Жасларымызды “Ҳизбут таҳрир” ирткилеринен асырайық!

Бүгинги күнде бир қатар мусылман мǝмлекетлеринде социалллық турақлылық ҳǝм үммет бирлигине “Ҳизбут таҳрир” шѳлкеми тǝрепинен қǝўип салынбақта. Усы ағым ағзалары Орайлық Азия, атап айтқанда, республикамызда да бузғыншылыққа қаратылған ис-ҳǝрекетлер алып барып атырғаны себепли бул шѳлкемниң сап Ислам тǝлийматына қарсы идеялары ҳǝм нызамға қарсы ҳǝрекетлери ҳаққында пуқараларымызда, ǝсиресе, жасларымызда қалыс қыяллар қǝлиплестириў зǝрүр есапланады.

“Ҳизбут таҳрир” партиясына 1950-жыллардың басында Фалестинадағы Арқа Қуддусда Тақиюддин Набаҳоний атлы шахс тǝрепинен тийкар салынған. Бǝринен бурын Фалестинада халифалық дүзиўди даўа еткен бул партия кейинирек арнаўлы бир, Ислам ǝлеминен сырттағы сиясий күшлер жетекшилигинде басқа мусылман мǝмлекетлеринде де тамыр урған.

Партия идеологиясында оның “руўхый аўқам да, илимий аўқам да, тǝлим-тǝрбия ислери менен шуғылланатуғын аўқам да емес, бǝлки ол исламый пикир тийкарына қурылған сиясий аўқам екени”, искерлиги қайырқомлық, диний ямаса билимлендириў емес, бǝлки сиясий тараў екени ашық-айдын айтылады. Басқаша айтқанда, “Ҳизбшылар” қуры сиясатқа үйрететуғын, ǝҳли сүннǝ жǝмǝǝтине қарсы болған жǝмǝǝт есапланады.

“Ҳизбшылар” бул партияны дүзиў ислам үмметине Қураны кǝриймниң “Әли Имран” сүреси, 104-аятының талабы менен парыз екенлигинен келип шығады, деп даўа етиледи. Негизинде, Ислам тарийхында Муҳаммад алайҳиссаламнан кейин “хулофои рошидинлар”, умаўийлар, аббосийлар ҳǝм ақырғы усманлы халифалар дǝўирине шекем ҳеш бир заманда бул аятқа ǝмел қылыў мақсетинде ѳз алдына фирқа дүзип, бир адамды оған ǝмир етип сайлаў екени ҳаққында пикир ортаға тасланбаған.

Фирқа тǝрепинен жасырын “ѳжире”лерде диний оқыўлар, партия идеялары кѳрсетилген “Ал-Ваъй” журналы ҳǝм листовкаларын тарқатыў, интернет тармағында шѳлкемниң диний-сиясий идеяларын тарқатыў сыяқлы усылларда үгит-нǝсият жумыслары алып барылады.

Бул фирқа мǝмлекет аўдарыспағы, ҳүкимет басшысына қарсы шығыў, халықты мǝмлекетке қарсы қойыў сыяқлы жумысларға күш береди. Демократия, конституция, сайлаў сыяқлы сиясий институтлар, миллий қǝдириятлар ҳǝм ўатан сүйиўшилик қараланады. Атап айтқанда, демократия ҳǝм инсан еркинликлери “күпир дүньяға кѳз қарасы ҳǝм нызамы екени”, “оны қабыллаў, оған шақырыў, оның тийкарында партия дүзиў ҳарам” деп дағазаланған. Ўатан сүйиўшилик Исламға жат “пǝс байланыс”, қайырқомлық-сақаўат, этикалық тǝрбия ҳǝм жақсылыққа шақырыў, илим-билим тарқатыў исламый мǝмлекет қурыўдан шалғытыўшы жайыз емес ǝмеллер ретинде баҳаланады.

“Ҳизбут-таҳрир” ушын сиясаттан басқа тараўлар, атап айтқанда, дин де мудамы екинши дǝрежели болып келген. Ҳизбий шақырыўшылар халыққа кѳпшилик жағдайда сиясаттан сѳйлеп, наразылық кейпин пайда етиў, кѳтерилисшилик руўхын сиңдириў сыяқлы темаларға пǝт береди. Олар сол жол менен ѳзлериниң фиқҳ, ақыйда, тафсир, ҳǝдис сыяқлы исламда тийкарғы орын тутқан илимлерде салақ екенлигин жасырып келеди.

“Ҳизбшылар”дың ѳз-ара ақыйда бирлиги ҳǝм терең диний илимге ийе емеслиги олардың дүнья ҳүкимранлығын гѳзлеген сыртқы күшлер қолында ойыншық болыўына себеп болади. Олар болған регионларда, тийкарынан, күшлер тең салмақлылықы ҳǝм дүнья сиясатынан хабарсыз, қызыққан жасларды сапларына тартып, кѳплеген алаўызлықларды оятыўына себеп болды.

Нǝтийжеде, ислам дини ҳǝм мусылман жǝмийетлерине зыян ҳǝм дақ келтирди. Сол себептен бул мазҳаб Туркия, Пакстан, соның менен бирге, Жақын Шығыс ҳǝм Арқа Африканың кѳпшилик мǝмлекетлеринде, қоңсылас Тажикстан, Казақстан ҳǝм Қырғызстанда нызамға қарсы есапланады.

Кѳплеген мǝмлекетлерде динге ҳǝм жǝмийетке хызмет етиўи мүмкин болған мусылман жаслар “Ҳизбут таҳрир” идеяларына алданып жынаят ислемекте ҳǝм де ѳмирлерин қǝўип астында ѳткерип атыр.

Соның менен бирге, “Ҳизбшылар” илимсиз болғаны ушын ақыйда ҳǝм фиқҳ мǝселелеринде оғада аўыр ҳǝм қопал қǝтелерге жол қойяды. Ислам дүньясының уламалары “Ҳизбут-таҳрир”диң сиясий ҳǝкимиятты ийелеўди ѳзлериниң баслы ўазыйпасы деп билиўи, кѳплеген шаръий мǝселелерде дин қағыйдаларына улыўма қарсы пǝтиўаларды бериўи себепли оларға қатты сын пикир билдиреди ҳǝм адасқан фирқа деп есаплайды. Мысалы, “ҳизбшылар”дың батыл даўаларына тѳмендегилер мысал болады:

амру маъруф ҳǝм наҳй мункар, оҳод ҳǝдислерди ҳǝм қǝбир азабын бийкар етиўи;

“ҳалифалық орнатыламан дегенше намаз, ораза, закат ҳǝм ҳаж сыяқлы ислам аҳкомларын орынлаў парыз саналмайды” деген тийкарсыз талапты илгери сүриўи;

бийҳая сүўретти тамашалаў ҳǝм бийтаныс ҳаялды сүйиўди жайыз деп айтыўы;

- еки қутбда жасаўшылардан намаз ҳǝм ораза сақыт болады деп ҳүким бериўи.

“Ҳизбут таҳрир” ағымының жоқарыдағы сыяқлы улыўма Ислам дини тǝлийматына туўры келмейтуғын кѳплеген “пǝтиўалары” ҳǝм даўалары бар.

Марҳум Шайх Муҳаммад Садық Муҳаммад Юсуф ѳзиниң “Дин насиҳатдир” китабында “ҳизбшылар”дың қǝбир азабына ҳǝм Масийҳ Дажжалдың шығыўына исениўди ҳарам деп айтыўын ең үлкен қǝтелеринен бири деп баҳалаған: “Әҳли сүннǝ ўǝл жǝмǝǝт мазҳабындағы барлық мусылманлар қǝбир азабына ҳǝм қыямет қайым жақынласқанда Дажжалдың шығыўына исеним келтиреди. Бул ҳақыйқат қағыйдалар ҳǝмме китапларымызда ѳз алдына айтып ѳтилген... Ақыйда илиминде мутаўатир ҳǝм оҳод хабарларда келген мǝнислерди бийкар еткенлерге салыстырғанда еки қыйлы ҳүким турақлы болған. Мутаўатир дǝлил менен турақлы болған затты бийкар еткен адам кǝпир болып, Исламнан шығады. Оҳод ҳǝдислерде келген мǝнисти бийкар еткен адам пасық болады. Усы қағыйдаға муўапық, Ҳизбут таҳрир улыўма кѳринисте пасық болады”.

Марҳум шайх “Ҳизбут таҳрир ҳǝр қандай душпан ислей алмайтуғын зыянлы ислерди ислейди, Ислам душпанлары ѳзлери ҳǝрекет қылса, ҳǝзирги нǝтийжеге ерисе алмас еди”, деп айтып ѳткен.

Фирқа тǝрепинен динди сохталастырыўдағы екинши үлкен алдаўы ант мǝселесинде сǝўлеленеди. “Ҳизбут таҳрир”ға жаңа кирип атырғанлар халифалық мǝмлекетин қурыўда жаны ҳǝм шаңарағынан кешип болса да ҳǝрекет етиўге ант ишеди. Шѳлкем ағзалары санасына бул антты бузса “диннен шығыўы” ҳǝттеки “кǝпир” болыўы сиңдириледи.

Бириншиден, Исламда анттың ѳз шǝртлери болып, бузғыншылыққа қаратылған ҳǝрекетлерге ант ишилмейди. Себеби, ҳǝдисте: “Ким Аллаҳға ибадат етиўге ант ишкен болса, ибадат қылсын. Ким Аллаҳға асый болыўға ант ишкен болса, (Аллаҳға ) асый болмасын (яғный, антын бузсын)”, делинген (Имам Бухарий рǝўияты, 6696-ҳǝдис). Дүнья уламалары бундай бир тǝрептен нǝтийжесиз, басқа тǝрептен болса гүманлы, гейде ҳǝтте зыянлы да болатуғын ислерден тезлик пенен тыйылып, ант каффаратын ѳтеўи керек екенин атап ѳтеди. Әсиресе, тийкарынан шǝриятта буйырылған ямаса үгит-нǝсиятланған ислерди ислемеўге ўǝде бериў, мысалы, Қуран ҳǝм сүннетте келген хабарлар бойынша “ҳизб” қағыйдасынан басқа қағыйданы қабыл етпеў усаған мазмунда ишилген антқа улыўма ǝмел етиў мүмкин емес, бǝлки антында тура берген адам гүнаҳкǝр да болады, деп айтыды.

Усы орында уламалар “Ҳизбут-таҳрир” анты тийкарынан шǝрият буйырмаған, бенделер мойнына жүклемеген ўазыйпаны атқараман деп ишилген ант екенине итибар қаратады. Жалтырақ сѳз дизбеклери менен безелген антты, турмыс тǝжирийбеси кем жас “ҳизбшылар”ға шырайлы еситиледи. Усының себебинен олар “Ҳизбут-таҳрир”ға садық қалыўға ант еткен. Олардың жетекшилери болса ǝпиўайы, диний саўаты болмаған ағзаларын антын бузбаўға, турақлы болыўға, беккем турыўға мудамы шақырады. Бирақ бул “турақлылық”тан ǝпиўайы ағзалардың текғана ѳзлери жǝбир шекпекте, ѳзлеринен де артық дǝрежеде олардың ата-аналары, шаңарақ ағзалары, перзентлери ҳǝм жақынлары қыйналмақта.

Бул бойынша “Саҳиҳ Бухарий”да 6621-санлы ҳǝдисте Айша (разияллаҳу анҳа) дан рǝўият етиледи: “(Әкем) Әбу Бакр (разияллаҳу анҳу) қашан Аллаҳ таала ант каффараты ҳаққындағы аятты назыл қыламан дегенше, зинҳар ишкен антын бузбас еди. (Сол аят назыл болғаннан соң): “Қашан бир затқа ант ишсем, кейин басқа зат оннан пайдалырақ екенин кѳрсем, ǝлбетте сол абзал исти ислеймен, бул антым ушын болса каффарат тѳлеймен”, деди”. Соның менен бирге, Имам Бухарий (“Саҳиҳ Бухарий”, 6624, 6625-ҳǝдислер) ҳǝм Имам Муслим рǝўият еткен ҳǝдисте тѳмендегише айтылған: “Набий (саллаллаҳу алайҳи ўа саллам): - Биз дүньяда ақырғылар, бирақ Қыямет күнинде алдыңғылармыз, - деди ҳǝм тағы: Аллаҳға ант, адам ѳз шаңарағындағыларға зыян келтиретуғын антты ишип, сол антында турып алыўы гүнǝ болады. Адам бундай ўақытта антын бузып, Аллаҳ парыз еткен каффаратты тѳлеўи ѳзи ушын жақсы”, - деди”.

Eкиншиден, Ислам дини мусылманлардан “халифалық” қурыўды да, оның ушын шаңарақтан ўаз кешиўди де талап етпейди. Керисинше, Қуранда ата-анаға жақсылық етиўи буйырылып, инсан ѳз шаңарағына жуўапкер екени айтылады (Бақара сүреси, 215-аят, Ниса сүреси, 1, 36-аятлар, Анъам сүреси, 151-аят, Луқман сүреси, 14-аят, Аҳқаф сүреси, 15-аят, Исра сүреси, 23-аят, Ниса сүреси, 34-аят ҳǝм сол сыяқлылар).

Ҳǝдислерде шаңарақты бағыў, перзент тǝрбиясы менен шуғылланыў мусылманлардың миннети екени ҳǝм де шаңарақтан ўаз кешиў аўыр гүнǝ екенлиги айтылады: “Адам ѳз қараўындағыларды материаллық ҳǝм руўхый тǝрептен тастап қойыўы оның гүнǝҳкар болыўына жеткиликли” (Абу Даўыд, 1694-ҳǝдис). Бул мǝселеде Әли ибн Толиб разияллаҳу анҳу тѳмендегилерди айтқан: “Балаларыңыз ҳǝм ǝҳли ҳаялларыңызға жақсылық қылыўды үйретиң ҳǝм оларды шырайлы тǝрбиялаң” (Имам Байҳақий, “Шаъбул ийман”).

Бүгинги күнде “Ҳизбут таҳрир” шѳлкеми кѳбирек мийнет мигрантлары арасында, Интернет системасы арқалы үгит-нǝсият ѳткериў, соның менен бирге, алдын бул экстремистлик ағым ҳǝрекетинде қатнасқаны ушын жазасын ѳтип атырған адамлардың шаңарақ ағзалары ҳǝм жақын ағайынларын ѳз сапларына тартыўға қаратылған жынаятлы ис-ҳǝрекетлерине айрықша пǝт берип атыр.

Ҳизб жǝмǝǝтинде шахс ѳз алдына ҳеш қандай дǝрежеге ийе емеслигин айтып ѳтиў орынлы. Фирқаның ағзалары басшыларына ақша топлап береди ҳǝм олардың буйрығын сѳзсиз орынлайды. Ҳизбшыларға қǝте кѳринген мǝселеде қанша наразы болса да, ишкен анты себепли, наразылықлары итибарға алынбайды. Тѳменнен жоқарыға тǝсир етиўши ҳǝрекет жоқ, тек жоқарыдан тѳменге, яғный басшылардан ǝпиўайы ағзаларға кѳрсетпе бериў ҳǝм тǝсир ѳткериў бар. Әпиўайы ағзалар ҳǝтте “Ҳизбут таҳрир”дың жетекшиси ким ҳǝм қайда екени, топлап атырған ақшасы қай жерге сарыпланып атырғанын билмейди.

Ҳизб ѳз ағзаларына бул партия ҳаққында еркин пикирлеўге рухсат бермеўи себепли, жыллар ѳтсе де, кѳпшилик “ҳизбшылар” ѳз қǝтелерин тǝн алмай, жаратылған шараятларға шүкирлик қылыў, ҳадал мийнет етип, қǝтержамлықта таат-ибадатларын қылыў орнына жолдан адасып, ѳмирлерин нǝтийжесиз ѳткерип атырғанын ѳкиниш пенен айтсақ болады. Ѳзлери танымаған ҳǝм билмеген адамлардың бузғыншы идеяларына кѳрлерше исенип, шаңарағына жуўапкер болыўдай Аллаҳ тǝрепинен парыз етип қойылған ўазыйпаларды атқармай атыр.

Ѳзбекстан Республикасы Жоқарғы судының 2016-жыл 26-сентябрьдеги Қарарына муўапық “Ҳизбут таҳрир” терроршылық шѳлкеми ретинде тǝн алынған ҳǝм де Ѳзбекстан Республикасында искерлиги қадаған етилген.

Жуўмақлап айтқанда, усы фирқа басқа бузғыншылыққа қаратылған ағымлар ҳǝм мазҳабсызлар қатарында Әҳли Сүнна ўǝл Жǝмǝǝт ақыйдасы бойынша ибадатларын атқарып атырған мусылманлар арасына иртки салыў ҳǝм туўры жолдан адастырып, ѳзлериниң надурыс ғǝрезли идеяларының қурбанына айландырыўға ҳǝрекет етпекте.

Солай екен, ҳǝр биримиз “Ҳизбут таҳрир” дай бузғыншы ағым идеяларынан ѳзимизди, жақынларымыз ҳǝм перзентлеримизди сақлаўымыз баслы ҳǝм ǝҳимийетли ўазыйпамыз есапланады.

Ўткир Ҳасанбаев, Ѳзбекстан мусылманлары басқармасы баслығы орынбасары

Қарақалпақ тилине Даўытбай Беканов аўдарды.

  • 53 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты