НАЎҚАСТЫҢ ЖАҒДАЙЫНАН ХАБАР АЛЫЎ – СҮННЕТ

Саъд разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Мәккәда наўқас болып қалдым. Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам мени көриўге келди де, қолларын маңлайыма қойды, соң қоллары менен жүзимди ҳәм қарнымды сыйпалады. Ал, кейин:

«Аллаҳым! Саъдқа шыпа бер. Оның ҳижратын толық қыл», – деди. Ҳәзирге шекем оның суўығын баўырымда сезип тураман».

Бухарий ҳәм Әбиў Даўыт рәўият қылған.

Шолыў: Саъд ибн Әбиў Ўаққас разыяллаҳу анҳу ҳижраттан кейин Мәккәи Мукаррамаға қайтып барған пайытында наўқас болып, жатып қалған екен. Сонда, «Бул жерден ҳижрат қылып кеткен едим, енди усы жерде өлип қалсам, ҳижратым не болады», деген ойға барған екен. Соның ушын да, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам оның ҳақына дуўа қылғанында:

«Аллаҳым! Саъдқа шыпа бер. Оның ҳижратын толық қыл», – деди».

Яғный, «Және өзи ҳижрат қылған Мадинаи Мунаўўараға қайтып барып, ҳижратын ақырына жеткизиўин несип ет», деген. Аллаҳ Пайғамбарының дуўасын қабыл етти. Саъд ибн Әбиў Ўаққас тәўир болып кетти. Кейин ала Мадинаи Мунаўўарада қайтыс болды.

Усы ҳәдиси шәрийфтен алынатуғын пайдалар:

1. Таныс адамның наўқас болғанынан хабардар болғанда, оны көриўге барыў лазымлығы.

2. Баслық адамның өзине бойсыныўшы адамды көриўге барыўы.

3. Көриўге келген адам наўқастың маңлайына қолын қойыўы дурыслығы.

4. Көриўге келген адам наўқастың аўырып атырған ағзаларын сыйпалаўы дурыслығы.

5. Көриўге келген адам наўқасқа шыпа ҳәм жақсылықлар тилеп, дуўа қылыўы кереклиги.

6. Саъд ибн Әбиў Ўаққас разыяллаҳу анҳу Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламның қайыр-берекетлери себепли оның қоллары тийгени ушын өз денесинде өмир бойы рәҳәт туйғысын сезип жүргенлиги.

Бәрше мусылманлар Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан өрнек алып, наўқасларды көриў ушын барыўы ҳәм ол жерде Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам сыяқлы ис көриўи лазым.


Ибн Аббас разыяллаҳу анҳу айтады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бир адамды көриўге кирди ҳәм:

«Ҳеш зыяны жоқ, иншааллаҳ, пәклик», – деди.

«Яқ! Бәлким қартайған ғаррының үстинде қайнап турған, оны қәбирге апаратуғын ысытпа», – деди ол. Сонда, Нәбий алайҳиссалам:

«Ондай болса, яқшы!» – деди».

Бухарий рәўият қылған.

Шолыў: Бул ҳәдиси шәрийфте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам наўқасқа пәклик тилеп, дуўа қылса, наўқастың сол дуўаны қабыл болыўын сораў орнына әдепсизлик ҳәм сабырсызлық еткени, яғный өзине өлим тилегени ҳаққында сөз бармақта. Ақыбетте, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам да әдепсиз наўқастың нийетине жараса болыўын тастыйықлапты.

Наўқас көриў ушын барған адам Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламнан өрнек алып, «Ҳеш зыяны жоқ, иншааллаҳ, пәклик», деп айтыўға әдетленсе, жақсы болады. Ал, наўқас усы әдепсиз ҳәм сабырсыз наўқасқа уқсамаўы, дуўаны еситкенде «Әмийн», деп айтыўы лазым.


«Яҳудий бир бала Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа салламға хызмет қылар еди. Ол наўқас болып қалды. Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам оны көриўге келди ҳәм:

«Мусылман бол», – деди. Сонда, ол мусылман болды.

Бухарий ҳәм Әбиў Даўыт рәўият қылған.

Әбиў Даўыттың рәўиятында:

«Сонда, оның бас тәрепине отырды ҳәм оған:

«Мусылман бол», – деди. Бала әкесине қарады. Оған (әкеси):

«Әбул Қасымға бойсын», – деди.

Ол мусылман болды. Сонда, Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Оны дозақтан қутқарған Аллаҳға ҳамд болсын», – деп орнынан турды» – делинген.

Шолыў: Усы ҳәдиси шәрийфтен алынатуғын пайдалар:

1. Басқа диндеги наўқас адамды көриўге барыў дурыслығы.

2. Жас балаларды көриўге барыў дурыслығы.

3. Басқа диндеги наўқас адамды көриўге барғанда оған Ислам ҳаққында түсиник бериў дурыслығы.

4. Қандай да бир адамның Исламды қабыл еткенин билгенде Аллаҳға ҳамд айтыў кереклиги.


Айша разыяллаҳу анҳадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа салламның маған сүйенип турып:

«Аллаҳым! Мени мағфират қыл. Маған рейим қыл. Мени рафиққа жетистир», – дегенин еситтим».

Бухарий рәўият қылған.

Шолыў: Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бул дуўаларды қайтыс болыўынан алдынғы кеселлигинде қылған. Наўқас адам Аллаҳ тааладан мағфират ҳәм рейим сорап турыўы лазым екен. Пайғамбар алайҳиссаламның «Мени рафиққа жетистир» дегениндеги рафиқтан периштелердиң жоқары топламы нәзерде тутылады. Ол «рафиқи аъла» делинеди. Бирақ, буннан «Пайғамбар алайҳиссалам наўқаслық пайытында өзине өлим тилеген екен», деген жуўмаққа келмеў лазым. Өзине өлим тилеў дурыс емес. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам дурыс емес исти ҳеш қашан қылмайды. Бул жердеги гәплериниң мәниси «Ўақты-сааты жетип, қайтыс болғанымда мени рафиқи аълаға жетистир», деген қәлеў.


Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Әлбетте, Аллаҳ азза ўа жалла қыямет күни:

«Ҳәй Адам баласы, наўқас болдым, көриўге келмедиң?!» – дейди.

«Я Рәббим, қалайынша Сени көриўге бараман? Сен Әлемлердиң Рәббиси болсаң?» – дейди.

«Билмедиң бе? Бендем пәленше наўқас болды. Оны көриўге бармадың. Билмедиң бе? Егер оны көриўге барғаныңда, Мени оның алдында тапқан болар едиң. Ҳәй Адам баласы, сеннен тағам сорадым, Маған тағам бермедиң?!» – дейди.

«Я Рәббим, қалайынша Саған тағам берейин? Сен Әлемлердиң Рәббиси болсаң?» – дейди.

«Билмедиң бе? Бендем пәленше сеннен тағам сорады. Оған тағам бермедиң. Билмедиң бе? Егер оған тағам бергениңде, соны Мениң алдымда тапқан болар едиң. Ҳәй Адам баласы, сеннен суў сорадым, Маған суў бермедиң?!» – дейди.

«Я Рәббим, қалайынша Саған суў берейин? Сен Әлемлердиң Рәббиси болсаң?» – дейди.

«Бендем пәленше сеннен суў сорады. Оған суў бермедиң. Егер оған суў бергениңде, соны Мениң алдымда тапқан болар едиң», – дейди».

Муслим рәўият қылған.

Шолыў: Усы ҳәдиси қудсийде мүтәж адамларға тағам ҳәм ишимлик тутыў Аллаҳ таалаға тағам ҳәм ишимлик тутыўға теңлестирилмекте. Бундай уллы исти қылыўға имканияты болған ҳәр бир мусылман, әлбетте, оны әмелге асырыўы лазым болады. Аллаҳ тааланың «Соны Мениң алдымда тапқан болар едиң», деп айтыўы – «сол истиң саўабын», дегени. Усы рәўияттың бизлер үйренип атырған темаға дәлил болатуғын жери оның төмендеги бөлими:

«Ҳәй Адам баласы, наўқас болдым, көриўге келмедиң?!» – дейди.

«Я Рәббим, қалайынша Сени көриўге бараман? Сен Әлемлердиң Рәббиси болсаң?» – дейди.

«Билмедиң бе? Бендем пәленше наўқас болды. Оны көриўге бармадың. Билмедиң бе? Егер оны көриўге барғаныңда, Мени оның алдында тапқан болар едиң».

Демек, бир наўқас бендени көриўге барған адам оғада уллы ис қылған болады екен. Ал, бир бендениң наўқаслығын билип турып, оны көриўге бармаған адам үлкен кемшиликке жол қойған болады екен. Соның ушын, набада таныс-билислеримизден қандай да бир адам наўқас болып қалса, дәрҳал көриўге барыўға ҳәрекет қылыўымыз лазым.


Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа салламның маўласы Сәўбаннан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Ким бир наўқасты көриўге барса, қайтаман дегенше жәннеттиң хурфасында болады», – деди.

«Я Аллаҳтың Расулы, жәннеттиң хурфасы не?» – делинди.

«Мийўеси», – деди».

Муслим ҳәм Термизий рәўият қылған.

Шолыў: Наўқасты көриўге барған адам ушын буннан артық және қандай сыйлық болыўы мүмкин? Ислам наўқаслардың ҳалынан хабар алыўды әне сондай әҳмийетли иске айландырған. Себеби, бул ис наўқас ушын, жеке байланысларды ҳәм де жәмийетти беккемлеў ушын жүдә зәрүр. Мусылманлар әне сондай жоқары мәртебеге ерисиў ушын мудамы ҳәрекет қылып келген.


Ибн Аббас разыяллаҳу анҳумадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Қайсы бир мусылман бенде әжели жетпеген наўқасты көриўге барса, жети мәрте «Ас-алуллоҳал азийма Роббал ъаршил азийми ан яшфияка (Уллы Аллаҳтан, уллы Арштың Рәббисинен саған шыпа бериўин сорайман)», десе, (наўқас) әлбетте саўалады», – деди».

Термизий ҳәм оның еки саҳыбы рәўият қылған.

Шолыў: Бул ҳәдиси шәрийфте наўқасты көриўге барған мусылман адамға Аллаҳ тааладан сол наўқасқа шыпа сорап, дуўа қылыўдың мәлим усылы ҳәм үлгиси үйретилмекте. Мине, сол дуўаны ядлап алып, наўқас көриўге барғанымызда жети мәрте оқысақ, иншааллаҳ, Аллаҳ таала наўқасларымызға шыпа береди.


Әбиў Саъийд разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Қашан бир наўқастың алдына кирсеңиз, әжели ҳаққында оның кеўлин көтериң. Әлбетте, сол ҳеш нәрсени қайтармас, бирақ оның кеўлин рәўшан қылады», – деди».

Термизий рәўият қылған. Бул рәўияттың бир бөлими «Жаназалар»да өтти. Аллаҳ – билиўши.

Шолыў: Әлбетте, наўқас адам кеўли сынып, бир аўыз мазалы сөзге мүтәж болып жатады. Оны көриўге барыўдан тийкарғы мақсет те кеўлин көтериў. Әне сол кеўил көтериўде бираз асырып айтып жибериў де дурыс екен. Бул мәнини көпшилик жақсы өзлестирип алған. Бирақ, усы нәрсени Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның ҳәдиси шәрийфине муўапық рәўиште, «Сүннетке әмел қылмақтаман», деген нийетте қылынса, саўап болады.

Наўқасты көриўге барыў ҳәм оған жақсы мәмиле қылыў ҳаққында басқа ҳәдиси шәрийфлер де көп. Бул исти қылыў – ҳәр бир мусылманның диний миннети. Бизлер өз динимиз көрсетпесине әмел қылып, наўқасларымызды өз ўақтында көриўге барып турсақ, ҳәр тәреплеме пайда болады.

Басқа миллетлер усы нәрсеге мүтәж. Наўқасларын көриўге барыў оншелли кеўилдегидей болмаған жерлер де бар екен. Ҳәттеки, айырым жерлерде «Пәлен емлеўханадағы бир наўқастың ҳалынан хабар алып, бунша ўақыт сөйлесип отырғанға, мине, мынандай ҳақ беремиз», деген дағазалар да ушырасып турады екен. Усыннан да бизлердиң динимиз қаншелли мийрим ҳәм шәпәәт дини екенлигин билип алсақ бола береди.


Шайх Муҳаммад Садық Муҳаммад Юсуфтың «Ҳадис ва ҳаёт» китабы 18-томынан аўдарма

Абдулазиз Идрисов

Абдулла Нарынжаный мешити имам хатиби


  • 160 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты