МУСЫЛМАНШЫЛЫҚТА ТАЗАЛЫҚҚА ӘМЕЛ ҚЫЛЫЎ

Ислам денсаўлықты сақлаўда үлкен әҳмийет берген нәрселерден бири тазалыққа әмел қылыў есапланады. Дүнья тарийхында ҳеш ким, ҳеш бир дүзим ҳәм дин тазалықка әмел қылыўға Ислам дининдей әҳмийет бермегени белгили.

Мыңлап фиқҳ ҳәм ҳәдис китапларын ашыўыңыз бенен биринши болып «Пәклик китабы»на көзиңиз түседи. Өз динине әмел қылыўды үйренбекши болған ҳәр бир мусылман еркек ҳәм ҳаял өзиниң биринши сабағын пәкликти үйрениў менен баслайды.

Исламдағы ибадатлардың ҳәммесине бендениң денеси, кийим-кеншеги ҳәм мәканы пәкизе болыўы тийкарғы шәртлерден бири етип алынған.

Аллаҳ таала «Маида» сүресинде:

«Ҳәй ийман келтиргенлер! Намаз (оқыў)ға турсаңыз, онда, (дәслеп) жүзлериңизди, қолларыңызды шығанақлары менен қосып, аяқларыңызды тобықлары менен қосып жуўың. Басларыңызға масҳ тартың. Егер жунуб болсаңыз, онда толық пәклениң (ғусыл қылың)», деген (6-аят).

Бул аяты кәриймада Аллаҳ таала мусылманларды таҳәраты кеткенде таҳәрат алыўға, жунуб болғанда ғусыл қылыўға буйырмақта. Бир күнде бес ўақыт
намаз оқыў парызлығын итибарға алсақ, мусылман адам мудамы өзин, кийимин ҳәм ибадат орнын пәк тутыўы кереклиги келип шығады. Бул денсаўлықты сақлаў ушын ең әҳмийетли
нәрсе екенлиги ҳеш кимге сыр емес. Соның менен бирге, Аллаҳ таала өз Китабында пәкизе адамларды мақтаған. Ол бул ҳаққында Қураны кәриймниң «Бақара» сүресинде төмендеги аятты нәзил қылған:

«Әлбетте, (усыған шекем билмей жол қойған қәтелеринен) шын тәўбе қылыўшыларды Аллаҳ жақсы көреди ҳәм пәклениўшилерди де жақсы көреди».

Сондай-ақ, «Тәўбә» сүресинде: «Ол жерде пәклениўди жақсы көретуғынлар бар. Аллаҳ пәклениўшилерди жақсы көреди», деген.

Булардың ҳәммеси – тазалыққа әмел қылыўға шақырыўдың әҳмийетли тийкарлары. Тазалыққа әмелқылыў мәселесине денсаўлықты сақлаўдың әҳмийетли тийкары сыпатында Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа салламның ҳәдиси шәрийфлеринде де үлкен итибар берилген.

Имам Муслим Әбиў Мәлик ал-Ашъарий разыяллаҳу анҳудан рәўият қылған ҳәдиси шәрийфте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Пәклик – ийманның ярымы», – дейди.

Ал, мусылманлар арасында «Пәклик – ийманнан» деген ҳикметли сөз кең тарқалған.

Имам Мәлик, имам Аҳмад ҳәм басқалар Әбиў Саъийд ал-Худрий разыяллаҳу анҳудан рәўият қылған ҳәдиси шәрийфте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам төмендегилерди айтады:

«Ҳәр Жумада ғусыл қылыў – ҳәр бир балағатқа жеткенге ўәжиб».

Ал, имам Бухарий ҳәм имам Муслим Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынған ҳәдиси шәрийфте:

«Ҳәр бир мусылман ушын жети күнде бир мәрте басын ҳәм денесин жуўыў лазым», – делинген.

Ҳәзирги күндеги денсаўлықты сақлаў қәнигелери бундай ислерди адамларға түсиндириўде көплеген ислер алып барады. Ал, Исламда бул мәнилер бир мың бес жүз жыл алдын ибадат дәрежесине көтерилген.

Имам Аҳмад ибн Ҳанбал Әбиў Бәкир разыяллаҳу анҳудан рәўият қылған ҳәдиси шәрийфте Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Мисўак қылыў – аўызды пәклеўши ҳәм Рәббини разы қылыўшы», – деген.

Усы жерде тисти тазалаўды биринши болып жолға қойған инсан Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўа саллам екенлигин айрықша атап өтиў зәрүр.

Ҳәзирги күнде көплеген кеселликлер әйне аўызды жақсы тазаламаўдан келип шығыўы илимий тәризде анық болғаннан кейин бул мәселеде қаншелли үстин екенлигимизди айтып отырыўдың қәжети болмаса керек.

Имам Бухарий, имам Термизий, имам Насаий ҳәм басқалар Айша анамыз разыяллаҳу анҳадан рәўият қылған ҳәдиси шәрийфте:

«Он нәрсе фитраттан: муртты қайшылаў, сақалды көбейтиў, мисўак, мурынға суў алып тазалаў, тырнақларды қысқартыў, денениң бүгилетуғын жерлерин жақсылап жуўыў, қолтық ҳәм киндик асты түгин тазалаў, суў менен истинжа қылыў.

Мисъаб: «Оныншысын умыттым, мениңше, аўызды суў менен тазалаў болса керек», – деди», делинген. Усы ҳәдиси шәрийфте ҳәзирги батыс мәденияты Исламнан он бес әсир кеш қалып үгит-нәсиятлап атырған «жеке тазалық ислери» (гигиена) ҳаққында сөз болмақта.

Ислам бундай ислерди «Аллаҳ таала инсанды жаратқандағы сап тәбият ҳәм Аллаҳ таала инсанларға жиберген сап динлер сүннети» деп атаған. Қараң, атамасында да қаншелли парық бар. Исламый атаў инсанның Рәббисиниң көрсетпеси менен болған. Ал, басқаша атаў – мәдениятты кешигип аңлаған инсанның өз пикиринен шыққан атаўы. Соның ушын да,еки атама ортасында аспан менен жердей парық бар. Денсаўлықты сақлаўға үгит-нәсиятлаў болса, соншелли болар!

Имам Термизий рәўият қылған ҳәдиси шәрийфте Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам:

«Әлбетте, Аллаҳ жағымлы – жағымлылықты сүйеди, азада – азадалықты сүйеди, ҳүрметли – ҳүрметти сүйеди, сақый – сақыйлықты сүйеди. Үйлериңизди азада услаң! Яҳудийлерге уқсамаң!» – деди».

Ҳәзирги күнде ҳәўли-жайларды таза тутыў денсаўлықты сақлаўдың әҳмийетли тийкарларынан бири екенлигин ҳәмме жүдә жақсы түсинип жетеди. Бирақ, бул исти бир мың бес жүз жыл алдын енгизген Исламға тән бериў керек. Көшелерди ҳәм басқа жәмийетлик орынларды пәкизе тутыўға тийисли және соған уқсас буйрықлар көп.


Шайх Муҳаммад Садық Муҳаммад Юсуфтың «Ҳадис ва ҳаёт» китабы 18-томынан аўдарма

Абдулазиз Идрисов

Абдулла Нарынжаный мешити имам хатиби

  • 155 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты