ПАЙҒАМБАРЫМЫЗ САЛЛАЛЛАҲУ АЛАЙҲИ ЎА САЛЛАМНЫҢ ӘДЕБИ ҲӘМ СЫПАТЛАРЫ

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бәрше инсаныйлық пазыйлетлерге ийе еди. Мөминлер анасы Айша разыяллаҳу анҳадан Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның минези ҳаққында сорағанда қысқа, бирақ көп мәнини өз ишине алатуғын сөз бенен, яғный оның минез-қулқы «Қуран» еди, деп жуўап берген. Бул сөздиң мәниси Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның минез-қулқы, ҳәр бир ҳәрекети, сөйлеген сөзи Қуранға сәйкес келетуғын еди, дегени.

Қураны кәримде буйырылған әдеп-икрамлылық өлшемлеринен туўры сөзлилик, сақыйлық, әдиллик сыяқлы ҳәм тағы басқа да жақсы пазыйлетлер менен Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳәммеге өрнек болды. Соның ушын да Аллаҳ таала «Қолам» сүресиниң төртинши аятында: «Ҳәм әлбетте сен уллы қулық үстиндесең»,-деген.

Аяты кәриймада «уллы қулық»ты айырым тәфсиршилер уллы дин, яғный Ислам, деп түсиндирген. Сондай-ақ, Аллаҳ тааланың алдында Ислам дининен сүйикли ҳәм гөззал бир дин жоқ. Себеби, бул дин бәрше инсаныйлық пазыйлетлерди өз ишине алған. «Қулық» сөзи адамның минези, әдеби, пазыйлетли қәсийетлерин, кейпияты мәнилерин билдиреди. Айша разыяллаҳу анҳадан: «Ҳеш кимниң қулқы Расулуллаҳтың қулқынан шырайлы емес» - деп рәўият қылынады.

Және Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Мен үмметлеримниң арасына уллы қулықларды ақырына жеткизиў ушын Пайғамбар қылып жиберилдим», - деген.

Ҳақыйқатында да, Пайғамбарымыз Муҳаммад алайҳиссалам жақсы қулық ҳәм әдеп-икрамлылыққа шақырды ҳәм бул исти бәршеге қыяметке шекем ибрат болып қалды.

Қураны кәриймниң «Аҳзаб» сүресиниң 21-аятында Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳаққында: «(Ҳәй ийман келтиргенлер!) Ҳақыйқатында да, сизлер ушын, Аллаҳтан ҳәм ақырет күнинен үмит қылғанлар ушын ҳәм Аллаҳты көп зикир қылғанлар ушын Аллаҳтың пайғамбарында жақсы өрнек бар»,- деп мәрҳамат қылады.

Пыйғамбарымыздың расгөйлиги, ўәдеге опа қылыўы, аманатқа қыянет етпейтуғыны пүткил арабларға белгили еди, соның ушын да Муҳаммадтың қасына «амин», яғный «исенимли» сөзин қосып айтатуғын болған.

Анас разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады: «Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Мадинаға келгенде Әбиў Талҳа мениң қолымнан услап, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламның алдына алып барды ҳәм:

«Ҳәй Аллаҳтың Расулы! Әлбетте, Анас жүдә зийрек бала сизге хызмет қылсын», деди.

Мен оған сапарда да, елде де, он жыл хызмет қылдым. Аллаҳға ант етемен, қылған ҳеш бир исимди «Неге буны былай қылдың?» Қылмаған исимди «Неге буны қылмадың ?» демеди.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бир адамның гәпин тыңласа, дыққат пенен тыңлаған ҳәм ҳеш кимниң гәпин бөлмеген.

Ҳәмме күлгенде де тек кулимсиреп қойып, ҳеш ўақытта даўысын бәлент шығарып күлмеген.

Абдуллаҳ ибн Масъуд разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады: «Пайғамбар алайҳиссалам: «Қәлбинде азғана болса да менменлиги бар адам жәннетке кирмейди», - деди». Әлбетте Пайғамбар алайҳиссалам бул ҳәдис арқалы үмметин кишипейил болыўға шақырған ҳәм өзи де жүдә кишипейил болған, себеби жолда ушырасқан адамларға олар жасы үлкен болсын, жасы киши болсын, биринши болып өзи сәлем берген. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам жүдә пазыйлетли адам болып, саҳабаларына шексиз ҳүрмет көрсететуғын еди. Шын жақсы көргенлигин билдириў ушын саҳабаларын шаңарағында қойылған аты менен шақырған. Олардың әтирапында отыратуғын болса, жер таңламастан, қай жер бос болса, сол жерде отырған ҳәм ҳеш кимге аяғын созбайтуғын болған.

Жабир разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынған ҳәдисте Муҳаммад алайҳиссалам жүдә сақый екенлиги айтылады. «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан бир нәрсе соралса ҳеш қашан жоқ демеген».

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам өмиринде ҳеш бир кәмбағал, жетим-жесирлерди есигинен бос қайтармаған. Ең аўыр күнлерде де, ҳәттеки өзи аш болыўына қарамастан, мүтәжлерди тойдыратуғын еди. Кәмбағалларды жақсы көрген ҳәм ҳәр күни кеште бир кәмбағалды үйине алып кетип, бирге аўқатланатуғын болған. Ал, басқа кәмбағалларда саҳабаларының үйине тарқатып берген.

Әсиресе, кишкене балаларды жақсы көрген, алдынан шыққан баланың басынан сыйпап, еркелеткен. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бир кишкене баланы еркелетип турғанда, бир арабий: «Сиз балаларды жақсы көресиз. Мениң он ақлығым бар, ҳеш бирин қушағыма алып еркелетпегенмен», - деди. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам оған: «Ким меҳир көрсетпесе, меҳир көрмейди», - деди.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам кеңпейил, мүләйим, кеширимли болған. Аллаҳ таала бул ҳаққында: «Аллаҳтың раҳмети себепли (сен ҳәй Мухаммад) оларға мүләйим болдың. Егер турпайы, тасбаўыр болғаныңда, әлбетте, олар әтирапыңнан тарқалып кеткен болар еди. Оларды кешир (гуналары ушын) кеширим сора ҳәм олар менен кеңесип ис қыл!», - деп мәрҳамат қылады.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам жүдә батыр болған. Ҳәзирети Әлий разыяллаҳу анҳу былай дейди: «Бадрда саўаш қатты күшейип кетти. Бизлер Пайғамбарымыздың артына жасырынып алған едик. Арамызда ең батыры ҳәм душпан сапларына ең жақын жерде Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам турар еди».

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам әпиўайы ҳәм таза кийинетуғын еди. Егер мешитке саҳабалар пәкизе болып келмесе, оларға: «Пәклик — ийманнандур», деп ескертетуғын еди.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам шаңарақ ағзаларына жүдә жақсы мүнәсибетте болған. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Сизлердиң ең жақсыларыңыз,өз шаңарақ ағзаларына жақсы мүнәсибетте болғанларыңыз», - деп айтады.

Туўылған Ўатанды жақсы көриўде де Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳәммеге үлги еди. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Мәккәдан шығып баратырғанда, айырым саҳабалар оған Мәккәда қалыўын илтимас қылған. Сол ўақытта Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Мениң де туўылған жерим Мәккә болғаны ушын, бул жерди жүдә жақсы көремен, бирақ Аллаҳ мениң Мадинаға қайтып барыўымды қәледи. Себеби, аўыр күнлерде бизлерге жәрдем берип, баўырын ашқан Ансорлардың ҳүрметлерин өз орнына қойыўым шәрт»,- деген еди.

Асқар Қаражанов, Шымбай районы «Хан» жоме мешити имам-найыбы.

МУҲАММАД АЛАЙҲИССАЛАМ (қысқаша өмир тарийхы) китабынан.

  • 85 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты