Мазҳабсызлық — қǝўипли жол

Мың пушайманлар болсын, бүгинги күнде Қуран, сүннет ҳǝм салафларға ериў даўасы менен шығып, мужтаҳид имамларға ерип аўызбиршиликте ибадатын етип жүрген мусылманлар жǝмǝǝтин бѳлип, ҳǝр қыйлы қарама-қарсылықлардың келип шығыўына себепши болып атырған айырым кимселер пайда болмақта.

Расулуллаҳ (саллаллаҳу алайҳи ўа саллам) былай деген: «Адамлардың жақсылары мениң менен жасағанлар, кейин олардан кейингилер, кейин олардан кейингилер» (Имам Бухарий ҳǝм Муслим рǝўияты).

Усы дǝўир саҳабалар, тобеъинлер ҳǝм табаа тобеъинлер дǝўири болып табылады. Әне сол дǝўир салафлардың дǝўири болып табылады. Бул ҳақыйқатты ѳзлерин “салафийлер”, деп атап атырған жалған ағым ағзалары да жақсы биледи. Егер тереңирек үйренип шығылса, бүгинги “Жалған салафийлер” Исламның дǝслепки үш ǝсиринде шығарылған ҳүкимлерден басқасы бидъат дейди, бирақ олардың ѳзлери буның керисин қылады. Олар Ибн Таймийя, Ибн Қайюм сыяқлы жетекшилериниң сѳзлеринен басқасын тǝн алмайды ҳǝм тѳрт мужтаҳид имам: Имами Аъзам, Имам Шофиъий, Имам Молик ҳǝм Имам Аҳмад Ҳанбалий (раҳматуллаҳи алайҳим) ге ергенлерди болса қаралайды. Тийкарынан олар ерип атырған “мужтаҳид”лер салиҳ салафлар қатарына кирмейди.

Тийкарынан бул ағымның тарийхына нǝзер тасласақ, олар ҳижрий тѳртинши, мелодий оныншы ǝсирде пайда болған. Бул ҳаққында изертлеўши алым Абу Заҳро раҳмутуллаҳи алайҳ шығармасында сондай жазады: «Салафийя дегенде тѳртинши ҳижрий ǝсирде пайда болған тайпа түсиниледи. Олар ҳанбалий мазҳабында болып, «Бизиң кѳз-қарас ҳǝм пикирлеримиз Аҳмад ибн Ҳанбалдың пикирине барып тақалады», деп даўа қылар еди. Кейин арадан ўақыт ѳтип, анығырағы жетинши ҳижрий ǝсирде бул даўаны Ибн Таймия тағы қайта жанландырды ҳǝм кѳп мǝселелерде жаңалықлар киргизди. Кейин он екинши ҳижрий ǝсирде Араб ярым атаўында бул кѳз-қараслар тағы қайта жанландырылды. Бул исти Муҳаммад ибн Абдулўаҳҳаб ǝмелге асырды».

Солай екен, салафийлер үш басқышлы дǝрежеден кейин араб ярым атаўында ѳз пикир ҳǝм кѳз-қарасларын раўажландырған. Бул пикир ҳǝм идеяларды 1970-1980-жылларда тийкары кǝсиби саат устасы болған, тайынлы устазда илим алмаған Насириддин Албаний атлы адам жǝне де ен жайдырған ҳǝм ўаҳабий деген атты салафий деген атқа ѳзгертирген.

Егер салафийлердиң тийкарын салыўшылар жасап ѳткен дǝўирди кѳрсек, сол дǝўирдиң уллы илимпазлары салафийлик идеясын тарқатып атырған ағым тийкарын салыўшыларына илимий раддия берип, олардың жолы қǝте екенлигин тастыйықлаған. Атап айтқанда, Ибни Таймияны ѳз дǝўириндеги кѳплеген алым, қазы ҳǝм шǝрият ҳуқықтаныўшылары сын пикир астына алған. Ол ѳзиниң надурыс исеними себепли бир неше мǝрте қамалған. Ҳǝтте Ибн Таймияның шǝкирти болған имам Заҳабий раҳмутуллаҳи алайҳ устазының надурыс исенимнен қайтыўын сорап оған хат жазған.

Салафийлик идеясын кең кѳлемде ен жайыўға ҳǝрекет еткен ҳижрий он екинши ǝсирде жасап ѳткен Муҳаммад ибн Абдулўаҳҳаб та оның менен бир ǝсирде жасаған илимпазлардан ескертиў еситкен. Ѳзиниң ǝкеси ҳǝм ǝжағасы оның жолы надурыслығын баянлап, оған қарсы китап жазған.

Алым Анваршаҳ Кашмирий раҳмутуллаҳи алайҳ ѳзиниң белгили «Файзул Барий» шығармасында Муҳаммад ибн Абдулўаҳҳаб ҳаққында:

«Муҳаммад ибн Абдулўаҳҳаб Наждий болса илими аз ақмақ адам болған. Ол биреўге күфрди ҳүким етиўге умтылған. Күфрге шығарыў илимине күфр ҳǝм оның себеплерин жақсы билген ҳǝм илимин терең ѳзлестирген адам ғана кирисиўи мүмкин», деп жазады.

Ҳǝзирги күнде пүткил ислам үммети 1300 жылдан берли тǝн алып, ардақлаб, ҳүрмет етип киятырған тѳрт фиқҳий мазҳабларды бийкарлап, олар ҳаққында ылайық емес гǝплер айтып, мазҳабтан жүз бурыў салафи салиҳ жолынан жүз бурыў болып, гүмансыз адасыўға алып барады. Ислам ǝлеми тǝн алған Имам Таҳаўий, Имам ибн Сурайж, Имам Қудурий, Имам Сарахсий, Имам Жуўайний, Имам Ғаззалий, Имам Сартаўий, Бурҳаниддин Марғиланий ҳǝм кѳплеген мужтаҳид уламалар тѳрт мазҳабтан бирине ерген.

Усы орында айтып атырған сѳзлерине ҳүжжет келтире алмайтуғын ҳǝм қылып атырған даўаларының тийкарсыз екенлиги анық болған мазҳабсызлардың “белгили бир мазҳаб тийкарында ǝмел қылыў ҳарам ҳǝм бул бидъат”, деген сѳзлери емес, бǝлки алым Муҳаммад Саид Рамазан Бутий: “Мазҳабсызлық ислам шǝриятына қǝўип салатуғын қǝўипли бидъат”, деген сѳзи ǝйне ҳақыйқат болып табылады.

Фиқҳий мазҳаблардың пайда болыў тарийхын үйренер екенбиз, ҳǝзирги күндеги айырым мазҳабсызлардың ямаса жалған “салафийлер”диң: “Мазҳабқа ериў бидъат”, “Имамға ериў сүннеттен жүз бурыў” усаған даўалары пуш екенин кѳремиз. Керисинше фиқҳий мазҳаблардың тарийхый тамыры уллы саҳабалар ҳǝм уллы тобеинлер тийкар салған жол екенине гүўа боламыз.

А. Ёрбеков, Сырдǝрья ўǝлаяты.

Muslim.uz сайтынан Нѳкис районы «Имам ийшан» мешити имам-хатиби Алымжан Салимов таярлады.

  • 75 мәрте оқылды

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты