Миссионерликтиң келип шығыўы ҳәм мақсети

Миссионерлик хаққында айтқанда, биринши гезекте, оның келип шығыўы ҳәм раўажланыўы ҳаққында тоқтап өтиў керек. Миссионерлик улыўма мәниде бир динге исенетуғын халықлар арасында басқа динди ен жайдырыўды аңлатады. Миссионерлик әсиресе христианлыққа тән. Бундай ҳәрекет христианлық Византия империясында мәмлекетлик дин сыпатында жарияланған ўақыттан бери алып барылып атыр. Христиан руўханыйлары дәслеп миссионерлик ҳәрекетин Европа ҳәм жақын шығыстағы көп қудайлыққа исенип келген халықты жалғыз қудайлыққа исендириў байрағы астында алып барды. Усылай етип VI әсирде пайда болған христиан миссионерлиги XIII-XVI әсирлерде Ҳиндстан, Қытай, Японияға кирип барған. Католик ширкеўинде миссионерлик Испания ҳәм Португалия империялары пайда болғаннан соң (XVIII-XVI әсирлерде) күшейди. Миссионерлик Рим империясына жаңа жерлерди өз қол астына алыўда үлкен жәрдем берди. Католик миссионерлигине басшылық етиў ушын папа Григорий (1662 жыл) диний үгит-нәсият конгреациясын қурады. Миссионерлик XIX әсирде жаңадан қәлиплеседи. Әсиресе, христиан миссионерлери Африкада ҳәрекетлерин күшейттирди ҳәм өз мәмлекетлериниң сиясатын өткериўге жәрдем берди. Жоқарыдағы мағлыўматлар менен миссионерлик өз тарийхына ийе екенин көрсе болады. Сондай болса да христиан диний шөлкемлер тәрепинен алып барып атырған миссионерлик ҳәрекети бүгинги күнге шекем көплеген тартысыўларға себеп болып атыр. Миссионерлик пенен бирге прозелитизм ҳаққында айтатуғын болсақ, прозелитизм бул туўрыдан-туўры қандайда бир динге исенген бир пуқараны өз дининен ўаз кешиўге ҳәм басқа динди қабыл етиўге мәжбүр етиў. Прозелитизм келтирип шығарған жаман ақыбетлерди гейбир турмыстан алынған мысалларда көриў мүмкин. Әсиресе, бизлерге қоңсы болған гейбир мәмлекетлерде христиан динин қабыл еткен адамлар қайтыс болғанда мейитти (өлини) қәбирстанға қойыў менен байланыслы машқалалар келип шығып атыр. Мейитти мусылман ата-аналары өз перзентлерин христиан қабирстанына көмиўди қәлемегени, мусылманлар болса христиан дини ўәкили денесин өз мусылман бирадарлары жатқан жерге қойыўды қәлемегени нәтийжесинде келиспеўшиликлер жүзеге келип атыр. Сондай-ақ, христиан динин қабыл еткен адам өз баласын сүннет қылдырыўды қәлемегени, оның әкеси болса, өз ақлығын мусылман үрип-әдетлерине муўапық сүннет қылдырыўды қәлегени себепли ата-бала арасында жәнжеллер келип шыққанлығын көрсек болады.

Жоқарыдағыдай мысалларды және даўам еттириў мүмкин. Бирақ усылардың өзи де миссионерлик ҳәм прозелитизм ҳәрекетлери басқа динди қабыл еткен тийкарғы миллет ўәкиллери шаңарақларында келиспеўшиликлер ҳәм жәнжеллердиң кең тарқалыўында ҳәм де ислам динине сыйыныўшы халықта христианлықтың гейбир ағымлары ўәкиллерине душпанлық сезимлерин туўдырыў арқалы динлер аралық, миллетлер аралық келиспеўшиликлердиң келип шығыўына себеп болыўы мүмкинлигин анық көз алдымызға келтириўимиз керек. Ең биринши миссионерлер мәмлекетлердеги социал жағдайда қыйналған адамларды қоллап-қуўатлаған, өзлериниң ғәрезли мақсетлерине ерисиўде үнемли пайдаланығға ҳәрекет етип атырғанын көрсе болады. Олар балағат жасына жетпеген балалар, қараўсыз қалган кексе ғаррылар ҳәм де майыплар. Халықтың ишиндеги социаллықжәрдемге мүтәж қатламын материаллық жақтан қоллап-қуўатлаў ҳәм мүтәжлерди азық-аўқат пенен тәмийинлеў, оларға медициналық жәрдем көрсетиў арқалы өзлерине қаратыўға ҳәрекет етип атыр. Бул диний шөлкемлер ибадатларды жергиликли тиллерде алып барыў, арнаўлы диний әдебиятларды мәмлекетимиз шегарасына алып кириў ҳәм тарқатыўды қолға алмақта. Қаламызда «Иегова гүўалары» деген диний шөлкем өз миссионерлик ҳәрекетлерин жүргизбекте. Мәселен 2006-жылдың сентябрь айынан баслап ширкеўдиң ең тийкарғы баспаларынан бири болған «Сторожевая башня» «Қорықшы минарасы» журналы биринши мәртебе өзбек тилинде баспадан шықты ҳәм түрли нызамсыз жоллар менен республикамызға алып кириўге ҳәрекет етилмекте. Соның менен бирге, олар үйме-үй жүрип, ашықтан-ашық өз динлерине шақырыўға, тек олардың дини ҳақыйқый, ал басқа динлер болса надурыс деген идеаларды сиңдириўге умтылып атыр. Солай етип жоқарыда аты аталған «Иегова гүўалары» ширкеўи 1870-жылда Чарльз Расселл тәрепинен дүзилген. Бул шөлкем ағзалары қудайды Иегова аты менен атайды. Олардың тәлиматына көре, Иегова адамлар арасынан ең жақсыларын таңлап алып, оларды өзиниң садық адамлары, деп атайды екен. Жоқарыдағы айтылған диний секта ағымлардың нийети инсанлардың күн көрисин жақсылаў емес, бәлки сол инсанлардан өзлериниң ғәрезли мәплерин әмелге асырыў ушын пайдаланыў. Олардың мақсетлери халықтың, елдиң ишинде инсанларды бир-бирине қарама-қарсы етип, келиспеўшилик туўдырып, аўызбиршиликти қашырыў. Ата-бабасы мусылман болған инсанлар бул диний ағымға кирип, динин қабыл қылса, исламнан шығады, яғный диний түсиник пенен айтатуғын болсақ, муртад болады, диннен шыққан адам. Ол адамның жаназа намазы оқылмайды, мусылманлардың қәбирстанларына қойылмайды.

Рафатдин Өмирзақов, Тақыятас районы «Сары ийшан» жоме мешити имам-хатиби.

  • 225 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты