ИСЛАМДА АҚИДАПАРАСТЛЫҚ ҚАРАЛАНАДЫ

Инсанның күнделикли турмысы ушын ең зәрүр мүтәжликлерден бири тыныш ҳәм парахат турмыс екенлигин, негизинде, турмыстың өзи Аллаҳтың инсанларға берген уллы саўғасы ҳәм уллы неьматы екенлигин ҳәр бир инсан билиўи ҳәм тән алыўы зәрүр болған нызамлардан бири. Ислам дининде жар салынған “шүкиршилик” тийкарында, ҳәр бир күнниң қәдири ҳәм айрықшалығы, турмыс - Жаратқан саўға қылған неъматларының ең жоқарғысы екенлиги ҳаққындағы пикир турады.

Сол себепли, Ислам дининде “динде ҳәдден зыят кетиў” арқалы өз жақынларын қыйын жағдайға салып қойыў, диний тақыўалық мәселелерин надурыс айтыў, менменлик, басқа инсанларға зыян жеткизиў, наҳақ қан төгилиўине алып келетуғын әмеллерди етиў, өз жанына қаст етиў ҳәм өз денесине жарақатлар жеткизиў қатты қараланады.

Бул бағдарда ҳәдислерде сондай делинеди: «Қыямет күни адамлардан биринши нәўбетте наҳақ төгилген қанлар бойынша соралар».

Қурани каримде өз жанына қас етиў ең үлкен гүналардан екенлиги айтып өтилген:

... өзлериңизди өлтирмең! Әлбетте, Аллаҳ сизлерге реҳим-шәпәәтлидур.

Ҳәр бир адам Жаратқанның бендеси екенлигин ҳәм басқа инсанларға материаллық ҳәм физикалық зыян жеткизиў, наҳақ өлтириў, оның қанын төгиў, шаңарағы ҳәм перзентлерин бағыўшысыз қалдырыў, инсан өмири үстинен ҳүким шығарыў Ислам дини көрсетпелеринде “гүнҳы азим” есапланады.

Өз жанына қас етиў, өзин өмир неъматларынан жуда етиў болып табылады, яғный, Аллаҳ инам еткен неъмат ҳәм рысқыға қарсы шығыў, Жаратқан ҳүкимин бийкар етиў Ислам дининде ең үлкен ҳәм кеширип болмайтуғын гүналардан бири болып табылады. Сол себепли, муқаддес китаплардан болған Қурани каримде, Пайғамбарымыз саллалаҳу алайҳи ўасалламның ҳәдислеринде де өз жанына қаст етиў жағдайлары, олардың қайсы жағдайда ҳәм не себеплерден пайда болғанына қарамай, қатты қараланады.

Абу Ҳурайра разияллаҳу анҳу Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламнан рәўият етеди:

«Ким өзин бир темир бөлеги менен өлтирсе, қыямет күнинде дозақ отында темир бөлеги қолында, мәңги өзин өлтирип азапланып жатады. Ким уўлы суйықлық ишип өзин өлтирсе, мудамы уўлы еритпе ишип, дозақ отында азапланады. Ким өзин таўдан таслап өлсе, мудамы дозақ отында өзин таўдан таслап өлтирип азапланады».

Соның менен бирге, Исламда динди түсинип жетиў ҳәм исенимде гүманға салыўшы, динди реформалаўға қарсы қаратылған, динде кемшиликлерге жол қойыўшы ҳәр қыйлы фирқа (топар) ҳәм ағымлар ҳәрекетлери ҳәм умтылысларынан абайлы болыў кереклиги айтылады.

Усының менен бирге, динде ҳәдден аспаў, өз билдигине кетиў қараланып, натуўры жолға түскенлерди туўры жолға салыў қыйын жумыслардан екенлигине итибар қаратылады. Бул ўазыйпаның қыйыншылығы соның менен белгиленеди, бундай адамлардың алжасқанын сыртқы көринисинен аңлап жетиў қыйыншылық туўдырады. Себеби, олар сыртқы көринисинен жүдә тақыўа, диндар болып көринеди, олар сыртқы көринисинен динге жүдә ықлас қойған инсанлар деп халық ишинде танылады, ибадатларды толық атқарып атырғандай, Ислам көрсетпелерин туўры билип, туўры түсиндирип атырғанындай көринеди.

Сол себепли, халық арасында олардың өзлериниң қатаң пикирлери ҳәм Ислам ақидалары бойынша өз ҳүкимлерин ашық айтыўға мүмкиншиликлери болады. Халық оларға исенеди. Халық оларға қарсы сөйлеўге ерлик етпейди, себеби көпшилик арасында өзиниң себепсиз “Сен гүнакәрсаң!”, “Сен Аллаҳтың қәҳәрин келтирдиң!”, “Сен кәпирсен!” сыяқлы сөзлер менен масқараланыўын ҳәм баҳаланыўын қәлемейди ҳеш ким. Бирақ бундай жалған “тақўадарлар” өзине Ислам негизлеринде берилмеген ҳәм өзиниң жарамсыз нийетлерине таянған исеним бойынша “ҳүкимдар”лығынан ўаз кешпейди. Негизи олар динниң мәниси ҳәм раўажланыўына иртки салыўшы инсанлар болып табылады. Себеби, Ислам негизлеринде Жаратқан атынан ҳүким шығарыўға ҳеш кимге, әйне сол “тақыўадарларға” да руқсат берилмеген.

Қурани каримниң “Моида” сүресинде Аллаҳ таала “Ҳәй, ийман келтиргенлер! Сизлер ушын Аллаҳ ҳадал етип қойған затларды ҳарамға шығармаңлар ҳәм ҳәдден аспаңлар! Аллаҳ ҳәдден асыўшыларды жақтырмайды”, дейди.

Сол себепли, Ислам дини негизлери ҳәм исеним мәселелеринде жүдә қатты абайлы болыў ҳәм тыянақлы билимлерге ийе болыў талап етиледи. Ҳәр бир зат ҳаққында оның мазмунын терең үйренбегенше ҳүким шығарыў мүмкин емес. Әсиресе, шәрият ҳәм дин көрсетпелери, инсанлар исеними мәселелеринде өз алдына итибар ҳәм тәжирийбе талап етиледи.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасалламның айтқан “дин - нәсиятдур” деген ҳәдиси бар. Исеним инсан руўхыйлығы ҳәм психологиясы менен байланыслы болып, инсан руўхыйлығында әйне сап ҳәм терең исенимди пайда етиў инсан кеўилин арнаўлы гилт пенен ашыў менен барабар. Инсан кеўилин болса әлпайымлық, аңлап жетиў, исеним оятыў менен ашыў мүмкин. Ҳүжим, қорқытыў, мәжбүрлеў, зорлаў менен инсан “кеўил қулпын” ашып ҳәм жаўлап алып болмайды.

«Нәсият» - қалыс, пәкизе, садықлық мәнислерин аңлатады. Нәсият сөзиниң артында меҳир ҳәм мириўбетли мүнәсибет, түсиниў ҳәм түсинип жетиў турады. Үрп-әдетте болса, бир инсанның басқа инсанға қалыс нийет, садықлық пенен жақсы жол-жобаларды көрсетиўи ҳәм сөзине исендириўи нәзерде тутылады. «Динге сыйыныў нәсиятдур» деп айтып өткен ҳәдистен динниң тийкарғы димары, оның күши ҳәм мәниси - инсанға муҳаббатлы мүнәсибет екенлиги келип шығады.

Ислам дини дәреклеринде динде ҳәдден асыўды билдириўши бир неше реформалар қолланылады.

Олардан бири “ҳәдден тыс” - динде шегарадан шығыў ҳәм ҳәдден асыўды, “татарруф” - бир тәреплеме болыў, орташа болмаўды аңлатады, “танаттуь” - тилинде ҳәм әмелде терең кетиўди, “ташаддуд” - күшли, яғный сабырсыз мүнәсибетти, “унф” - турпайылық етиў, күш ислетиўди” аңлатады. Солай екен, Ислам дини негизлеринде шыдамсызлық, әмел ҳәм сөзлерде, идеяларда қопаллық, күш ислетиў ҳәм зорлық мәселелери үлкен гүналардан есапланған ҳәм қараланған.

Солай етип, Ислам көрсетпелерин надурыс түсиндириў арқалы исеним тийкарларын бурмалаў, инсанларға исламды “бузғыншылық ҳәм қопарыўшылық” тийкарында тарқатыў, “шаҳид”лик әмелиятларына жасларды үйретиў, өз жаны ҳәм бийгүна адамлар жанына саналы түрде қаст етиў, динге берилгенлик (фанатизм) ҳәм наданлық, руўхый соқырлық ҳәм жынаятшылық ислам тарийхында оның дәслепки раўажланыў дәўирлерден-ақ айқын болған, сол себепли шәриятта қараланған.

Исеним мәселелеринде туўры жолдан адасыў ҳәм басқаларды да адастырыў, дин мәнисин надурыс түсиндириў тийкарында инсанларды бир-бирине қарама-қарсы қойыў, олар ортасында келиспеўшилик келтирип шығарыў, соның менен бирге зорлық-зомбылыққа шақырыў және оны үгит-нәсиятлаў мусылманшылық тийкарлары ҳәм исеним пәклигин ўайран етиўши әмеллер есапланады.

Сол себепли биз өзимиз ата-бабаларымыз мың жыллардан берли адаспай-аўмай киятырған ақидамызды билсек, туўры аңласақ және оны келешек әўладларға сап ҳалда жеткерсек, ойлайман, бизди ҳәм перзентлеримизди ҳәр-түрли басқыншы күшлер өз торына тартып кета алмайды.

Hazratnavoi.uz сайтынан Шымбай районы «Хан» жоме мешити имам-хатиби Бекмурза Сейтжанов таярлады.

  • 126 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты