ЗИЯРАТ ҚАҒЫЙДАЛАРЫ

Заяраттың маңызын түсинбеў

Көпшилик адамлар дин бул зиярат етиў, жылына бир күн зиярат етсем, демек мен мусылманшылығымды ислеген боламан, деп ойлайды. бундай адамлар билип қойсын, дин бул – зиярат етиў дегени емес. Зиярат етиў диндеги кишкене бир ис.

Зиярат етиўден мақсет ҳаққында төменде айтамыз:

عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ t عَنِ النَّبِيِّ r قَالَ: قَدْ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَقَدْ أُذِنَ لِمُحَمَّدٍ فِي زِيَارَةِ قَبْرِ أُمِّهِ فَزُورُوهَا فَإِنَّهَا تُذَكِّرُ اْلآخِرَةَ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ إِلاَّ الْبُخَارِيَّ وَاللَّفْظُ لِلتِّرْمِذِيِّ.

Сулаймон ибн Бурайда әкесинен рәўият етеди:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам:

«Сизлерди қәбирлерди зиярат етиўден қайтарған едим. Ҳақыйқатта, Муҳаммадқа анасын зиярат етиўге руқсат болды. Енди, қәбирлерди зиярат етиң. Әлбетте, олар ақыретти еслетеди», деди».

Жәҳилият дәўиринде қәбирлерди уллылаў, оларға сыйыныў ҳәўиж алған еди. Аллаҳға ширк келтириўдиң кең тарқалыўына себеп болған ең тийкарғы факторлардың бири де әйне қәбирлерге сыйыныў болған. Соның ушын да Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам Исламның дәслепки дәўиринде мусылманларды қәбирстанларды зиярат етиўден қайтарған.

Таўҳид ақыйдасы адамлар аңында ҳәм қәлбинде беккем жайласқаннан кейин Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам қәбирлерди зиярат етиўге руқсат берген. Тек руқсат берип қоймастан, оларды зиярат етиўге буйырған.

Бул ҳәдиси шәрийфте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам қәбирлерди зиярат етиўдиң тийкарғы мәнисин айтып атыр. Ол да болса, ақыретти еслеў. Ал ақыретти еслеген адам, дүньяға көп берилмей, ақыретин де ойлайды.

Сондай-ақ, зияратшының дуўасынан қәбирдегилер пайда алады.

Ҳаял-қызлардың ашық кийиниўи

Ҳаял-қызларымыз көшеде ашық кийиниўи аздай, ҳәттеки қәбирстанларға да ашық кийинип барыў әдетин шығарған. Бундай болыўы еркеклер абыройына үлкен дақ болады.

Негизинде ҳаял-қызлар өз әўратларын жаўып жүрсе бул олардың өзлерине де, басқаларға да, жәмийетке де, келешекке де жақсылық болады, өзлери саўап алады.

Ҳаял-қызлар қәбирстанларға әўратларын жаўып келиўи шәрт. Ҳаял-қызлардың әўратлары бул олардың жүзи, алақаны, тобығынан пәски жағынан басқа ҳәмме жери есапланады. Сондай-ақ, олар кийген кийимлери денесиниң қайсы бир ағзасы болса да бөртип көринип туратуғын дәрежеде тар болмаўы керек, ишки тәрепи көринетуғын дәрежеде кийиминиң жуқа болмаўы керек.

Ҳаяллар еркеклердиң кийимин кийиўге ҳәм оларға уқсаўға ҳәрекет етиўи мүмкин емес.

عَنِابْنِعَبَّاسٍرَضِيَاللهُعَنْهُمَاقَالَلَعَنَالنَّبِيُّالْمُتَشَبِّهِينَمِنَالرِّجَالِبِالنِّسَاءِ،وَالْمُتَشَبِّهَاتِمِنَالنِّسَاءِبِالرِّجَالِرَوَاهُالْخَمْسَةُإِلَّامُسْلِمًا

Ибн Аббас разыяллаҳу анҳумадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳаялға уқсас еркеклерди ҳәм еркек тәризли ҳаялларды нәлетледи».

Ҳаял-қызлар басы ҳәм мойынларын жабатуғын орамал менен жабынған болыўы шәрт. Отырған ўақтында аяқлары көринбеўи ушын көйлек ишинен әлбетте лазым кийиўи шәрт. Көйлейлериниң жағалары да жабық болыўы дәркар.

Қәбирлерди айланыў ҳәм топырағын маңлайына сүртиў

Ҳәзирги күнде қәбирстанларды айланып көретуғын болсақ, адамлар өзлериниң ата-бабаларының қәбирин айланып, топырағын маңлайларына сүртип атырғанын көремиз. Не ушын бундай деп сорасақ, көпшилиги жуўап бере алмайды, айырымлары ҳүрмет жүзесинен дейди, басқалары динде усындай ғой деп жуўап береди. Ал айырым пулға тоймаған шыйқышыларға бул ислер жағып түседи. Дин бундай ширк ислерге буйырмайды. Исламда Каабатуллаҳтан басқасын таўап етип айланыўға руқсат берилмеген. Бундай етиў ҳарам ислерден есапланады. Исламның басында қәбир зияратын етиў қадаған етилгениниң себеби усында еди. Сол ўақытлары адамлар қәбирлерди айланып, оларға сыйынып, топырағын маңлайларына басқаны ушын зиярат етиў қадаған еди. Ҳәзир де усы жағдайға жақын бир жағдайда турыпты. Аллаҳ тааланың Өзи сақласын.

Зияратқа барыў мүмкин емес адамлар

Жылдың ҳәмме ўақыттында зияратқа барса болады. Лекин ҳаял-қызлардың ҳайыз ҳәм нифас ўақытлары барыў қадаған. Сондай-ақ, зияратқа барса гүна арттыратуғын дәрежеде жылайтуғын, әдепсизлик ететуғын, күлетуғын болса бармағаны мақул ис.

Еки аятты билмеген мусылман

Әдетте адамлар зияратқа барып, басқа бир адамларға пул берип Қуран оқытады. Неге өзиң оқып ата-бабаңа бағышламайсаң деп соралса, мен билмеймен деп жуўап береди. Еки аятты үйренбен адам қалай өзин мусылманман деп атаўы мүмкин. Ҳәр бир әке шаңарақ басшысы сыпатында баласына ең қурмаған өлгенимнен кейин Қуран оқысын де пеки аятты үйретиўи керек емес пе еди? Бундай ислер халқымызда үрдис еди. Ҳәзир булар сәл умытылып баратырғанға уқсайды. Ҳәдиси шәрийфте:

كلكم راع و كلكم مسؤل عن راعيته

Ҳәр бириңиз баслықсыз ҳәм ҳәр бириңиз қол астыңыздағыларға жуўапкерсиз деп айтылған.

Демек шаңарақ баслығы сыпатында әкениң өзи шаңарағы менен зияратқа барғанда бир-еки аятты оқып, өткенлерине бағышласа ең туўры жолды тутқан болады.

Пул берип оқығанда қалыслық жоғалады. Ҳәмме адам да бирдей емес. Берген пулына қарап оқыйтуғынлар да бар. Қуран деп басқа нәрселерди айтатуғын адамлар да ушырап турады. Биреўди дуўа етип атырман деп басқа нәрсени айтып атырғанлар да таўылады.

Соның ушын ең мақулы барған адамлар өзлери тиләўат етип, бағышлап ертең мен де усы жерге келемен деген ойларды ойлап қайтыўы.

Қәбирлерге мал атаў ҳәм қәбирстанларда аўқатланыў

Қәбирстанда жанлық сойыў макруҳ әмеллерден. Қалыс Аллаҳ ушын, ислам қағыйдаларына муўапық өз үйинде жанлық сойып, тарқатып, оның саўабын өзи сүйген әзиз-әўлийелер руўҳына яки үйинен өткенлердиң руўҳына бағыш етиўи мүмкин. Себеби Аҳли суннат ўал-жамаат исенимине көре марҳумлар тирилердиң дуўаларынан садақа ҳәм қайыр-саҳаўатларынан пайда алады.

Бирақ үйинде болса да әзиз-әўлийелерге атап сойса ҳарам. Мысалы, Зәңги атаға атадым, яки Ҳәзирети Даўытқа атадым яки Султан Уўайске атадым деп сойса ҳарам. Зыяратқа барған адам қәбирдеги адамлардың атына жанлық атаўы туўры ис емес. Ҳәтте егер пәленшиниң атына атадым деп сойса, бул гөштен мусылман адамның жеўи дурыс болмайды, яғный ол гөш ҳарамлық дәрежесине шығады.

Бул ҳаққында аятта бар:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالْدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ

Сизлерге өлимтик, қан, шошқаның гөши, Аллаҳтан басқаның аты менен сойылған, ... жанлықлар ҳарам етилди.

Әлбетте, жанлық сойып садақа берген жақсы ис бирақ оның өзиниң орны бар. Биз қоңсымыз жарлы болып аш отырса ямаса қайсы бир ағайинимиз жарлы болса яки жетим-жесирлер танысларымыз болса, бирақ жанлық сойып өзине тоқ адамларды шақырсақ бул ийман-инсаптан болмайды.

Қәбирстанда жеп-ишиў динимизде макруҳ таҳримий әмеллер қатарына киреди, соның менен биргеликте қәбирстанларда аўқат писириў ҳәм жеў гигиенаға да туўры келмейди. Себеби қәбирстан аўқат жейтуғын орын емес, бәлки зыярат қылынатуғын жер. Егер бир адам Аллаҳ таала жолында саўабы ата-бабаларыма жетип барсын деп садақа қылмақшы болса, онда, Қураны кәриймде айтылған садақа берилиўи тийис болған орынларға бериўи керек. Аллаҳ таала айтады: “Әлбетте, садақаларды тек жарлыларға, мискинлерге, онда (садақа исинде) ислеўшилерге, кеўиллери дос қылынғанларға, қулларға, қарыздарларға ҳәм Аллаҳ таала жолында жәнеде жолаўшыға (мүсәпирге бериў) Аллаҳ таала (тәрепи)нен парыз (етилди). Аллаҳ таала илимли, ҳикметли”. (Тәўбе сүреси 60-аят).

Адамлар қалыс нийетте саўап аламан деп барып бир жанлық сатып алып сояды, бирақ олар бул ислери менен гүна арттырып баратырғанын өзлери де билмейди. Ислам дини бундай қәте ислерден қайтарады ҳәм ескертеди. Соның ушын биз бундай ислерден қайтыўымыз керек.

Марҳумлардан бир нәрсе тилеў

Қәбирде жатқан марҳумлар тирилерден саўап бағышлаўын күтип жатқан болады, олардың өзлери тирилерге пайда бере алмайды, биреўге бала бере алмайды, биреўдиң дәртин кеткизе алмайды.

Қәбирстанлар бала сорайтуғын орын емес, қәбирстанлар дәртке ем болатуғын да орын емес, қәбирстанлар бир мақсетти әмелге асыратуғын да орын емес. Ол жерди зиярат етиўден мақсет алдын айтылғанындай ақыретти еслеў, болғаны. Ал перзент сораў орны да, кеселликтен қутылыў ушын дуўа етиў орны да бул Аллаҳтын алды. Ҳәр биримиз өз үйимизден Аллаҳтың буйрықларын ислеп, қайтарғанларынан қайтып қалыс қәлбимиз бенен дуўа етип сорасақ, Аллаҳ таала сорағанымыздан да артығы менен береди. Себеби Аллаҳ тааланың Өзи Қураны кәриймде: «Маған дуўа етиң, дуўаларыңызды қабыл етемен», деген.

Марҳумлардан бундай нәрселерди сораў адамның итиқадына тәсир етеди. Адамды ийманнан айырым қойыўы турған гәп.

Журтымызда бир неше қәбирстанлар бар адамлар ол жерлерди перзент сораў мәканы етип алған.

Қәбирстанларда жатқан марҳумлардың өзлери бизлердиң дуўаларымызға, тиләўатларымызға мүтәж болып жатырыпты, буны ҳеш ўақытта умытпайық.

Уллы әўлиялардың қәбири қалай зиярат етиледи

Ислам дининде уллылардың қәбирине сыйыныў мүмкин емес. Олардан мәдет сораў, дәртлерине шыпа яки перзент тилеў, оларға атап жәниўарлар сойыў дурыс емес. Пайғамбарымыз мусылманларды бундай ислерден қайтарып, Өз ҳәдислеринен биринде былай деген: «Ислам дининде мазарға атап ҳайўанларды сойыў жоқ». Бундай ислер ширк әмеллерден болып, инсанды мушрикке айландырып қойыўы мүмкин. Ал, мушриктиң гүнасы кеширилмейди. Қураны кәриймниң «Ниса» сүўресиниң 42-аятында бул ҳаққында мынандай аят бар: «Әлбетте Аллаҳ Өзине (бир нәрсениң) шерик килиниўин кеширмейди. Буннан басқа гүналарды Өзи қәлеген бенделер ушын кеширеди. Ким Аллаҳға (бир кимсени яки нәрсени) шерик қылса, ол уллы гүнаны тоқып шығарыпты».

Әзиз-әўлийелерге сыйынып, олардан қандайда бир нәрсе талап еткен адам өзине үлкен зулым қылған болады. Бул ҳаққында «Луқман» сүўресиниң qe-аятында былай делинген: «Еслең: Луқман баласына пәнд-нәсият қылар екен, деген еди: «Ҳәй балам, Аллаҳға ширк келтирме, себеби ширк келтириў үлкен зулым болып есапланады».

Пайғамбарымыз да өз ҳәдислеринде адамларды қәбирлерге сыйыныўдан қайтарған: «Мениң қәбиримди сәжде қылатуғын жерге ҳәм бутқа айландырмаң. Пайғамбарлардың қәбирин ибадат орны қылып алған әййемги қәўимлерди Аллаҳ таала нәлетлеген».

Ал, әзиз-әўлийелердиң қәбирлерин зыярат қылыў мустаҳаб әмел болып, зыярат қылса саўап, зыярат қылмаса гүна емес, бирақ бул қәбирлерди үш яки жети рет емес, мың мәртелеп зыярат қылыў да бир рет ҳаж қылыў орнына өтпейди.


Абдулазиз Идрисов

Абдуллах Нарынжаний мешити имам-хатиби

  • 528 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты