​ ИСМУЛ АЪЗАМ

Абдуллаҳ ибн Бурайдадан, ол әкеси разыяллаҳу анҳумадан былай рәўият қылады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам бир адамның «Аллаҳым! Мен Сеннен сорайман. Әлбетте, мен Сениң Аллаҳ екениңе, Сеннен басқа қудай жоқ екенине, Сениң Жалғыз ҳәм Бийҳәжет екениңе, туўмаған ҳәм туўылмаған, теңиң жоқ екениңе гүўалық беремен», дегенин еситип:

«Ҳақыйқатта, Аллаҳтан оның менен соралса, беретуғын ҳәм дуўа қылынса, қабыл болатуғын дуўа менен сорадың», деди.

«Сунан» ийелери рәўият қылған.

Шолыў: Әлбетте, бул жағдайдың жүзеге шығыўы ушын сораўшының сырты да, иши де пәк болыўы, ол ҳадалдан ырысқыланған болыўы, нийети ҳәм ықласы қалыс болыўы киби бир неше шәртлерди өзинде жәмлеген болыўы керек.

Бул рәўияттағы дуўада Аллаҳ тааланың бир неше исмлери тилге алынды. Бирақ сол исмлердиң қайсы бири Исми Аъзам екенин билип болмайды.

Асма ибн Язид разыяллаҳу анҳадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам:

«Аллаҳтың Исми Аъзамы мына еки аятта: «Илаҳыңыз жалғыз илаҳ. Оннан басқа ҳеш бир илаҳ жоқ. Ол – Меҳрибан, Рейимли» ҳәм Әли Имронның басындағы «Әлиф. Ләәм. Мийм. Аллaҳ – Оннан басқа илаҳ жоқ. Ол – Тири, мәңги турыўшы», деди.

Имам Аҳмад, Әбиў Даўыт ҳәм Термизий рәўият қылған.

Шолыў: Ҳақыйқатта, бул еки аятта айтылған Аллаҳ тааланың исмлери өзинде үлкен мәнилерди жәмлеген. Келиң олар менен жақыннан танысып шығайық:

«Илаҳыңыз жалғыз илаҳ. Оннан басқа ҳеш бир илаҳ жоқ. Ол – Меҳрибан, Рейимли» («Бақара» сүреси, 163-аят)

Бул аятта Ислам ақыйдасының баслы мәселеси – Аллаҳтың жалғызлығы тийкарғы қағыйда сыпатында алдынға қойылып атыр. Аллаҳтың бар екенине ҳеш қандай шубҳа болмаған. Оның заты ҳәм сыпатлары ҳаққында тартысыўлар мудамы болып турған. Оның жаратылғанлар менен байланысы ҳаққында да тартысыўлар болған. Тек атеистлер ғана қудайдың жоқлығы ҳаққында тийкарсыз гәплер айтқан. Аллаҳтың бар екенин инкәр еткен.

«Әлиф. Ләәм. Мийм. Аллaҳ – Оннан басқа илаҳ жоқ. Ол – Тири, мәңги турыўшы» («Әли Имрон» сүреси, 1-2-аятлар)

Аяты курсийде келгениндей, бул аяты кәрийма таўҳидти, Аллаҳтың жалғызлығын қалыс баянлайды. Бенделердиң ибадатына ылайық Аллаҳ тааладан басқа ҳеш бир илаҳ жоқ. Аллаҳ мудамы тири, өлмейди. Ол Қайым турыўшы – бенделериниң ислериниң илажында мудамы қайым турыўшы. Басқалардың турыўы да Оның менен болады.

Бул еки аяты кәриймада да Аллаҳ тааланың бир неше исмлери келген. Бирақ олардан қайсы бири екенине анық ишара жоқ.

Анас разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам менен мешитте отыр едик. Бир адам намаз оқыды. Кейин ол:

«Аллаҳым! Мен Саған ҳамд болғаны ушын, Сеннен басқа қудай жоқ болғаны ушын, Маннан, аспанлар ҳәм жерди теңи жоқ етип жаратыўшы, уллылық ҳәм иззет ийеси болғаның ушын Сеннен сорайман. Ҳәй тири ҳәм қайым турыўшы!», деп дуўа етти.

Сонда Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам:

«Ҳақыйқатта, ол Аллаҳға дуўа етсе, ижабат қылатуғын, сораса, беретуғын Исми Аъзам менен дуўа етти», деди».

Әбиў Даўыт ҳәм Термизий рәўият қылған.

Шолыў: Бул ҳәдиси шәрийфте де Аллаҳ тааланың бир неше исмлери айтылған болса да, олардан қайсы бири Исми Аъзам екенин билип болмайды.

Бәрше уламалар Аллаҳ тааланың Исми Аъзамы менен дуўа етилсе, қабыл болыўына ҳеш қандай шубҳа қылмаған. Бирақ Исми Аъзам ҳаққында келген рәўиятлар ҳәр түрли болғаны ушын Аллаҳ тааланың исмлеринен қайсы бири Исми Аъзам екени ҳаққында түрлише пикирлерди айтқан.

Жуўмақлап айтатуғын болсақ, төмендеги исмлерден бири Исми Аъзам болады:

1.Алло`ҳ.

2.Алло`ҳ, Ар Роҳмә`н, Ар Роҳи`м.

3.Ар Роҳмә`н Ар Роҳи`м, Ал Ҳай, Ал Қоййу`м.

4.Ал Ҳай, Ал Қоййу`м.

5.Ал Ҳаннә`н, Ал Мәннә`н, Бәдийъус сәмә`ўә`ти ўәл ард, Зул жәлә`ли ўәл икро`м.

6.Бәдийъус сәмә`ўә`ти ўәл ард, Зул жәлә`ли ўәл икро`м.

7.Зул жәлә`ли ўәл икро`м.

8.Алло`ҳу лә` илә`ҳә иллә` ҳуў, Ал Аҳад, Ас Сомәд, әлләзий ләм йәлид ўә ләм йу`ләд ўә ләм йәкул ләҳә куфуўән аҳад.

Ибн Ҳажар: «Исми Аъзам ҳаққында келген рәўиятлар ишинде ең күшлиси усы», деген.

9.Роб, Роб.

10.Мәликул мулк.

11.Лә` илә`ҳә иллә` әңтә субҳа`нәкә инни` куңту миназзо`лими`н.

12.Кәлиматут таўҳид.

13.Ҳуўалло`ҳулләзи` лә` илә`ҳә иллә` ҳуўә Роббул Аршил Ази`м.

14.Асмаул Ҳусна – Гөззал исмлер арасына жасырылған.

15.Бенде шын кеўилден, Аллаҳ тааладан басқаны ойына келтирмей, ықлас пенен дуўа етсе, Аллаҳ тааланың ҳәмме исми де Исми Аъзам болады.

16.Алло`ҳуммә.

17.Әлиф лә`м ми`м.

Усы тема астында келген ҳәдиси шәрийфлердеги дуўалардың арабша текстин ядлап алып, дуўа етип жүрилсе, қабыл болыўы үмит етиледи.


Абдурахман Идрисов

ал-Беруний ислам билим журты мударриси

  • 196 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты