Сораў жуўаплар

Ўа алайкум ассалам. Намаздың сыртында алты парызы бар. Солардың ишинде намаз оқыўшының кийими пәк болыўы керек екени айтылған. Ҳаял-қызларда аязлаўдан ямаса басқа себепли келетуғын ақ суйықлық таҳаратты бузады, кийимди де нажасат етеди. Бундай ҳалда намаз дурыс болмайды. Ҳаял-қызлар намазда өзлерин мудамы таза сақлаўы керек, ҳаял-қызларға маҳрамлары (күйеўи, әкес, әжаға-иниси,...) имканият жаратып бериўи лазым.

Ўа алайкум ассалам. Егер усы тәреп қубла деп нийет етип оқыған болсаңыз, намазыңыз дурыс болады. Намазда қублаға қараў шәрт. Қубланың басқа тәрепте екенинен хабардар болғаныңыздан кейин дәрриў сол тәрепке қарап намаз оқып баслаўыңыз керек.

Жуўап: Ўа алайкум ассалам. Бирдей еки нәрсени биреўин артық бериў менен бир-бирине алмастырыў риба болады. Пластиктеги пул менен қағаз пул бирдей нырққа тең. Соның ушын бул да риба есапланады.

https://t.me/joinchat/AAAAAEUZPAm6wk-2LZebeQ

Жуўап: Ўа алайкум ассалам. Ата-ана ажырасқаннан кейин де баланың напақасы, яғный, жасаў ушын кететуғын қәрежети әкениң мойнында ўәжиб болады. Бул напақаның муғдары ҳәр заман ҳәм журтың ҳалына қарап белгиленеди.

Баланы қарамағына алыў «ҳизана» деп аталып сөзликте қушағына алыў деген мәниде. Шәрият истилаҳында ата-ана ажырасқанынан кейин баланы өз қарамағына алыў ҳәм тәрбия етиўге айтылады. Анаға мәжбүрленбестен бериледи. Талақ қылынған ба я басқа себеп пенен бе бәри бир. Яғный қай тәризде болсын ата – ана ажырасқанда киши жастағы бала анасы қәлеп турса, оған бериледи. Абдуллаҳ ибн Әмр разыяллаҳу анҳудан рәўият етиледи: «Бир ҳаял: «Я Расулуллаҳ, мына балам ушын қарным орын болған еди, көкиреклерим суў ыдыс болған еди, қушағым қорғаўшы болған еди. Ал енди әкеси мени талақ етип, оны меннен тартып алажақ», деди. Сонда Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам оған: «Басқа адамға некеленбегениңше, сен оған ҳақлысаң», деди». Әбиў Даўыт, Аҳмад ҳәм Ҳаким рәўият еткен. Ибн Әбиў Шайба өзиниң «Мусаннаф» деген китапта Саъид ибн Мусаййабтан рәўият етиледи: «УмарУммуАсимди талақ етти. Кейин оның алдына барды. Асим оның қушағында еди. Баланы оннан тартып алажақ болды. Екеўи тартысып кетти. Бала жылап жиберди. Екеўи Әбиў Бәкирдиң алдына барды. Әбиў Бәкир оған: «Ҳаялдың сыйпаўы, қушағы ҳәм ийиси оның ушын сеннен көре жақсырақ. Бала үлкейсе, өзи таңлап алады», деди». Егер ҳаял баланы алыўды қәлемесе, ол баланы алыўға мәжбүрленбейди. Бирақ оннан басқа адам болмаса яки бала оннан басқаға көнбесе онда ҳаял баланы алыўға мәжбүрленеди. Жас баланы қарамағына алыў – оны зыянлы нәрселерден қорғаў, оны жуўындырып, жедирип-иширип, кийинтирип, рәҳәти ушын керекли нәрселер менен тәминлеп, тәрбиялаўдан ибарат. Бирақ баланы қарамағына алыўшы шахста бир неше шәртлер болыўы лазым: 1. Ақылы бар адам болыўы керек. 2. Балағатқа жеткен болыўы керек.3. Диннен шыққан, муртад болмаўы керек.4. Фасиқ, исенимсиз болмаўы керек. Базы фисқ-фужур ислерди ислеўшилер, урлық, ойыншылық киби ислер менен шуғылланыўшылар жас балаларды өз қарамғына алыўға ҳақлы емес. 5. Баланы қараўсыз қалмайтуғын болыўы керек. Егер қараўсыз қалдыратуғын болса қарамағына алыў ҳақынан айырылады. 6. Әке жарлы болып, ана пулсыз тәрбиялаўдан бас тартса, пул бермесе де тәрбиялаўға көнген жақын ҳаял ағайинлеринен бири баланы өз қарамағына алыўға ҳақлы. Киши жастағы балаларға таңлаў ықтыяры берилмейди. Яғный киши жастағы балаға сен ким менен боласаң, өзиң таңлап ал, делинбейди. Ер бала өзи жеп ишетуғын ҳәм ҳәжетке өзи шығып қайта алатуғын болғанша анасы ҳәм мамасы (кемпир апа) ҳақлы. Қыз балалар муштаҳат жасына жеткенше анасы яки мамасы менен қалады. Киши баланы әкеси менен анасы таласып қалса, анасына бериледи. Ул балалар өзи аўқат жей алатуғын ҳәм ҳәжетке өзи шығып келе алатуғын дәрежеге жеткеннен кейин әкесине бериледи. Себеби әкеси оған еркеклерге тән ислерге үйретиўи керек. Қыз балалар муштаҳат жасына жетемен дегенше анасы менен қалыў ҳақы бар. Себеби қызға ҳаялларға тән ислерди анасы үйретиўи керек. Қызлар муштаҳат жасына жеткеннен кейин оларды сақлаўға ҳәм турмысқа шығарыўға әкеси қәдир болғаны ушын әкесиниң қарамағына өтеди. Баласының напақасын берип турған әке баласын көриў ҳаққысы бар.

https://t.me/joinchat/AAAAAEUZPAm6wk-2LZebeQ

Жуўап: Ўа алайкум ассалам. Азадарлық шәръий истилаҳта ҳаялдың белгиленген мүддетте ҳәм арнаўлы ҳалда өзин зийнет ҳәм соған уқсас нәрселерден тоқтатыўы ҳәм өз үйинен басқа жерде түнемеўи түсиниледи. Буннан шәриятта еркеклерге азадарлық буйырылмағаны келип шығады.

Ҳаял адам күйеўи қайтыс болғанда төрт ай он күн азадар болыўы, басқа ағайини қайтыс болғанда үш күн азадар болыўы керек. Ҳәттеки әкеси қайтыс болғанда да үш күннен артық аза тутылмайды.

Ҳумайд ибн Нофеъ разыяллаҳу анҳудан рәўият етиледи:

«Маған Зайнаб бинти Әбиў Салама усы үш ҳәдисти айтып берди. Ол:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасалламның ҳаялы Умму Ҳабибаның алдына әкеси Әбиў Суфян қайтыс болғанда бардым. Ол сары реңли ҳәр түрли ҳәм басқа да хош ийисли нәрселерди келтириўин сорады. Ол нәрседен бир кишкене қызға сүртип көрди дә, кейин өзиниң еки жүзине сүртип турып: «Аллаҳға ант, ҳәзир хош ийисли нәрсе сүртетуғын ҳалда емеспен, бирақ Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның минберде турып, «Аллаҳға ҳәм ақырет күнине ийман келтирген ҳаялдың бир мәйит ушын үш күннен артық аза тутыўы ҳадал емес. Тек күйеўине ғана төрт ай он күн аза тутады», дегенин еситкен едим», деди».

Бухарый, Муслим, Әбиў Даўыт, Термизий ҳәм Насаий рәўият еткен.

Ҳаял адамның күйеўинен басқа жақын ағайинлерине үш күннен артық азадар болмаўы басқа ҳәдислерде де баянланған. Солардан, Зайнаб бинти Жаҳш разыяллаҳу анҳа анамыздың әжағасы қайтыс болған ўақытта Умму Ҳабиба анамызға уқсап жол тутқаны саҳиҳ ҳәдислерде баянланған. Ҳаял адамның күйеўинен басқаға үш күннен артық азадар болыўы дурыс емес.

Енди ҳәзирги күндеги ҳәттеки еркеклердиң де қырық күнге шекем азадар болып жүриўи аса қәте ис. Сондай-ақ, ҳаяллардың жыллап азадар болып алыўы шәрияттан тыс ислерден.

https://t.me/joinchat/AAAAAEUZPAm6wk-2LZebeQ

Жуўап: Ўа алайкум ассалам. Әўели Аллаҳ тааланың тәғдирине разы болыў керек. Ҳәр қандай ҳалатымызда Аллаҳға шүкир етиўди үйрениўимиз керек. Жағдайы бизлерден де төменлер бар, бизлердиң аяқ-қолымызды пүтин етип қойғанының өзи үлкен бир неъмат. Ақылымызды пүтин етип қойғанының өзи бир неъмат. Ҳәр бир исте Аллаҳтан қорқатуғын етип қойғанының өзи бир неъмат. Қаншадан-қанша он еки мүшеси саў адамлар бар, Аллаҳты танымайды, жүрис-турысы тек гүна ислерден ғана ибарат. Бизлерди усылар қатарында етип қоймағанына шүкир етиўимиз керек. Дүньяның ҳәммеси қолымызда болып, бирақ Аллаҳты танымайтуғын болсақ, әне сол ҳақыйқый бахытсызлық. Усыны ҳеш ўақытта умытпаўымыз керек.

Шәриятта жүздеги айыплы нуқсанды кетириў ушын операция ислетиў жайыз.

Китапларда Қураны кәриймди оқыйтуғын адамның жүзи нурлы болыўы айтылған.

https://t.me/joinchat/AAAAAEUZPAm6wk-2LZebeQ

Soraw beriw

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты