Қуран ҳǝм ҳǝдислерде экстремистлик идеяларға қарсы раддиялар

Исламда түрли топарлар жүзеге келип, олар аҳли сунна ўал жамааның сап ақыйдасына қарсы бир нешше мақсетлерди алдына қойған. Олардың дǝслепки көринислери IX-X ǝсирлерде жүзеге келип, олардың идеяларын ҳәзирги заманагөй экстремистлик шөлкемлерде қоллап атыр. Мәселен, ислам тарийхында жүзеге келген ҳǝм бузық ақыйдаларды алдына мақсет қылған топарлардан муътазийла ҳǝм ҳауариж усаған бир қатар ағымлар бар.

Алымлар ҳауарижлердиң ким екени, қандай болыўы ҳǝм айрықша ѳзгешеликлери бойынша пикир билдирип өткен. Олардың пикирлери, ҳауарижлер өз патшаларына ҳǝм мǝмлекет басшыларына қарсы шығатуғын ҳǝм өз еллерин урыс жǝнжеллер астына тартыўшы кимселер. Төменде алымлардың усы пикирлеринен айрымлары келтириледи.

Аҳли сунна ўал жамааның уллы алымларынан бири, өзлериниң «Шарх ас-суннат» («Сүннет түсиндирмеси») шығармалары менен даңқ таратқан Алым ал-Барбахарий (р.а.) сондай деген:

«Ким мусылманлардың мǝмлекет басшыларынан биреўине қарсы шықса, демек, ол ҳауариж бөлегинен. Ҳақыйқатта, ол мусылманлардың аўызбиршилигин бузған ҳǝм ҳǝдислерге кери ис қылған. Оның өлими жаҳилият өлимидир!» (Барбахарий. «Шарх ас-суннат», 76-бет).

Уллы ўатанласымыз, белгили фақих ҳǝм мутакаллим Абулюср Паздауий (р.а.) «Усул аддин» («Динниң тийкарлары») атлы шығармасында сондай деген:

«Олар Ҳǝзирети Алий (к.у.), Усман, Зубайр, Талха, Айша ҳǝм Муауия (р.а.) ны кǝпир деўге бирлескен (аўқам). Олар жǝне үлкен яки кишкене гүнаҳ қылғанларды да кǝпир деўге бирлескен (аўқам). Олар және мусылманлардың патшаларына қарсы шығыўға ҳǝм олар менен урысыўға ҳǝм де ислам диярларын урыс майданларына айландырыўға бирлескен (аўқам)» (Абулюср ал-Паздауий. «Усул ад-дин», 248-бет).

Алым Ожурий раҳимаҳуллаҳ «Шариат» деп аталған китабында сондай деген:

Ҳауарижлер жаман, иплǝс бир нажасат. Олардың жолында болған басқа ҳауарижлер де олардың мазхабларын ески ҳǝм жаңа ақыйдаларын олардан мийрас алған. Олар патшаларға, басшыларға қарсы шығады ҳǝм де мусылманлар менен урысыўды ҳалал санайды» (Ожурий. «Китап аш-шариат», 24-бет).

Бидъатшы топар ҳǝм ағымлардың тарийхын жазған Шахристаний (р.а.) «Ал-Милал уаннихал» («Миллетлер ҳǝм елатлар») атлы шығармасында ҳауарижлер ҳаққында сондай деген:

«Жǝмǝǝт (жǝмийет ҳǝм мǝмлекет халқы) басшылығына ерген ҳǝр бир ҳақ патшаға (мǝмлекет басшысына) қарсы шыққан адам ҳауариж делинеди. Ол саҳабалар дǝўиринде хулафай рошидин (чахаряр) ға қарсы шыққан яки олардаң кейинги ҳǝр бир заманда оларға жақсылық пенен ериўши қыямет күнине дейин болатуғын патшаларға қарсы шыққан болсын парқы жоқ» (Шахристаний. «Ал-Милал уан-нихал», 1/105).

Ибн Хажар Аскаланий (р.а.) «Сахих Бухарий»ға жазған «Фатх ал-Борий» («Жаратқанның фатхы») шығармасында ҳауарижлер ҳаққында:

«Ҳауарижлерге келсек, олар қарсы шыққан бөлеги. Олар бидъатшы топарлар болып, ҳауарижлер деп аталған. Бул олардың динге ҳǝм мусылманлардың жақсыларына қарсы шыққаны ушын», деп айтқан (Ибн Хажар Аскаланий. «Фатх ал-Борий», 12/296).

Улама Алий (р.а.) «Миркот ал-мафотих» шығармасында:

«Бул ҳауарижлердиң сыпаты болып, олар патшаларына диянат пенен бойсынбайды, адамларға қылыш пенен қарсы шығады», деген (Алий. «Миркат ал-мафотих», 11/119).

Жуўмақлап айтқанда, ҳауарижлер ѳз патшаларына ҳǝм мǝмлекет басшыларына қарсы шығыўшы ҳǝм өз еллерин урыс жǝнжеллер астына тартыўшы адамлар. Буны аҳли сунна ўал жǝмǝǝ уламалары айтып өткен. Демек, ҳауарижлер бөлегине қосылып қалыўдан, олардың пикири ҳǝм гәп сөзлерине алданып қалыўдан сақланыў лазым.

Рафатдин Ѳмирзақов, Тахиятас районы «Сары ийшан» жоме мешити имам-хатиби.

  • 119 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты