Абдулазиз ибн Боз, Носириддин Албоний, Муҳаммад Ийд ал-Аббосий киби алымлары бар.

Ибн Таймия ҳәм оның даўамшылары Қуран ҳәм ҳәдисте келген Аллаҳ тааланың сипатларын қандай болса сондай түсиниў керек дейди. Мысалы, “Аллаҳ тааланы дүнья аспанына түсиўин” солайынша түсиниў керак ямаса булытлар үстине Аллаҳ тааланы түседи дейди ҳәм оған мәканды пайда етеди, негизинде Аллаҳ таала мәкан ҳәм заманға мүтәж емес Илаҳ.

Наждлик Муҳаммад ибн Абдулваҳҳобтың даўамшылары да бүгин “ваҳҳобий” деген атамадан ўаз кешип, ѳзлерин “солиҳ салафлар жолындамыз” деб даўа қылмақта. Сол “салафийлик” нәсиятшылары арасында Муҳаммад Носируддин Албоний теңсиз ҳәм данышпанлық енгизген шахслардан бири. Салафийлар Носир Албонийға баҳа бериўде жүдә ҳәдден асқан. Оны “Әср муҳаддиси”, “Сүннет билимданы”, “Сүннет қәўендери” ҳәм тағы да басқа атақлар менен лақаблап алған.

Салафийлар ақидаўий мәселелерде аса кеткенлиги себеп, аҳли сунна ақидаларна кери болған бир қанша пикирлерди айтқан... Олар сўфийлик тариқатларын әшкаралаған. Ибн Таймийя бир қанша мәселелерде аҳли сунна уламалары пикирлерине кери пикирлерди билдирген. Мәселен:

– Ол Қурани кәрим Аллаҳтың каламы ҳәм ол махлуқ емес, бирақ Қуран әййемги де емес, дейди.

– Ол дозахтың мәңги емеслигин айтқанлығы ҳаққында рәўиятлар бар.

Сондай-ақ, салафийлер арасында ақырғы жылларда фиқҳий ҳәм ҳәтте ақида ҳүкимлерди де Албоний пикирлерине мүрәжат етиў жағдайлары кѳбейди.

Тѳмендеги “Салафийлик” ағымы раҳнама (басшы) ларынан бири Носир Албонийдиң тѳрт мазҳаб ақидаси ҳәм фиқҳқа қылап рәўиште шығарған мәниссиз пәтиўалары келтирилди, гүришти тазалаў ушын оның ишинен шигинлери терилгендей, аҳли сунна исениминдеги ҳар бир адам бул патиўалар менен тансып шығыўы лазым болады. Носир Албонийдиң базы патиўаларынан күлсеңиз, айырым орынларда бул адамға ашынып, жылағыңыз да келеди.

Ислам дини фиҳи ҳәм ақидасы менен қызыққан ҳәр бир адамның Носир Албоний атына кѳзи түскен болса керак. Салафийлер тәрепинен тарқатылған кѳплеген брошюра ҳәм мақалаларда бул адамның аты әлбетте бир неше рет зикр етип ѳтилди.

Усы көз қарастан сизың исенимиңизде Носир Албоний уллы ислам алымы сыпатында қәлиплесип қалмаўы, ѳзиңиз билмеген ҳалда оған қарам болып қалмаўыңыз ушын оның тийкарғы салафи салиҳларға қарсы шығарған патиўалары әшкар етилди. Оның ҳаслы ким екенин сиз анық ҳәм рәўшан билиб алың! Носир Албонийға дөҳмет, деган пикр пайда болмаўы ушын ҳәр бир патўаның анық дереги оның негизинде өз алдына түсиник сыпатында жазып кѳрсетиледи.

Демек, Носир Албонийдың аҳли сунна ақидасы ҳәм пикирине кери шығарған патўалары:

Аллаҳ таала ҳақында

1. Аллаҳ азза ўа жалланың еки кѳзи бар.[1].

2. Аллаҳ таланның балтыры бар.[2].

3. Аллаҳ тааланның ҳақыйқый қолы бар.[3].

4. Зеҳк (интеллект) – күлиў Аллаҳ тааланның сыпатларынан бири.[4].

5. Ийман Аллаҳ таала аспанда бар деб ийман келтириў менен болады.[5].

Пайғамбар ҳәм расуллер ҳаққында

1. Пайғамбарлардың гүнәҳлардан пәклиги улыўма пәклик емесдур.[6].

2. Пайғамбар ҳәм расуллер кишкене гүнәҳ ҳәм әсилик етиўи мүмкин.[7].

Саййидимиз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳаққында

1. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам анда-санда ижтиҳод (фиқҳ илимине бар күшин жумсаў) етер еди. Кѳбинесе ижтиҳоди туўры шығар еди. Бирақ гейде ижтиҳодинда ҳақыйқатқа муўапық болмайтуғын еди, керисинше қәте ижтиҳод қылар еди. Сонда Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламды туўры жолға жоллаў ушын ўаҳий назыл болар еди.[8].

2. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам инсанларға жеткерген аятларды ядынан шығарып қойыўы да мүмкин болған.[9].

3. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламның аҳли ҳаяллары да зина ислеўи мүмкин еди.[10].

4. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламды масжидун-набаўийдан шығарып жибериў ҳәм қуббатун-набаўийди бузып таслаў керек.[11].

5. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Аллаҳтың алдында махлуқат ишинде ең абзалы емес.[12].

6. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам менен тавассул (Ўәсийла — ортаға биреўди қойып, сол инсанның ҳүрметинен тилеги қабыл болыўын Аллаҳ тааладан сораў) қылыў ҳарам.[13].

7. Салиҳ әмеллер саўабын Пайғамбарымызға ҳәм басқа марҳумларға да саўға етиў жайыз емес.[14].

8. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламды ҳәм оның хызметкерлерин мақтамаў керек.[15].

Жуўмақлап усыны айтыў мүмкин, ҳәзирги дәўирде аҳли сунна ўал жаманың сап ақийдасынан адасып қалмаў ҳар бир замандағыдай әҳимийетлигинше қалмақта.

Неъматуллоҳ Раҳимов,

“Ақоид ҳәм фиқҳий пәнлер” кафедрасы оқытыўшысы.

Islaminstitut.uz сайтынан Даўытбай Беканов таярлады.
  • 119 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты