Билимли жаслар — елимиз мақтанышы

Бәрше раўажланған еллерде жаслар тәлим-тәрбиясына айрықша итибар қаратылғанлығы ѳтмиштен бизге мәлим. Себеби, әйне сол физикалық жақтан саламат ҳәм де ақыл-санасы жетик болған жаслар, өз елиниң қүдирети ҳәм раўажланыўына кең имканият жаратады.

«Ақылы кәмил илими зор, билимли ел болмайды қор», деп Бердақ бабамыз айтқанындай ҳәр бир ата-ана өз перзентиниң келешегин, бахыт-ығбалын ҳәм келешекте еркин өмир сүрип, мәнǝўий ҳәм рухый тетик кәмил әўлад болып жетисиўин нийет қылады. Солай екен, ата-ана өз перзентиниң жаслық дәўирин мазмунлы, өрнекли, пайдалы ислер ҳәм саўаплы әмеллер менен өткериўине жәрдемши болыўы лазым.

Қурани кариймниң Таҳрим сүреси 6-аятында «Ҳәй ийман келтиргенлер! Өзлериңизди ҳәм шаңарағыңызды жанылғысы адамлар ҳәм тастан болған дозақтан сақлаң!...», деп келтириледи. Усы аятты Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам тилǝўат қылды. Сонда саҳабалар: Я Расулуллаҳ, биз шаңарағымызды дозақтан қалай сақлаймыз? деп сорады. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Оларды Аллаҳ жақсы көретуғын нәрсеге буйырасызлар, Аллаҳ жаман көрген нәрседен қайтарасызлар» деди (Имам ибн Мардаўайх рǝўиятлары).

Ислам дининде балаларды кишкене балалық ўақытларынан гөззал қулық ҳәм әдепке үйретип барыў усынылады. Халқымызда «Уяда нени көрсең, ушқанда соны көресең» деген нақылда терең мәни бар. Имам Бухарий бабамыз рǝўият еткен ҳǝдиси шәрифте мынандай делинеди. Яғный Умар ибн Абу Салама разияллаҳу анҳу айтады: «Мен Расулуллаҳтың қарамағында жас бала едим. Аўқат ўақтында қолымды табақтың ҳәмме жерине узатар едим. Сонда Расулуллаҳ маған: «Ҳәй бала! «Дǝслеп, Бисмиллаҳты айт, соң оң қолың менен, өзиңниң алдыңнан же» деп үйретти. Соннан бери солай аўқатланатуғын болдым. Динимизде жасларды расгөйликке, ўәдеге ўапа, аманатдарлық, үлкенге ҳүрмет кишиге иззет, өзгелерге меҳир-ақыбетли болыўдай пазийлетлер ийеси қылып камалға келтириўге әҳимийет қаратылады. Пайғамбарымыз Саллаллаҳу алайҳи ўасаллам ҳǝдиси шǝрифте: «Адам өз перзентин тәрбия қылып бир нәрсеге үйретиўи, бир соъ садақа қылыўынан жақсырақ», деди (Имам Термизий рǝўиятлары). (Бир соъ шама менен, еки кг кишмиштиң өлшемине тең). Демек бул ҳǝдистен белгили болғанындай тәрбияның әҳимийети ҳәр қандай садақадан жоқары туратуғын екен.

Жаслардың физикалық күшли, саламат денели, ғайратлы ҳәм жигерли болыўында дене тәрбиясының әҳимийети уллы. Дене тәрбиясы ҳаққында Абу Рофиъ айтады: Мен Я расулуллаҳ саллаллаҳ алайҳи ўасаллам! Бизиң балаларымызда ҳақымыз болғанындай, олардың да бизлерде ҳақлары бар ма? деп сорадым. Сонда Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам «Аўа баланың ǝкедеги ҳақысы, оған жазыўды, жүзиўди, оқ жайдан атыўды үйретиўи ҳәм де ҳадал, пәкизе нәрселерди берип тәрбиялаўы», деди (Имам Байҳақий рǝўиятлары).

Жаслардың бос ўақытларын үнемли пайдаланып, оларға кәсип-өнер үйретиўимиз әйне керекли ис. Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам мийнеткеш ҳәм кәсип-өнерли кимселерди мақтап: «Аллаҳ таала кәсип-өнерли адамды жақсы көреди», деген (Имам Термизий рǝўиятлары). Ислам дини көрсетпелеринде жасларды ақылый жетик етип тәрбиялаў, әҳимийетли мәселе есапланады. Бунда оларды пайдалы илим ийеси етип тәрбиялаў, пикирли ҳәм илимли, озық ойлы, жетик инсан болып камалға келтириў нәзерде тутылады. Динимизде илим дегенде диний ҳәм дүньялық илимлер түсиниледи. Диний илим инсанның ақырети ушын зарүр болса, дүньялық илим инсан ушын бул дүньясын абат етиў ушын зәрүрли. Бул ҳаққында Имам Суютий рахматуллаҳи алайҳ өзиниң «Ал-жамиъус сағыйр» дөретпесинде төмендегише хабарды келтирген: яғный «Сизлердиң ең жақсыңыз, бул дүньяны деп ақыретин умытпаған, ақыретин деп бул дүньясын умытпаған ҳәм өзгелерге мәлел келтириўши болмағаныңыз».

Усы тәлимге жан-тǝни менен әмел қылған уллы бабаларымыз, шәриат, тариқат ҳәм илим-пән тараўында пүткил дүньяға өрнек болған.

Аллаҳ таала бәршелеримизди илим алыўға мияссар әйлеп, оған ǝмел қылыўды несийп етсин. Әмийн!

Арзыубай Юсупов, Кегейли районы «Искендер ҳǝм Алаўатдин ийшан» жоме мешити имам-хатиби.

  • 71 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты