​Ҳаялларды тек пәс адамлар ғана хорлайды

Бүгинги күнде жәмийетте ҳаялын хорлаған, оған зулым қылып қол көтерген яки шаңарағын қыйнап, нафақсын (тәминатын) қылмай атырған еркеклер көбейип қалды.

Динимиз тәлиматына көре ҳаялды урыў, оларға жарақат жеткериўге күйеўиниң ҳеш қандай ҳаққысы жоқ. Бул қылмысты қылса еркек қатты гүнакар болады. Себеби, ол Қуран аятларына, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның ҳәдислерине қайшы, керис исти қылып атырған болады. Аллаҳ ҳәм Оның Расули қайтарған исти қылыў, адамның еки дүньясын, бул дүньясын да, ол дүньясын да күйдирип жибереди.

Аллаҳ таала Қураны кәриймде Ниса сүреси 19-аятта былай деген:

«… Олар менен татыў турмыс кешириң. Егер оларды жаман көрсеңиз, онда (билип қойың) бәлким, Аллаҳ сизлер жаман көрген нәрседе (сизлер ушын) көп жақсылықларды қылып қойыўы мүмкин».

Итибар берсеңиз, Аллаҳ таала ҳаялларды жаман көриўиңиз мүмкин, бирақ бул жаман көриў сизлерди оларға зулым қылыўыңызға алып барып қоймасын, себеби, сизлер билмейсиз, бәлким сиз жаман көрген нәрселерде сизлер ушын көплеген жақсылықлар болыўы мүмкин, демекте. Расында да, бир пикирлеп көрсеңиз, базы бир ҳаялын жаман көретуғын еркеклер, сол ҳаяллар дүньяға келтирген перзентин жанынан артық көреди. Бул бир мысал. Өмирде басқа да көплеген мысаллар көриў мүмкин. Және бир итибар қарататуғын нәрсе, ҳеш бир еркек ҳүжданды иске салып жуўап берсе, мен ҳаялымның ҳәмме нәрсесин жаман көремен, деп айта алмайды. Егер ол сондай деп атырған болса, демек ол жерде басқа бир себеп болады.

Шаңарақлардың бузылыўына себеп болатуғын себеплерден бири палкерлер, жалғаншы тәўиплер ҳәм жалғаншы мақсымлар болып есапланады. Себеби, олардың ең тийкарғы иси – алдына келген адамды өзине исендириў ушын, басқа адамларға болған исеним алып қойыў есапланады. Басқа адамлар ҳаққында жала-дөҳметлерди қылып, адамлар арасында аўызбиршиликти, бир-бирине болған исенимди жоқ етеди. Адам әтирапындағы, шаңарағындағы адамларға исенбесе, кимге исенеди? Әлбетте, палкерге. Палкерге исенгеннен кейин, оған тез-тезден барып дигирманына суў қуяды. Оған ҳәр сапары барғанда бир жақыны яки танысы ҳаққындағы пикири өзгерип, оларға душпан болып қайтады. Усы нәрсе ҳәзирги күнде ерли-зайыплы ортасындағы меҳир-муҳаббаты ҳәм исенимди жоқ етип атырған ең үлкен себеп деп қарасақ болады.

Палкерлер дүньядағы ең жалғаншы адам болып, ол дүньясы ушын ақыретин сатқан, дозақый адамлар. Олар өзлериниң дозаққа түсетуғынын биледи ҳәм бул дүньяда жақсы жасап қалыўға ҳәрекет етеди. Өзлери дозаққа жалғыз түспестен, қатарын көбейтиўдиң ҳәрекетинде болады. Буның ушын арамыздағы сада, диний саўаты болмаған айрым адамларды дузағына түсиреди.

Оларда ҳеш қандай илаҳий күш жоқ. Тек олар түскинликке түскен адамлардың қыйын жағдайынан пайдаланып, өзлериниң пайдасын гөзлейди. Олар шайтанның хызметкерлери. Адамның ең үлкен душпаны шайтан. Енди шайтанға хызмет етип атырған адамды ким деп атыў мүмкин? Әлбетте, ол да адамларға қарсы болған, олардың аўызбиршиликте жасап атырғанын көре алмайтуғын кимсе, деп атасақ болады.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам палкерге барыў аўыр гүна екенин айтқан. Палкерге барған адамның 40 күнлик намазы ҳәм дуўасы қабыл болмайтуғынын айтқан. Егер исенсе, ҳәдиске көре ийманнан шығып кетеди. Буннан Аллаҳ сақласын! Усы нәрселерди ҳәр дайым жасы үлкенлеримиз жасларға айтып, қадағалап турыўымыз керек. Адамлар палкерлердиң дузағына түспесин.

Енди темемызға қайтатуғын болсақ, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳаялларды урыўдан қайтарып былай деген: «Аллаҳтың шорыларын (яғный ҳаялларды) урмаң» (Имам Әбиў Даўыт рәўияты).

Рәўиятларда келиўинше, Аллаҳ таала ҳаялды жаратқанда ҳаял сорады: "Ҳәй Рәббим неге мени әззи етип жараттың? Кимге таслап қойып атырсаң?"

Аллаҳ таала деди: «Саған ғәзеп қылғанға ғәзеп қыламан, сени шад қылғанды шад қыламан. Мениң қорғаўымдасаң!!!»

Бул рәўиятқа нәзер салсақ, биз ҳаял адамға қандай мүнәсибетте болсақ, Аллаҳ таала да бизге тап сондай мүнәсибетте болады екен. Бул нәрсеге итибар бериўимиз керек. Аллаҳ сүйген бенде болыўыды қәлесек, ҳаялларды урып-соғыўдан, оларға зулым қылыўдан сақланыўымыз лазым.

Және бир ҳәдисте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Жоқары қулықлы адамлар ҳаялларды ҳүрмет қылады. Оларды тек пәс адамлар ғана хорлайды», деген.

Демек, ким ҳаялын урып-соғып, хорлап атырған болса, ол адамлардың ең пәси, ең жаманы, ең наданы екенлиги мәлим болады. Ким жоқары қулықлы адамлар қатарында болыўды қәлесе ҳаялларға жақсы мүнәсибетте болыўы тийис.

Сондай-ақ, Пайғамбар алайҳиссалам ҳәдислериниң биринде: «Сизлердиң ийман тәрептен ең кәмилиңиз – ҳаялларына жақсы мүнәсибетте болғанларыңыз», деген.

Итибар берсек, ҳаялларға жақсы мүнәсибетте болыў ийман кәмиллигине алып барыўшы себеплерден бири екени атап өтилмекте.

Муқаддес динимиз ҳаял адамға Аллаҳ тааланың аманаты сыпатында қараўға буйырады. Егер еркек ҳаялға зулым қылса, усы аманатқа қыянет еткен болады.

Имам Муслим рәўиятында: «Ҳаяллар туўрысында Аллаҳ тааладан қорқың. Себеби, сизлер оларды аманат сыпатында алғансыз», делинеди.

Исламда еркек ҳәм ҳаялдың бир-биринде ҳақлары бар.

Ҳаялдың еркектеги ҳақлары күйеўи оны аўқатландырыўы, өзи жаңа кийим кийсе, ҳаялына да кийим алып бериўи, жүзине урмаўы, ақирет етип сөкпеўи, қапаласып қалғанда узақ кетип емес, ал тек бөлек жатыўы.

Еркек адам усы ҳақларды орынламаса, ҳаялына зулым қылған болады ҳәм бул дүнья ҳәм ол дүньяда үлкен мүсийбетлерге ҳәм азапларға қалыўы мүмкин.

Енди еркектиң де ҳаялындағы ҳақлары бар: олар күйеўине итаат етиўи, оны өзиниң ҳәмме жақынларынан үстин қойыўы, еркекти ҳарам жолға түсип кетиўинен сақлаўы, тапқанына қанаат етиўи, оның руқсатысыз көшеге шықпаўы, оның руқсатысыз үйине ҳеш кимди киргизбеўи, оның руқсатысыз күйеўиниң мал-дүньясынан бир нәрсени ҳеш кимге бермеўи ҳәм буннан басқа да көплеген ҳақлары бар. Ҳаял адам да усы ҳақларды билип, ўақтында булжытпай орынлаўы керек.

Усы нәрсени еркек те, ҳаял да жақсы билиўи керек. Билмесе оқып, сорап үйрениўи тийис.

Аллаҳ таала Қураны кәриймде мөмин-мусылманларға Пайғамбарымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа салламда гөззал өрнек бар деп айтады. Биз ол инсаннан ҳәмме исимизде өрнек алыўымыз керек.

Енди ол инсан ҳаялына қандай мүнәсибетте болған, деген сораў туўылады. Пайғамбарымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ҳаялына болған мүнәсибетин үйрениў ушын оның тарийхын, ҳәдислерин үйрениўимиз керек.

Рәўиятларда келеди, Пайғамбар алайҳиссалам ҳаялына жүдә ғамхор ҳәм мийриман еди. Ҳаялы ашыўланса, үндемей туратуғын болған. Ҳаялына ҳәмме ўақыт нәсиятгөй болған. Билмегенин үйреткен. Ҳәттеки ҳаялына аўырманшылық салмайын деп базыда өзи ешки, түйелерди саўып, өзиниң кийимлерин өзи тиккен. Ҳаялын еркелетип ҳәр түрли жақсы атлар менен шақыратуғын болған.

Усы ислер сүннет болып ҳәр бир Пайғамбарымыз алайҳиссаламнан өрнек аламан деген адам қылыўы шәрт болған ислер есапланады.

Имам Ғаззалый раҳимаҳуллаҳ: «Ҳаялыңа азар бериўден тыйылыў бул шырайлы қулық емес. Шырайлы қулық бул – ҳаялыңнан жететуғын азарларды көтериў», деген.

Демек, шырайлы қулықлы болыў ушын, ҳаялларымыздан жететуғын азарларды да көтериўимиз керек болады. Ҳаял адам көбинесе ақылға емес, сезимге көре шешим қабыллайды. Соның ушын олар ашыўланғандағы сөзлерине итибар берместен, ашыўынан түсиўин күтип, кейин оларға нәсият қылып, қәтесин түсиндирсек сонда келиспеўшиликлер келип шықпайды.

Ашынарлысы ҳәзирги күнде базы еркеклер үйинде отырып ҳаялы пул табыўын талап етеди. Бул шәриятымызға улыўма туўра келмейтуғын ис. Шәриятта шаңарақтың нафақасы еркектиң мойнында. Ҳаял адам пул таўып, шаңарағын бағыўға мәжбүр емес. Буны ҳеш қашан умытпайық.

  • 137 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты