ҚӘБИРСТАНДА ЖҮРИЎ ӘДЕБИ

Қәбирстанларда ҳарам нәрселерден пайдаланыў

Айырым зиярат орынларында ер адамлардың сигарет шегип атырғанын ямаса насыбай атып атырғанын көремиз. Бул зиярат әдеплерине туўры келмейтуғын ислерден.

Бундай ислерди ислеў әдепсизлик болыўы менен бирге сол жердегилердиң ҳүрметин аяқ асты етиў де болып табылады.

Қәбирстанларда жылаў ҳәм күлиў

Айырым бир қәбирстанларда жерленгенине бир неше әсир болған уламаларға даўыс шығарып атырған ҳаялларды көремиз. Жақында қайтыс болған мәйитлер ушын даўыс шығарыўдың өзи шәриятымызда қадаған етилген. Енди бир неше әсирлер болып кеткен адамларға даўыс шығарыў бул олардың үстинен күлиў болып есапланады. Соның менен бирге бул и секи жүзлемешиликтиң белгиси. Еки жүзлилик динсизликтен де жаманырақ екени китапларда ашық-айдын айтылған.

Қәбирстанларда күлип жүретуғын адамларға келсек, бул ҳаққында Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Қәбирстанда күлген адамның екижүзлилигинде шубҳа жоқ» деп айтқан. Усы ҳәдисти билип турып, күлгенлерге не деп айтыў мүмкин? Аллаҳ таала бизлерди еки жүзли болыўдан сақласын.

Қәбирстандағы шөплерди жулыў ҳәм мийўелерден жеў

Жерден өсип шығатуғын ҳәр бир шөп Аллаҳға тасбиҳ айтады. Олардың тасбиҳи Аллаҳ таалаға еткен ибадатлары, яғный өсимликлердиң намазы «Субҳаналази ўа биҳамдиҳи» деген сөзден ибарат болады. Аллаҳ таала Қураны кәриймниң көп аятларында бул ҳаққында хабар берген: «Аспанлардағы ҳәм жердеги бар жанзатлардың барлығы Аллаҳ таалаға тасбиҳ айтады».

Пайғамбарымыз бир күни бир қәбирстанның қасынан өтип баратырып, бирден тоқтады ҳәм сол жерде өсип турған теректен бир шақаны сындырып алып, екиге бөлди ҳәм еки қәбирдиң үстине шақаны шаншып қойды. Сонда саҳабалар: «Я Расулуллаҳ неге бундай еттиңиз?» – деп сорады. Пайғамбарымыз жуўап берди: «Бул қәбирдеги адамлар азап шегип атырған екен, себеби биреўи сийгенде кийимлерине шашыратады екен, ал екиншиси шағымшылық ететуғын еди. Олардың қәбирлерине шақа шаншып қойғанымның мәниси сол, шақалар қуўрап қалғанша Аллаҳға тасбиҳ айтады. Пайда болған саўаптан мәйитлер рәҳәтленип, азаплары жеңиллеседи». Бухарий ҳәм Муслим рәўиятлары.

Еки шақаның тасбиҳинен келген саўап мәйитлердиң азабын жеңиллетсе, бир неше ай даўамында өсип туратуғын шөплердиң тасбиҳинен мәйитлерге қанша пайда болады, буны көз алдына келтириў қыйын емес.

Соның ушын қәбирстанлардағы шөплерди жулыўға болмайды.

Қәбирстанларда мийўе терек егиў мәкруҳболады. Олардың мийўелеринен жеў де мәкруҳ, себеби бундай адамлардың шумланыўы бар.

Қәбирлердиң үстинен басып кетиў ҳәм үстинде отырыў

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ t عَنِ النَّبِيِّ r قَالَ: لأَنْ يَجْلِسَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَمْرَةٍ فَتُحْرِقَ ثِيَابَهُ فَتَخْلُصَ إِلَى جِلْدِهِ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَجْلِسَ عَلَى قَبْرٍ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ.

Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият етиледи:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам:

«Әлбетте, сизлер ушын қәбир үстинде отырғаннан көре шоқтың үстинде отырып ҳәттеки оннан кийими күйип, денесине өткени жақсырақ», деди».

Муслим, Әбиў Даўыт, Насаий рәўият еткен.

Бул рәўияттан қәбир үстинде итибарсызлық етип отырыў, сағаналардың үстинде отырыўдың қаншелли жаман ис екенин билип аламыз. Қәбир үстинен жүриў де усындай ислерден.

Шәриятымыз бойынша қалай зиярат етиў керек?

Шәриятымыз бойынша зиярат етпекши болған адам алдын жуўынып, зиярат қағыйдаларын бир қатар еслеп алыўы зәрүр. Егер хожалығы менен баратуғын болса, онда бала-шағасына зияратқа барыў, ол жерде жүриў әдеплери, дурыс кийинип барыў әдеплерин үйретиўи лазым. Өзи де барғаннан кейин қайсы аятты оқыйжағын бир қатар тәкирар етип, кимлерди дуўа етиўин бир еслеп алғаны мақул.

Қәбирстанға киргенде не ислениўи ҳаққында мына ҳәдисте айтылған:

Саҳаба Бурайдадан айтылыўынша, Пайғамбарымыз қәбирстанды зыярат қылыўға барғанда былай деген: «Ҳәй мөминлер, қәбирстан әҳли, сизлерге сәлем болсын. Қуда қәлесе бизлер де келип сизлерге қосыламыз. Өзимизге ҳәм сизге Аллаҳтан тынышлық-саламатлық тилеймен».

Пайғамбарымыздың бул сөзлери қәбирстанды зыяратламақшы болған ҳәр бир адамға қолланба болыўы керек. Қәбирстанға кирип марҳумларға сәлем бергеннен кейин, илажы барынша мәйитке жақын барып, қублаға қарап отырып, Қураны кәрим аятларынан тилаўат қылып, дуўа оқылады. Жақын барыўдың илажы болмаса, мүмкиншилиги болған жерден дуўа қылынады. Сахаба Жобир былай рәўият қылады: «Расулуллаҳ қәбирлердиң үстин ганч қылыўдан, үстине тас қойып, тасқа «Бисмиллаҳ»ты, «Лә илаҳа иллаллаҳ»ты ҳәм Қуран аятларын жазыўдан ҳәмде қәбирди басыўдан, я»ный оны аяқ асты қылыўдан қайтарды». Муслим рәўияты.

Барғанда да перзентлериниң әдеп пенен жүриўин бақлап барыўы керек. Бул ислер хожалық баслығының ўазыйпасы есапланады.

Инсан тирилигинде қандай ҳүрметке ылайық болған болса, өлгеннен кейин де сол ҳүрметте турады. Бул ҳаққында Аиша анамыз былай деген: «Расулуллаҳ ҳәм әкем Әбиў Бакр көмилген үйге оларды зыярат қылыў ҳәм үйди сыпырып, тазалаў ушын киргенимде, олардың биреўи ерим, екиншиси әкем деп орамалсыз кире беретуғын едим, кейин ала ол жерге екинши халифа Умар көмилгеннен кейин ол адамнан уялып, орамал жамылып киретуғын болдым». Имам Аҳмад рәўияты.

Салим бин Рофур қәбирстаннан өтип баратырып ҳәжети қыстап қалыпты. шериклери: «Ҳәжетке шығып алың, биз күтип турамыз», дегенде, ҳайран қалып: «Субҳаналлаҳ», я»ный Аллаҳ»а ант етемен, мәйитлерден тап тирилерден уялғандай уяламан, деген екен. Ал, саҳаба Ақаба бин Омир: «Қәбирстанда ҳәжет қылдың не, базарда ҳәжет қылдың не, екеўиниң де гүнасы бирдей болады», деген.


Абдулазиз Идрисов

Абдуллах Нарынжаний мешити имам-хатиби

  • 450 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты