Тынышлықты асыраў - Ўатанға деген муҳаббат

Ўатанға болған муҳаббат инсанныӊ тәбиятында қәлиплесетуғын сезим болып, ҳәр қандай инсан басқа жерге қарағанда ол жерде өзин еркин сезетуғын ҳүрметленетуғын орын болып есапланады. Ҳәттеки ҳайўанлар да өзиниӊ туўылып өскен ўатанынан кеткиси келмейди екен. Ҳәр жылы қысқы мәўсимде көшип жүретуғын қуслар тайыпасы да өзиниӊ жарып шыққан уясына қайтып келиўге әдетленер екен. Айырым ҳайўан түрлери өзиниӊ елинен басқа елге көширилсе, өлип те қалар екен.

Егер бир инсанныӊ ўатаны гѳззал болмаса да, тәбияты шѳл болса да, адамды өзине тартатуғын шырайы болмаса да егер ол тәбиятлы болса, әлбетте ўатаным, дейди. Ямаса узақ ўақыт ол жерден ажыралып кетсе де, ўатыныныӊ сағынышы оныӊ кеўлинен өтеди.

Ҳақыйқый мусылман адамныӊ ўатанын сүйиўи әдептен есапланады. Қашан ол ата-анасынан, бала-шағасынан әғайын-туўысқанларынан узақ жолға атланар екен, оныӊ нийетинде тез арада исим питсе дәрриў елине қайтыўдыӊ талабында болыў керек.

Пайғамбар алайҳиссаламныӊ туўған ели Мәккǝға деген муҳаббаты жүдә қатты еди. Имам Термизийден рәўият қылынған ҳәдиси шәрифте келтириледи. Пайғамбарымызға Мәдинаға ҳижрат сапарына рухсат етилгенде, Мәккǝ халқы көринип туратуғын «ҳәзўара» деген жерге шығып Мәккǝға қарап: «Аллаҳға ант, Сен мен ушын жер жүзиниӊ ҳәмме жеринен жақсысысаӊ, жер жүзиндеги ҳәмме жерден сүйиклисисеӊ. Егер қәўимим сеннен мени шығарып жибермегенде еди мен шықпас едим».

Пайғамбар алайҳиссаламныӊ ўатаны Мәккǝға болған муҳаббаты соншелли күшли екенин көрсетип беретуғын Имам Тәбаранийден рәўият қылынған ҳәдиси шәрифте көриўимиз мүмкин. Нәбий алайҳиссалам Мадинаға ҳижрат қылып келген ўақытта былай дуўа қылып: «Ҳәй Аллаҳым! Мәккǝны маған қандай сүйикли қылған болсаӊ, Мәдинаны да тап сондай сүйикли қыл», — деди.

Басқа бир рәўиятта Мадинаға ҳижрат қылып келип, безгекке жолыққан саҳабалардыӊ ҳалатынан Айша анамыз хабар берип айтады: «Әбиў Бәкр, Умар ҳәм Билал сыяқлы уллы затлар безгек кеселине жолықты. Сонда мен әкем Әбиў Бәкрдиӊ алдына бардым ҳәм: «Жағдайыӊыз қалай?» деп сорадым. Соӊ Билалдыӊ алдына барып: «Жағдайыӊыз қалай?» деп сорадым. Сонда олар: «Қәне енди өлетуғын болсақ, өзимиздиӊ сүйикли болған елимизде өлсек жақсы болар еди» деген мазмундағы ашынарлы мазмундағы сөзлерин айтты. Мен сонда дәрриў Расуллуллаҳтыӊ алдына барып, ҳәй Аллаҳтыӊ Расули әкемниӊ аўҳалы жақсы емес, олардыӊ ҳаққына Аллаҳтан шыпа сораӊ дедим. Сонда Расулуллаҳ қолын дуўаға жайып: «Ҳǝй Аллаҳым! Бизлерге Мадинаны Мәккǝны сүйикли қылғаныӊдай сүйикли қыл. Бәлким, оннан да қаттырақ сүйикли қыл. Оныӊ оба кеселлигин жуҳфаға көшир», деп дуўа қылды. (Имам Бухарий рәўияты). Демек, бул ҳәдиси шәрифтен инсан екинши мǝкан тутқан жерин де тап алдынғы ўатаны сыяқлы қәдирлей билиўи ҳәм алдынғы ўатаныныӊ сағынышын умытпаўы лазым болады.

Жоқарыдағы дуўаларына көре Расуллулаҳтыӊ дуўсы қабыл болып, Мадинаны қатты жақсы көретуғын болған. Анас ибн Мәликтен рәўият қылынған ҳәдиси шәрифте айтылады: «Расуллулаҳ сапардан ямаса саўаштан мǝканы болған Мадинаға қайтса ҳәм Мадинаныӊ төбешикелерин көрсе, түйесин тезлетер еди», дейди. Ибн Ҳажар раҳматуллаҳи алайҳи айтады: «Бул ҳәдистен Мадинаныӊ басқа қалалардан пазыйлетли екенин ҳәм соныӊ менен бирге ҳәр бир инсан өзиниӊ ўатанына муҳаббатлы болыў керек, деген ҳүкимди аламыз» дейди.

Соныӊ ушын айрым даналарымыздан бири айтады: «Егер инсанныӊ қандай екенин билмекши болсаӊ, ўатанына болған муҳаббатына, яр-досларына болған мийирманшылығына қара» деген екен. Соныӊ ушын ўатанға болған муҳаббат инсанныӊ ар-намысынан белги береди.

Әлбетте, биринши нәўбетте тынышлықтыӊ өзи бир үлкен неъмат есапланады. Буныӊ қәдирине жетиў, оныӊ шүкирин ада етиў мойнымыздағы үлкен жуўапкершилик есапланады. Қайсы бир елде бир инсан өзиниӊ бала-шағасы, ағайын-туўысқанлары менен аман отырған болса, жумысы бар болса, саўдасын қылып атырған болса, ибадатларын емин еркин әмелге асырып атырған болса, әне сол журт ўатан сүйиўши, перзентлери ўатан сүйиўши қылып тәрбияланып атырған есапланады. Шегерасы жақсы қорғалған журт есапланады. Егер бир журттыӊ халқы ўатан сүйиўши болмаса, ҳәр қайсысы ҳәр жаққа тартатуғын болса, ҳәр түрли топарлар дүзип ала берсе, ол журтта тынышлық болмайды. Бул журт ўатан сүйиўши журт есапланбайды. Буны бир қанша мәмлекетлердиӊ мысалында көриўимиз мүмкин.

Ҳәзир қайсы жерде бузғыншылық, жынаятшылық, қән төгилиў сыяқлы унамсыз иллетлер қайнаған болса, сол жердиӊ ўатан сүйиўши болмағаны, ўатанына ҳақыйқый муҳаббаты болмағаны ушын сондай болып атыр. Егер олар мөмин-мусылманлар болса, бул шәриятымыздыӊ талабы екенин билип, түсинип, өзине сиӊдире аламағанынан усындай урыслар келип шығып атыр.

Егер биз динимизде ўатан сүйиўшиликти, ўатанға муҳаббат қойыўды туўры жеткере алсақ, өзимизге сиӊдире алсақ, әне сонда ҳақыйқый ўатансүйиўши болып жетисемиз. Соныӊ ушын уламаларымыздыӊ айтыўы бойынша, ўатанды сүйиў, ўатанды абат етиў ҳәм ўатанды қорғаў — ийманныӊ бөлеклеринен бир бөлеги есапланады, дейди. Иймансыз адамға ўатанныӊ кереги жоқ. Иймансыз адам ушын қай жерде қарны тойса, сол жер ўатаны болып кете береди. Ийманлы инсан ушын ўатаны, оныӊ тынышлығы, пәрәўанлығы ҳәм раўажланыўы ҳәмме нәрседен әҳимийетли есапланады. Еӊ итибарлысы ийманлы мусылман ушын керек болса ўатаны гия өспейтуғын жер болса да басқа ҳәр қандай жерден қәдирли, сүйикли есапланады.

Ўатанды қорғаў, ўатанныӊ тынышлығын асыраў тек ғана шегарада турған пасбанлардыӊ ўазыйпасы деп түсиниў қәте түсиник болады. Ўатанныӊ тынышлығын асыраў ҳәр бир инсанныӊ ўазыйпасы. Биринши нәўбетте ҳәр биримиз усы ўатанныӊ, жәмийеттиӊ ишинде жасар екенбиз, шаӊарақ ямаса мекеме яки қала баслығы болар, әне сол қол астындағылардыӊ тынышлығын асырап, оларға әдалатлы мүнәсибетте болса, ол инсан да ўатанныӊ тынышлығына үлесин қосыўшы инсан есапланады.

Егер инсан шаӊарағына, қол астындағыларына әдалатлы мүнәсибетте болмаса, ол шаӊарақ ыдырайды. Ыдыраған шаӊарақ яки наразы болған жумысшылардыӊ көбейиўи жәмийеттиӊ дағдарысқа ушыраўына себеп болады. Соныӊ ушын ҳәр қандай мусылман инсан өзиниӊ алдағы мақсети тәрбиялы, илимли, инсаплы, әдалатлы, халқына мәпи тийетуғын тек қарнын ойлайтуғын, пайдадан басқаны билмейтуғын емес, бәлким жоқарыдағы сыпатларға ийе болған әўладларды тәрбиялаўды мақсет етип қойыў лазым.

Имам Ғаззалийдиӊ ўатанға берген әжайып бир тәрийплери бар: Ўатан бул онда жасаған ўақтыӊда еркин болатуғын, оннан узақта болғаныӊда оны сағынатуғын, жаў бастырып келгенде оған қарсы шығылатуғын, оған ҳүрметсизлик қылынғанда тыныш отыралмайтуғын сеземге алып келген нәрсе ўатан болады, деген.

Мойнақ районы «Қарақум ийшан» жоме мешити имам-хатиби Садиков Абдураззақ.
  • 78 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты