Ата-бабаларымыздан қалған илимий мийрасларда терроризм ҳәм экстремизмге қарсы гүрес тийкарлары

Инсаният тарийхы даўамында терроршылардың динге де, турмыслық ҳақыйқатлыққа да сәйкес болмаған жасалма «идеялары» ҳәм бул жолдағы қанлы апатларға себеп болып атырған ҳәрекетлери жүз мыңлап бийгүна адамларды өмирден алып кетип атыр.

Ҳәзирде бул күшлер өзлериниң жаўынгерлиги ҳәм жоқары дәрежеде жәмийетке қәўипли екенлилиги менен сыпатланбақта. Итибарлы тәрепи сонда, олар тәрепинен мақсетке жетиўдеги ҳәрекетлери ҳәр түрли болса да, тутқан жолы яки ислеп атырған ислери бирдей: адамлардың тыныш турмыс тәризин бузыў ҳәм оларды қорқыўда жасаўға мәжбүрлеў бақланбақта.

Ата-бабаларымыз қалдырған илимий мийрасларда бузғыншылық идеяларына қарсы жүдә көплеген темаларда мағлыўматлар бар. Бул бойынша, әсиресе, Ақоид илими уламалары өз дәўиринде исламға атылған тасларға раддия берип көплеген китаплар жазған. Буларды санап өтетуғын болған, Имам Таҳаўийдиң “Ақыйдатут Таҳаўия” китабы, Имам Уший раҳматуллаҳи алайҳтиң “Қасийдатул Ләмия”, Имам Әбиў Ҳанийфаның “Фиқҳул әкбар” китабы, Имам Матуридийдиң “Тәўиләти әҳли сунна” китабы. Уламаларымыздың бундай китаплары жүдә көп.

Бул китапларда тийкарынан бузғыншы топарлар халыққа тарқатқан қәте түсиниклерине раддия етилип, Қуран ҳәм ҳәдислер менен туўры ақыйдалар баян етилген.

Ақоид китапларынан басқа да, ислам тарийхы бойынша жазылған китапларда да бузғыншы ағымлардың келип шығыўы, олардың мақсетлери, оларға раддиялар ашық айдын келтирилген.

«Ислам» ҳәм «террор» сөзлерин бирикпе-гәп көринисинде аңлатыў бул еки сөздиң мәнис-мазмунына қарама-қарсы келеди. Себеби, тек ғана Ислам дини емес, ал ҳеш бир самаўий дин өз тәлиматында зорлық, зулым ҳәм қан төгилиўди ақламаған, ақламайды да. Атап айтқанда, Ислам дини зулым ҳәм зорлықтың ҳәр қандай көринисин қатаң қаралаған. Қураны кәримниң 91-аятында Аллаҳ таала былай дейди: «Әлбетте, Аллаҳ әдалатқа, жақсы ислерге ҳәм ағайин-туўысқанға жақсылық қылыўға буйырады, ҳәм де бузғыншылық, жаўыз ислер ҳәм зулмнан қайтарады».

Ислам — инсанпәрўар дин. Ол бир инсанды өлтириў барлық инсанды өлтириў менен тең ямаса бир инсанның өмирин сақлап қалыў пүткил инсаниятты сақлап қалыў менен тең деп баҳалайды. Аллаҳ таала «Моида» сүўресиниң 32-аятында былай дейди: «Ҳеш бир жанды өлтирмеген ямаса жерде бузғыншылық қылмаған инсанды өлтирген адам, барлық адамды өлтирген сыяқлы болып есапланады. Ал, оған өмир бағышлаған (өлимнен қутқарып қалған) адам ҳәмме адамды тирилттиргендей болады».

Имам Бухарий рәўият қылған ҳәдийсте Пайғамбарымыз саллаллҳу алайҳи ўа саллам айтады: «Қыямет күни биринши сораў наҳақ төгилген қан ҳаққында болады».

Қураны кәримде бул ҳаққында:

«Жерди (Аллаҳ таала жақсы ислерге) жарамлы қылып қойғаннан кейин, (жерде) бузғыншылық қылмаң! Оған (Аллаҳға) қорқыныш ҳәм үмит пенен дуўа қылың! Аллаҳтың раҳматы жақсы ис қылыўшыларға жақын», делинген (Аъроф, 56).

Демек, ҳәр бир мусылман адам жер жүзинде тынышлық ҳәм әдиллик орнатыў ушын Аллаҳ таала алдында жуўапкер болып есапланады. Динимизде жер жүзи халықларының тынышлығын ҳәм қәўипсизлигине иритки салатуғын өзбасымшалық ис-ҳәрекетлер ҳәм террордың барлық көринислери бузғыншылық ҳәм жаман әдет деп есапланады. Бул әмеллер Қураны кәримде екижүзлилердиң әмели сыпатында баҳаланады: «(Алдыңыздан) кеткенинде жерде бузғыншылық, егин ҳәм нәсилди набыт етиў жумыслары менен жүреди. Ал, Аллаҳ бузғыншылықты жақтырмайды» (Бақара, 205).

Қудайдың қәлеўине қарсы барып, бийгүна адамларды өлтирген ҳәм хорлаған адамлар дүнья өмиринде табысқа ерисемиз деп ойласа, қәтелескен болады. Қураны кәримде: «Аллаҳ бузғыншы адамлардың исин оңғармайды», деп анық мәлим етилген (Юнус, 81).

Ислам тарийхында кеширимлилик, меҳир, өз ара татыўлықта жасаў негизлери үлгили тәризде өз сәўлелениўин тапқан. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Меккени ийелеген күни өзине аяўсыз душпанлық ҳәм зулымлық қылған адамларды да кеширип, аман қалдырғаны тек ғаны Оны (алайҳиссалам) емес, ал Ислам дининиң руўхында кеширимлилик, адамгершилик ҳәмде инсанларға жүдә мийримли болыўдың гөззал үлгиси топланғанын аңлатады.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам өзине қастыянлық қылыўға урынған Ҳаким ибн Ҳизамның ҳәрекети дәлилленсе де кеңпейиллик пенен кеширип жибергени ямаса Ҳамза разыяллаҳу анҳуди өлтирген Ўаҳшийди бир өмир кеўилинде қайғы сыпатында сақланып қалған болыўына қарамай, екеўин де кеширип жибериўи Исламның негизинде мийримлилик, меҳир-мириўбет жатқанын көрсетеди. Булар ҳеш бир гүмансыз, Қураны кәримдеги: «Кеширимди (қабыл қылып) алың, жақсылыққа буйырың! Наданлардан жүз бурын!» (Аъроф, 199) көрсетпесиниң әмелдеги дәлили болып есапланады.

Ислам дини адам қанын наҳақ төгиўди қатаң ҳарам қылған. Бунда сол инсанның қайсы дин, раса ямаса миллетке тийисли екениниң әҳмийети жоқ. Ҳәттеки урыс ўақтында да жас бала, ҳаял, кексе ҳәм де ибадатханаларда ибадат пенен бәнт адамларды өлтириў, сондай-ақ үйлерди, имарат ҳәм қурылмаларды ўайран қылыўдан баслап, егинлер, тереклердиң жоқ етилиўи де қатаң қадаған етиледи. Бирақ, көрип турғанымыздай, Ислам липасына бүркенген бузғыншы терроршылар өзлериниң ғәрезли мақсетлери жолында Аллаҳ инам еткен өмирге қастыянлық қылыў ҳәм де ўайран етиў ислерин әмелге асырмақта; ҳаяллар, кекселер, ҳәтте жас балалар да терроршылық қурбанына айланбақта.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның дәўиринде болған урыслардың биринде душпан тәрептен болған бир ҳаялдың өлтирилиўи Пайғамбарымыздың қатты ашыўын келтирген еди. Пайғамбарымыз алайҳиссалам: «Мен сизлерди ҳаялларды өлтириўден қайтармаған ба едим? Ақыры ол урыспаған еди ғой!», — деп болған ўақыядан қатты өкинген екен.

Исламда бийгүна адамның қанын төгиў бузғыншылықтың ең жаман көриниси есапланатуғынына гүман жоқ. Террор сыяқлы жаўызлықларды әмелге асырғанлар өзлерин динге қатты сыйынатуғыны ҳаққында қаншелли айтпасын, қылып атырған ислеринен бул гәплериниң өтирик екени әшкара болмақта. Қураны кәримде: «(Әй Муҳаммад) Сиз зинҳар залым кимселердиң қылып атырған ислеринен Аллаҳты бийхабар деп есапламаң!» (Ибраҳим, 42).

Терроршылық ҳәрекетине пәтиўа таўып берип атырғанлардың пикири бойынша мусылманман дегенлердиң барлығы кәпир болса, мусылман деп кимди айтыў мүмкин? Олардың жолынан жүргенлерди ме?

Усама ибн Зайд ибн Ҳариса разыяллаҳу анҳу бир урыста ийман калимасын айтқан адамды өлимнен қорққанынан қутылыў ушын айтты деген ой менен өлтиргенде, Пайғамбарымыздың жүдә ашыўы келип, оның бул исине қатты наразылық билдирген еди. Себеби, қәлбтиң ийеси тек ҳам тек ғана Аллаҳ болып, Исламда адамлардың айтқан сөзлерине итибар берилиўи белгиленген.

Әбиў Зарр разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынған ҳәдийсте, Пайғамбар алайҳиссалам наҳақ қан төгип, зулым қылған адамлар ҳаққында былай деди: «Аллаҳ таала: «Бенделерим, мен өзим ушын зулымды ҳарам қылдым, сизлердиң ортаңызда да оны ҳарам қылдым. Енди бир бириңизге зулм қылмаң!».

Муқаддес динимиз тәлиматын үйренер екенбиз, ол көз алдымызда мудамы жақсылық, Ўатанды сүйиўшилик, тынышлықты сүйиўшилик сыяқлы жоқары пазыйлетлерге шақыратуғын, соның менен бирге зулым, зорлаўшылық, буғыншылық, Ўатанға қыянет сыяқлы жаман ислерден мудамы узақта болыўға буйырыўшы тәлимат сыпатында сәўлеленеди.

Идрисов Абдулазиз, Елликқала районы

“Абдуллаҳ нарынжаный” зияратгаҳ мешити имам-хатиби.
  • 276 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты