Танықлы ойшыллар Пайғамбарымыз ҳаққында

Пайғамбарымыз алайҳиссаламның өмир тарийхына кирисиўден алдын ол ҳаққында танықлы адамлардың берген баҳаларына тоқталып өтемиз. Адамзат тарийхында Муҳаммад алайҳиссаламдай қәўими тәрепинен сүйилген ҳәм ҳүрметленген инсан болмаған. Сөзимиздиң басында Пайғамбарымызға душпанлық қылған бир инсанның пайғамбарымыз ҳаққында айтқан сөзлерин келтирип өтемиз. Тарийх китапларында келтириледи, Урўа деген мүшрик Қурайш кәпирлерине қарата былай деген еди: «Мен жүдә көп ҳүкимдарларды көрдим. Цезарьдың, Кисраның сарайларында болдым. Бирақ, ант ишиўим мүмкин, саҳабалары Муҳаммадты ҳүрмет еткениндей ҳүрметленген ҳүкимдарды көрмедим. Аллаҳға ант етемен, егер бир нәрсе буйырса, олар оны дәрриў орынлаўға кириседи, таҳәрат алса, оннан түсип атырған суўды таласып-тартысып алыўға асығады, сөйлесе, үндемей қатып қалады, ҳәттеки оның көзине тик қараўға батына алмайды».

Бүгинги күни пүткил дүнья Муҳаммад алайҳиссаламның сыпатларына ҳәм тәлиматларына қәншелли мүтәж екенлигин өткен әсирдиң уллы ақыл ийелеринен бири, белгили инглис ойшылы ҳәм жазыўшысы Бернард Шоу: «Егер Муҳаммад пайғамбар тири болғанында, заманымыздың машқалаларын бир кесе шай үстинде шешкен болар еди», – деген сөзлери арқалы билиўге болады.

Пайғамбарымыз ҳаққында уллы немец шайыры Волфганг Гёте былай деп жазған: «Мен дүнья тарийхын оқып усындай жуўмаққа келдим, дүнья патшалары топлаған бәрше байлық, имарат ҳәм сарайлар Муҳаммад алайҳиссаламның жамаў шапанына арзымайды екен… Биз – Европа миллетлери мәдений имканиятларымыз жоқары болыўына қарамай, Муҳаммад (алайҳиссалам) соңғы басқышына шыға алған зәңгиниң тек, биринши басқышындамыз. Ҳеш ким, ҳеш қашан оннан жоқары өте алмайды».

Томс Карлайл тән алып айтады: «Муҳаммад (алайҳиссалам) сондай пәс халықты (арабларды) «ағартыў ҳәм илим тасыўшылар» дәрежесине көтерди: «Араб халқы ушын бул қаранғылықтан нурға шығыў еди. Солай етип араблар биринши мәрте басқалар көз алдында жанланды. Дүнья жаралғалы бери көзге тасланбай, өз саҳрасында ызғып жүрген кәмбағал падашы халық! Қараң көзге тасланбаған халық пүткил дүньяға көз-көз болды, кишкене еди, теңсиз уллылыққа еристи. Бар-жоғы жүз жыл ишинде араблар батыста Гранадаға дейин, шығыста Делиге дейин жетти, уллылық нуры менен Арабстан пүткил дүнья кеңисликлерин жақтыртпақта».

Инглис алымы Джон Давенпорт мына пикирлерди жазып қалдырған: «Атақлы пайғамбарлар ҳәм әскербасылар арасында Муҳаммад алайҳиссаламның тарийхы сыяқлы ең көп ҳәм барлық тәреплери толық үйренилген тарийхый инсан жоқ».

Белгили философ Шобел былай дейди: «Муҳаммад алайҳиссаламның адам баласы болғаны пүткил адамзатқа үлкен мақтаныш. Себеби, ол оқыў-жазыўды билмеген болса да, он төрт әсир алдын усындай нызам ҳәм тийкарларды келтирди, биз европалылар еки мың жылдан кейин олардың қәдирин ҳәм ҳақыйқатын аңлап жетсек, ең бахытлы әўладлар боламыз».

Францияның белгили мәмлекет басшысы Наполеон Бонапарт оған мынадай баҳа береди: «Аллаҳ тааланың бар екенлигин ҳәм бирлигин Муўса (алайҳиссалам) миллетине, Ийса (алайҳиссалам) үмметине, ал Муҳаммад (саллаллаҳу алайҳи ўа саллам) пүткил адамзатқа билдирди».

Америкалы тарийхшы алым Мишел Харт былай дейди: «Дүньядағы тәсири ең күшли адамлар дизиминиң басына Муҳаммад алайҳиссаламды жазып қойсам, бәлким, айырым ықласбентлерим ҳайран қалар? Ал, айырымлар, буны басқаша түсинер? Не болғанда да, ол дүнья ҳәм дин тараўындағы нәтийжели ислери менен тарийх саҳнасындағы әне сол итибарлы дәрежеге мүнәсип».

Оксфорд университетиниң профессоры Вильям Монтгомери: «Муҳаммад алайҳиссаламның жеңислери оның уллылығына дәлил. Бундай дәрежеге ерискен басқа адам Батыста белгили емес. Оны сыйқыршылықта айыплаў өз мақсетине ерисе алмай, илажсыз қалған адамның иси».

1974-жылы 15-июлдағы «Тайм» ҳәптелик журналында ҳәр түрли тарийхшы, әскерий, бизнесменлер ҳәм басқа кәсип ўәкиллериниң «Тарийхтың уллы тулғалары» темасында додалаў мақалалары орын алған. Гейбиреўлер усындай адам деп Гитлерди, басқалар Гандиди, Будданы, Линкольнды ҳәм басқаларды есаплаған. Соның менен бирге, америкалы психоаналитик, Чикаго университетиниң профессоры, яҳудий миллетине тийисли Жюл Массерман мәселеге анық өлшемлер менен қатнас жасаўды усыныс етти. Оның сөзи бойынша, тулғалар үш ўазыйпаны орынлаўы керек:

1) өзлери басқарған халықты тыныш ҳәм пәраўан турмыс пенен тәмийинлеген болыўы;

2) адамлар өзин қәўип-қәтерсиз, қәтержам сезетуғын жәмийет қурған болыўы;

3) адамларға ийман-исеним жолын усыныўы.

Жюл Массерман усы үш өлшем тийкарында тарийхты үйренип шығады, Гитлер, Пастер, Цезарь, Муўса (алаҳиссалам), Конфуций ҳәм басқа да көплеген тулғалардың баҳаларын белгиледи ҳәм ақырында усындай жуўмаққа келди:

«Пастер ҳәм Силкке уқсаған тулғалар биринши өлшемге жуўап береди. Ганди ҳәм Конфуцийға уқсағанлар бир тәрептен, ал Александр Македонский, Цезарь ҳәм Гитлер басқа тәрептен екинши яки үшинши талапты орынлайды.

Ийса (алайҳиссалам) менен Будда тек үшинши топарға тийисли болды.

Бәрше заманлардың ең уллы тулғасы – жол басшысы Муҳаммад (алайҳиссалам) болса керек, себеби ол үш өлшем бойынша да бәрше талапларға жуўап береди.

Муўса (алайҳисалам) бул бойынша Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан бир нешше дәреже пәсирек қалған».

Бахрамаддин Разов. Өзбекстан халық-аралық ислам академиясы жанындағы Қǝнийгелик арттырыў орайының Қарақалпақстан Республикасы аймақлық филиалы оқытыўшысы.

«Муҳаммад алайҳиссалам» (Қысқаша өмир тарийхы) китабынан.
  • 143 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты