Замзам булағының пайда болыў тарийхы

Рәўиятларға қарағанда, Ибраҳим (алайҳиссалам) пайғамбар болғанынан кейин өз қәўимин Аллаҳ таалаға сыйыныўға шақырады. Қәўими болса оның сөзлерине қулақ салмады. Ҳәтте әкеси Озардың ғәзеби келип: “Мени тыныш қой, бул ҳаққында басқа сөйлеме”, дейди. Ибраҳим (алайҳиссалам) қапа болады ҳәм ҳаялы Ҳажар анамызды жас гөдеги Исмайыл менен алып Макка қаласына келеди. Басқа бир рәўиятта, Ибраҳимның (алайҳиссалам) еки ҳаяллары Сора ҳәм Ҳажар аналарымыз араларында келиспеўшилик келип шыққаннан кейин, оған Ҳажар анамызды Маккаға алып барып қойыў көрсетпеси бериледи. Сол себеп Ҳажар анамызды Маккаға алып келеди, делинген. Маккада ҳаялы ҳәм ул баласын қалдырып, өзи қайтпақшы болады. Сонда Ҳажар анамыз: “Ҳәй, Исмайылдың әкеси! Бул жерде суў да, қандайда бир жейтуғын зат та болмаса, бизлерди таслап қай жерге кетпекшисиз, ямаса Аллаҳ таала соған буйырдыма?” дегенинде, Ибраҳым (алайҳиссалам): “Аўа,” деп жуўап береди. Ҳажар анамыз болса: “Ондай болса кете бериң, Аллаҳ бизди қор етпейди”, дейди. Маккада дәрья да, салма да жоқ еди. Жас Исмайыл шөллейди. Меҳрибан ана суў табылып қаларма екен, деген үмитте “Сафо” ҳәм “Марва” таўлары арасында жети мәрте арман-берман жуўырады. Кейнинен Аллаҳ таала гөдек Исмайылдың аяғы астыннан бир булақты пайда етеди. Анасы келип қараса, баласының аяғы астынан суў шығып, жылға болып аға баслады. Сонда Ҳажар анамыз албырап қалғанынан суўға қарай: “Зам-зам”, яғный “Тоқта, тоқта”, дейди. Сол себеп бул суўдиң аты “замзам” болып қалған, деп аталады. Кейинирек бул жерлерге басқа қәўимлер көшип кела баслайды.

Исмайл (алайҳиссалам) тири ўақларында замзам булағын өзи ықтыяр еткен. Ол өмирден көз жумғаннан кейин, баласы Нобит, одан кейин болса Журҳум қәўими ийелик етеди. Ўақыт өтиўи менен Журҳум қәўими жолдан адасып залым қаўимге айланады. Каба ушын сыйлыққа берилген буйымларға өзлери ийелик ете баслайды. Буннан ашыўланған Кинона ҳәм Хузоьа қәўимлери оларға қарсы бас көтереди. Жеңилиске ушыраған журҳумлилер Маккадан кетип баратырып, бизден кейин ҳеш ким таба алмасын, деген мақсетте Ҳажарул Асўад, Мақоми Ибраҳим ҳәм замзам булағын көмип таслайды. Олардан кейин Маккадағы Байтуллаҳқа белгили мүддет басшылық еткен Хузоа қәўиминиң соңғы ўәкили Хулайл ибн Каьб ибн Әмир Хузоьий еди. Кейинирек Пайғамбарымыздың (саллаллаҳу алайҳи ўасаллам) бесинши бабалары Қусай ибн Килоб Хулайлнинг қызы Ҳуббоға үйленеди ҳәм одан төрт перзент туўылады. Дәўлетли ҳәм абройлы Қусай қайин атасының өлиминен кейин Байтуллаҳқа басшы болады. Усы жуўапкерли ҳәм абыройлы жумысты Хулайлдан кейин оның әўладлары Абдуманап, Ҳашим, Абдулмутталиб даўам еттиреди. Олар Каба зыяратына келгенлерге мисилсиз хызметлер көрсеткен. Ҳәр жылы жергиликли халықтан белгили муғдарда ақша жыйнап алып, зыяратқа келетуғын ҳажыларды суў ҳәм азық-аўқат пенен тәмийинлер еди. “Олар ҳажыларға қандай суў берген, замзамба?” деген сораў туўылыўы тәбийий. Яқ, себеби Журҳум қәўими замзам қудығын көмип таслағаннан соң, Абдулмутталиб оны таўып, қайта суў шығарылғанша ҳажыларға Макканың жергиликли суўы берилген. Аллаҳ таала бул мөжиза қудықты қайта ашыў Абдулмутталибке нәсийп етти. Оның қәўими арасында тутқан орны ҳәм еткен хызметлери өз алдына мақтаўға ылайық. Өзиниң минез-хулқы менен Қурайш қәўими ишинде итибарға ийе еди. Күнниң биринде ол Кабаи муаззаманың саясында уйқлап жатқан еди. Түсинде биреў келип, замзамның көмилген орнын көрсетеди ҳәм оны қазыўға буйырады. Ол бул түсин төрт мәрте тәкирар көргеннен кейин, Раҳманий түс екенине гүман етпей, сол жерди қазып, IV әсир даўамында нам-нышансыз жоғалған зам-зам қудығын табыў бахтына ийе болды. Жобир (разияллаҳу анҳу) рәўият етеди: Пайғамбарымыз (саллаллаҳу алайҳи ўасаллам): “Замзам суўы қандай нийетте ишилсе, тап сондай болады”, деп марҳамат еткен (Имам Аҳмад ҳәм Ибн Можа рәўияты). Аллаҳ таала бәршемизге Байтуллаҳты зыярат етип, мүбәрек замзам суўынан тойып ишиўди несип етсин.

Интернет материалларынан Шоманай районы «Шоманай» жоме мешити имам-хатиби Бахтияр Амедов таярлады.

  • 86 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты