Сораў жуўаплар

Ўа алайкум ассалам. Намаз оқыў қағыйдалары китабында ҳәммеси баян етилген. Ҳәмме намазды оқыў парыз. Таң намазды оқып үйрениң, қалғанында әсте ақырынлық пенен үйренип аласыз.

Ўа алайкум ассалам. Шамаили Муҳаммадия китабынан мағлыўмат алсаңыз болады. Бул китаптың қарақалпақшасы китап дүканларында бар.

Ўа алайкум ассалам. Намаз оқыў ҳәр бир мөмин-мусылманға балағат жасына жетиўи менен парыз болады. Ҳаял адамның еркексымақ болып кийиниўи күйеўи намаз оқыйтуғын болса да, оқымайтуғын болса да дурыс емес. Ҳәдислерде ҳаяллардың еркексымақ болып кийиниўинен қайтарылған.

Намаз оқыў жеке парыз әмел. Күйеўиниң намаз оқыўы ямаса оқымаўы ҳаялына байланыслы емес.

Ўа алайкум ассалам. Биринши нәўбетте сабыр-тақатлы болың. Төменде ер адамның ҳаялы алдындағы ўазыйпалары келтириледи, соны жақсылап оқып түсинип алыўы керек. Булар шәриятта жазылған қағыйдалар. Орынлаўы шәрт, қыяметте сораўы болады.

Ер адамның ҳаялы алдындағы миннетлери бул – ҳаялдың күйеўиниң мойнындағы ҳақысы дегени.

1. Ҳаялдың күйеўиниң мойныдағы ҳақы күйеўиниң өзине де, мал-дүньясына да тийисли. Ҳаялдың күйеўиниң мойнындағы ҳақы мәҳр, напақа сыяқлы финанслық ҳәм жеке ҳақларын күйеўи мәртлерше орынлаўы тийис.

2. Күйеўи ҳаялына хош пейилли болыўы, оның менен жақсы қатнаста болыўы, бирге абадан турмыс кешириўи, оған азар жеткермеўи керек. Себеби, ҳәдисте: «Сизлердиң ең жақсыларыңыз ҳаялларына жақсы қатнаста болғанларыңыз», делинген.

3. Күйеўи ҳаялының азарларын көтериўи, ол ашыўланғанда, мүләйимлик көрсетиўи, оның қәтелерин кешириўи керек.

4. Күйеўи ҳаялы менен өз қәдирин түсирмейтуғын дәрежеде ҳәзиллесиўи, ойнаўы керек. Бул ислер ҳаял қәлбине заўық бағышлайды, оны жуўапкер қылады.

5. Күйеўи ҳаялын қызғаныўы, оның ар-намысын сақлаўы тийис. Ақыбети бузық болатуғын ҳәр қандай ҳалатқа бийпарық болмаўы керек. Бирақ, жаман ой, жүдә талапшаңлық ҳәм иштегини билиўде ҳәдден асыўы дурыс емес.

6. Күйеўи ҳаялына өз алдына бѳлме таярлап бериўи, онда Күйеўиниң жақынларынан ҳеш ким болмаўы керек.

7. Күйеўи ҳаялына бериўи тийис болған мәҳрды, ол қанша болыўына қарамастан, толық бериўи керек. Мәҳр ҳаялдың ҳақы есапланады. Күйеўи кейиншелик қайтарып алыўға ҳақысы жоқ, ҳәттеки ажырасып кетсе де.

8. Күйеўи ҳаялының азық-аўқат, кийим-кеншек сыяқлы итияжларын ысырапқа жол қоймаған ҳалда жеткиликли етип тәмийинлеўи зарүр. Ол буған сарыпланған қәрежетлери ушын саўапқа ериседи.

9. Күйеўи ҳаялына диний мәселелерди, шәрият ҳүкимлерин үйретиўи, ибадатқа шақырып турыўы керек.

10. Егер ҳаялы шаўқым шығарса ямаса әдепсизлик қылса, күйеўи оны туўры жолға салыў ушын әдеп үйретиўи тийис. Бул ис басқышпа-басқыш алып барылады: дәслеп ақыл-кеңес бериледи, ескертиледи, үгит-нәсият қылынады, шәрияттан шықпаған ҳалда қорқытылады. Булар пайда бермесе, төсекте оған терис қарап жатады, соң бир суткадан үш суткаға шекем бир ханада орнын бөлек салып жатады. Бирақ, ҳаялының жалғыз өзин бир ханада қалдырмайды.

11. Күйеўи ҳаялының ийбесин сақлаўы, оны ҳарамнан қорғаўы керек. Әсиресе қосылыў ўақтында ҳаялының қәлеўин инабатқа алыўы тийис.

12. Күйеўи ҳаялын сөз бенен де, ҳәрекети менен де сөгип, айыплап, қәҳәретлеп, жаманлап, жерге урмаўы, оның денеси менен қулқын, шаңарағы менен жақынларын кемситпеўи зәрүр. Себеби, бул мусылман әдебине улыўма туўры келмейди.

13. Күйеўи ҳаялын жақсы көрсе, оны ҳүрметлеўи, қәдирлеўи тийис, жаман көрсе, зулым қылмаўы керек. Қәлесе, шыдап жасасын, яки жақсылықша ажырассын. Ҳаялды тек мәртлер қәдирлейди, пәскешлер хорлайды.

Булардан тысқары, күйеўдиң әдебине кириўши жүдә көп ўазыйпалар да бар, төменде булардың да әҳмийетлилерин келтирип өтемиз:

- Күйеўи ҳаялының алдына көшеден келгенде сәлем берип кириўи ҳәм аўҳалын ҳәм де кейпиятын сораўы;

- Ҳаялы менен жалғыз қалғыз қалғанда, оны еркелетеди, сүйип, ҳүрметлейди.

- Ҳаялын қайғылы, қапа ҳалда көрсе, оған мийрим-шәпәәт көрсетеди, аўҳал сорайды, жақсы сөзлер менен тәселле береди.

- Күйеўи ҳәр қыйлы шийрин сөзлер, тәселле ҳәм ўәделер менен ҳаялының кеўлин көтереди. Себеби, ҳаял күйеўиниң үйинде басқалардан үмитсиз, жақсы сөзге мүтәж болады.

- Ҳаялына бала тәрбиясында жақыннан жәрдем береди, бул салада оның жумысларын жеңиллестиреди. Балаларға ийман-исенимди түсиндириў, кәсип-өнер үйретиў, физикалық жақтан шынықтырыў көбирек әкелердиң мойнында болады.

- Ҳаялын ҳеш урмайды, дүньялық ислердеги айырым қәте-кемшиликлери ушын сөгип-тергемейди. Дин ислеринде жол қойған қәте ушын бир күннен артық ѳкпелестип жүрмейди, ҳаялы жүдә ҳәдден асқанда, исламый ескертиў шарасын қолланады.

- Күйеўи ҳаялының жаман қылықларына сабыр етеди, оны тәрбиялаў шараларын излейди. Ҳаялы ғәзепке киргенде, индемей турады. Ҳаял адам әззи болғаны ушын, әне усы индемей турғанға тәслим болады, ғәзебине пушайман шегип, күйеўинен кеширим сорайды.

- Ҳаялы жақсы қулықлы, азада болып, хызметлерин толық орынласа, оның ҳаққына дуўалар қылады, Жаратқанға шүкиршилик етеди.

- Тиришилик ҳәм руўзыгер тәшўишлери ҳаққында ғана күйеўи ҳаялы менен мәсләҳәтлеседи, буннан басқа үлкен жумыс, жуўапкершиликлерди жүклемейди. Ол ҳаялына өзиниң қайғы-мүсийбетлер ҳәм тәшўишлерин, жумысындағы кеўилсизликлерди, душпанлары ҳәм мойнындағы миннетлерин айтып, оның тынышлығын бузбайды.

- Ҳаялының гүна болмаған майда-шүйде ҳийлелерине көз жумып, оларды билмегенликке алады, оның барлық сыр ҳәм айыпларын басқалардан сыр тутып, жасырады.

- Ҳаялының намәҳрем, бийгана ер адамлар менен бирге отырыўдан, олар менен жалғыз қалыўдан, апақ-шапақ болып кетиўден қызғанады.

- Күйеўи ҳаялына Аллаҳ буйырған әмеллерди, дин әдеплерин үйретеди.

- Ери ҳаялының руқсатысыз сапарға кетпейди, оны узақ ўақыт айралыққа салмайды.

- Ҳаялдың күни-түни күйеўиниң хызметин қылғаны, руўзыгериниң барлық жумысларын орынлағаны, перзентин бағып-тәрбиялағаны, шаңарақтың сақшысы, ғәзийнебаны, яры болғаны ушын оның алдынан да, артынан да тек жақсы дуўалар қылады, ғарғамайды, миннетдаршылық билдирип турады.


Ўа алайкум ассалам.

1. Биреўди исендириў ушын ант ишилгенде тек Аллаҳ тааланың аты менен ишиў керек, басқа нәрселер менен ант ишиў дурыс емес. Мусылманшылықта көп ант ишиўден, болар-болмасқа ант ишиўден қайтарылған.

2. Қәте исти бир мәрте айтып қойыўыңыз шәрт болады, кейингиси шәрт емес.

Ўа алайкум ассалам. Рамазанның қаза оразасы өтелиўи шәрт болған ораза, Шәўўәл оразасы ықтыярый ораза. Шәўўәлдиң алты күнлик оразасын Шәўўәл айы ишинде тутылса жетерли. Айырым китапларда Шәўўәлда қаза ораза тутылса, Шәўўәлдиң алты күни орнына да өтеди, делинген. Бирақ толық тутыўды қәлеўшилер алдын қаза оразаларын, оннан кейин Шәўўәлдиң алты күнин тутқаны мақул болады.

Ўа алайкум ассалам. Егер сәҳәрде нийет етип, кейин күндизи аўыз ашып жиберген болсаңыз, онда бир күнге бир күн тутып бериўиңиз керек. Егер улыўма нийет етпеген болсаңыз, онда тутыў шәрт емес, бирақ Шәўўәлдиң алты күнин толық етиў ушын тутқаныңыз абзал.

Ўа алайкум ассалам. Ҳәдиси шәрийфте үш нәрсени кешиктирмеў ҳаққында айтылған, солардан биреўи, разы болынған бир жерден саўшы келгенде қызды узатыўды кеширтирмеў керек екени айтылған.

Палкер ҳәм соған уқсасларға барыў шәриятымызда қатаң тәризде қадаған етилген, егер алдын барып қойған болса, билгенинен кейин тәўбе етиўи зәрүр.

Аллаҳ таалаға ықлас пенен дуўа етиўде даўамлы болың, әсиресе, дуўалар қабыл болатуғын ўақытларда, бес ўақыт намаздан кейин истиғфар айтып кейин дуўалар қылсаңыз, иншаАллаҳ қабыл болады.

Soraw beriw

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты