Қурбанлық ҳаққында

Қурбанлық сөзликте “жақынласыў”, “жақын болыў” мәнислерин билдирип, кѳринисинде бул сөз Аллаҳға қурбат ислеў мақсетинде жанлық сойыўды аңлатады.

Қурбанлық Ислам дининиң орынланыўы шәрт болған уллы әмеллеринен бири болып табылады. Аллаҳ таала Қураны кәримде марҳамат етеди: “Солай екен, Рәббиңе (бес ўақыт ҳәм қурбан ҳайыты ушын) намаз оқы ҳәм (түйе) сойып, қурбанлық қыл!” (Кәўсар сүреси, 2-аят).

Сүйикли Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам қурбан ҳайыты күни ерте азан менен өзи қурбанлық қылатуғын еди ҳәм басқаларды да курбанлик ислеўге шақырар еди. Абу Ҳурайра разияллаҳу анҳудан рәўият етилген ҳәдисте Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: “Мүмкиншилиги бола турып, қурбанлық ислемегенлер намазгаҳымызға жақынласпасын”, деген (Имам Аҳмад, Ибн Можа рәўияты ). Басқа бир ҳәдисте: “Ҳәр ким қурбанлық етиўге ылайық болса да, қурбанлық етпесе, өлгеннен кейин мажусийлер ямаса насраныйлар қатарында тириледи”, деди.

Қурбанлық тарийхына бир нәзер

Қурбанлық ҳижрий жыл есабының екинши жылы ўǝжип болған болса да, бирақ оның тарийхы қанша узақларға - Ибраҳим алайҳиссалам заманларына барып тақалады ҳәм Ибраҳим алайҳиссаламнан бизге қалған әмеллерден болып табылады. Бул ҳаққында Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам:Қурбанлық етиңлер! Әлбетте, ол атамыз Ибраҳим алайҳиссаламның сүннетлери”, деген (Имам Абу Даўыт рәўияты).

Қурбанлық етиўден мақсет не?

Қурбанлық етиўден мақсет, бенде өзиниң Аллаҳ ǝмрине бойсыныўын, тақўасын көрсетиў болып табылады. Аллаҳ таала бенде сүйген ҳайўанның гөшине де, қанына да мүтәж емес: «Аллаҳға олардың (қурбанлықтың) гөшлери де, қанлары да жетип бармайды. Бирақ, Оған сизлерден тақўа жетеди. Усылайынша, сизлерди ҳидаят қылғаны себепли – Аллаҳға тәкбир айтыўыңыз ушын оларды сизлерге бойсындырып қойды. Жақсылық қылыўшыларға хош хабар бер!» (Ҳаж сүреси, 37-аят).

Соның менен бирге, қурбанлық қылыў Алла тааланың ǝмрин орынлаў бендениң тайын екенин көрсетеди ҳәм туўры жолға ҳидаят ислегени ушын Аллаҳ таалаға шүкр етиў болады.

Аллаға ҳәр қанша шүкр қылсақ, соншелли аз. Қалыс Алланың Өзи ушын ибадат етип, намаз оқыў, тек Алланың жолында жанлық сойып, жетим-жесирлерди тойдырыў шүкирдиң бир көриниси.

Қалаберсе, бул әмелди орынлаўда Аллаҳ тааланың уллылығы ҳәм дининиң уллылығы кѳрсетиў болады.

Қурбанлық кимлерге орынлаў ўǝжип?

Қурбанлық мойнына ўǝжип болыўы ушын 4 нǝрсе табылыўы шәрт.

  • 1.Мусылман болыўы. Себеби қурбанлық бендени Аллаҳ таалаға жақын етиўши ибадат болып, кәпирлер оған туўры емес (Бадоеъус саноеъ).
  • 2.Азат болыў. Себеби қулдың мүлки болмайды (Ал баҳрур роиқ).
  • 3.Нисоб ийеси болыў.
  • 4.Мукқим болыў. Мүсәпирге қурбанлық ўәжип емес. Егер сапарда нисаб муғдарына ийе болса да. Ҳǝзирет Али разияллаҳу анҳудан рәўият етилен: “Мүсǝпир мойнына қурбанлық шәрт емес”.

Қурбанлық етилетуғын ҳайўанлар

Қурбанлық төмендеги ҳайўанлардан бирин сойыў менен өтеледи:

Қой (қой делингенде ешки де түсиниледи), қарамал ҳәм түйе. Бул ҳайўанлардан басқа ҳайўанлар қурбанлық орнына өтпейди.

Қойда жалғыз бир адам, қарамал ҳәм түйеде болса бир адамнан жети адамға шекем шерик болып қурбанлық сойыўы мүмкин. Қой алты айлық ҳәм одан үлкен болыўы шәрт. Қарамал еки жас ҳәм одан үлкен болыўы шәрт, түйе бес жас ҳәм одан үлкен болыўы шәрт.

Соның менен бирге, қурбанлыққа сойылатуғын ҳайўан семиз, толық ҳәм жасы үлкен болыўы абзал есапланады. Қурбанлыққа жарамайтуғын айыбы ямаса нуқсаны бар ҳайўанларды сойыўдан сақланыў керек.

Баро ибн Озиб розияллаҳу анҳудан рәўият етеди: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам бизиң ишимизде турып: Төрт ҳайўан қурбанлыққа жарамайды: көзи көрмейтуғынлығы билинип турған (айыплы) ҳайўан, кесел ҳайўан, ақсақлығы бар ақсақ ҳәм орнынан тура алмайтуғын, оғада арық ҳайўан”, деди» (Имам Термизий рәўияты).

Қурбанлық етилетуғын ҳайўан нуқсансыз болыўы керек. Қурбанлық етилетуғын ҳайўанның қулағы ямаса қуйрығы ямаса көзиниң бир бөлегинен көбиси жоқ болса, қурбанлыққа сойыў керек емес.

Кесел, ақсақ ҳәм жүдеген ҳайўанлар соятуғын орынға өз аяғы менен жүрип бара алмаса, қурбанлыққа сойыў керек емес.

Қурбанлық қылыў ўақыты

Қурбанлық ҳайт намазы оқып болынғаннан кейин басланады.

Ҳайыттың үшинши күни қуяш батқанша болады.

Қурбанлықтың муғдарын садақа қылыў мүмкинбе?

Қурбанлық талап етилген жанлықлардан бирин сойыў арқалы өтеледи. Жанлықты соймай, жанлықты ямаса оның муғдарына тең пулды бериў қурбанлық есапланбайды. Бәлки садақа есапланады. Алаўаддин Косоний рахматуллаҳи алайҳ бундай дейди: “Бир адам қурбанлық күнлеринде қойдың өзин ямаса пулын садақа қылса, қурбанлық орнына өтпейди. Себеби қурбанлықтың ўǝжиби қан ағызыўға байланыслы (Бадоеъус саноеъ).

Қурбанлық әдеплери

Қурбанлық қылыў ўǝжип болған адамлар төмендеги әдеплерге әмел қылыўы керек:

Әўеле - Қурбанлық етиўши шахс нийети туўры, әмелин қалыс Аллаҳ таала ушын ислеген болыўы керек. Басқалар “көрсин” ямаса “еситсин”, деген нийеттен жырақ болады.

Екинши әдеп - қурбанлық етиўши шаш, сақалына ҳәм денесине ҳеш нәрсе тийгизбеўи.

Қурбанлық қылыўды нийет еткен адам зулхижжа айының биринши күнинен баслап, тап ҳайт күни қурбанлықты атқарғанша шаш-сақалын алмайды ҳәм денесиниң басқа жерлерине де тыйық тийгизбеў мустаҳаб болады.

Умму Салама разияллаҳу анҳадан рәўият етиледи. Набий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: “Қашан сизлерден қандайда-бириңиз қурбанлық қылыўды нийет қылса, шашына ҳәм терисине ҳеш нәрсе тийгизбесин”, деди (Имам Муслим рәўияты).

Үшинши әдеп - қурбанлық қылыўда айып ҳәм нуқсаны бар ҳайўанды қурбанлық етиўден сақланыў.

Төртинши әдеп - қурбанлықты өз қолы менен сойыў. Қурбанлық етиўши өз қолы менен сойыўы мустаҳаб болады. Бирақ өзи сойыўды билмесе ямаса басқа себеплерге көре өзи соймастан, басқаға сойдырса зыяны жоқ.

Бесинши әдеп - қурбанлықтың ўақтына әмел етиў.

Алтыншы әдеп - сойыў әдеплерине әмел етиў.

Ҳайўанларды сойыўдың айырықша әдеплери, мустаҳаблары бар. Түйени тик турған ҳалында алдынғы шеп аяғын байлап, мойнының төменинен, көкреги тǝрепинен сойыў, қарамал ҳәм қойды болса шеп тәрепи менен жатқарып, тамағының астынан сойыў, пышақтың өткир болыўы, оны қайрағанда ҳайўанның алдында қайрамаў, басқа ҳайўанның көз алдында соймаў болып табылады.

Аллаҳ таала қылып атырған ҳәр бир әмелимиз қатарында бул қурбанлықларымызды да Өзиниң разылығы ушын етилген ибадатлар қатарында қабыл етсин!

Муслим.уз сайтынан Даўытбай Беканов таярлады.
  • 169 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты