Сораў жуўаплар

Ўа алайкум ассалам. Бизлердиң ең үлкен қәтешилигимиз анық билмей турып, ҳәр кимнен еситкен гәпти көтерип жүриўимиз. Ким айтты сизге жума намаздан кейин зикир айтыў керек деп? Зикир айтыў қосымша әмел болып, бул ықтыярый ис. Қәлеген адам айтыўы мүмкин, ўақты жоқ адам кейинирек айтыўы мүмкин.

Ўа алайкум ассалам.

1. Садақа ықтыярый яки парыз болады. Парыз садақа мал-мүлки мәлим бир муғдарға жеткен мусылманлар бериўи шәрт болған садақалары. Ықтыярый садақа бул кеўилден шығарып, яки әдетине көре берилетуғын садақалар болады. Әлбетте садақалар жарлы, жетим-жесирлерге берилиўи керек. Бай адамларға, гүна ислерге сарплаўы анық болған адамларға садақа берилмейди.

2. Палкерден узақ жүриң. Палкерлердиң айтқан гәплерин тастыйықлаған адам өзи билмеген ҳалда, мусылманшылықтан шығып қалады.

3. Сынық кесениң сынық жерлеринде микроблар топланып қалады. Булар шай яки суў менен қосылып ишке кириўи мүмкин.

Ўа алайкум ассалам.

1. Неке оқылғанда еки ер адам ямаса бир ер ҳәм еки ҳаял адам гүўа болыўы шәрт. Қуры ҳаял адамлар болса да гүўа орнына өтпейди. Гүўа адамларсыз оқылған неке дурыс емес.

2. Егер сол сөзди талақ нийетинде айтқан болса, бир баин талақ түскен. Егер сол сөзди айтқанда талақ етиў ойында болмаған болса, онда талақ түспеген.

Ўа алайкум ассалам. Ҳәмме ер адамлар билип қойсын, бир заипаны некесине алғаннан кейин оның мүтәжликлерин қандырыў ер адамның мойнында болады, егер ол өз ўазыйпасын атқармаса гүнакар болады.

Аиша разыяллаҳу анҳадан рәўият қылынады: «Ҳинд бинти Утба: «Я Расулуллаҳ, Әбиў Суфян дым сықмар адам, маған ҳәм балама жететуғындай нәрсе бермейди. Оған билдирмей нәрсе алсам бола ма?», деди.

«Өзиңе ҳәм балаңа жетерли нәрсени туўрылығынша ал», деди.

Ўа алайкум ассалам. Биринши нәўбетте ҳәр бир мөмин мусылман адам намазларын өз ўақтында оқыўға ҳәрекет етиўи керек. Егер қайсы бир себепке көре оқый алмаса, қаза қылып оқыўы керек. Намаздың орнын тек ғана сол намаздың қазасы ғана өтейди. Қаза намаз ўақтында оқылған намаз бенен бирдей, тек ғана нийет еткенде қаза екени де айтылады. Сүннет намазлардың қазасы оқылмайды, тек таң намаздың сүннетин ғана қаза етилген күни заўал киргенше оқыў мүмкин.

Ўа алайкум ассалам. Аят ал курсий ҳәм тәсбиҳ айтыў ықтыярлы ис. Ким еледе көбирек саўап аламан, Аллаҳға жақын боламан десе қылсын.

Ўа алайкум ассалам. Дәрўишана дегени алдыңғы дәўирлерде халық тәрепинен жыйнап берилетуғын садақа болған. Бирақ бул садақаның аты айтып турғанындай, тек дәрўишлерге, үйсиз, жайсыз, тамақсыз қалған әптада адамларға, сондай-ақ, бағыўшысын жойьтқан жетим-жесирлерге Аллаҳ жолында берилген. Ҳәзирде буның тек аты ғана қалған. Адамлардан пул жыйнап садақаға мүтәж болмаған адамлар жеўи дурыс емес. Себеби садақаның өз орны бар. Басқа орынға берилген садақа қабыл болмаўы менен бирге бундай қылыў дурыс емес.

Қәне еди адамлар ҳәзирде де дәрўишана ушын пул жыйнап мәкан пуқаралар жыйыны баслықлары яки мешит ўәкиллери менен бирге орынлардағы ҳақыйқатта жәрдемге мүтәж адамлардың аўҳалынан хабар алса, оларға материаллық жәрдемлер берсе, нур үстине нур болған болар еди.

Әдетте халыққа қуўаныш-байрам күнлери ямаса иҳсан етиў ушын халыққа аўқат берсе болады. Бирақ, бир адам өлип турған жерде, ағайинлери азадар ҳалда, шәриятта үш күнге шекем аўқат писириў мүмкин емес. Аўқат писириў мүмкин болмаған орында халыққа аўқат тарқатыў бизлерге жабысқан бир иллет болады. Бул иллеттен қаншелли тез қутылсақ, соншелли жақсы болады.

Динимизде аўқаттың ҳүкими төмендегише: әдетте бир нәрсениң ҳадал болыўы ушын оның еки тәрепи де ҳадал болыўы керек. Биринши тәрепи яғный ол негизинде ҳадал нәрсе болыўы керек. Мысалы, ҳадал ҳайўанлардың гөши болыўы керек. Негизи ҳарам болған нәрселерди ҳадал пулға сатып алып, бисмиллаҳ айтып сойылған болса да ҳарамлығынша қала береди. Мысалы ийттиң гөши ҳадал пулға сатып алынған болса да ҳеш ўақытта оның гөши ҳадал болмайды.

Екинши тәрепи яғный ол нәрсе ҳадал кәсиптен табылған болыўы керек. Мысалы бир шөрек нан бар, бирақ ол биреўден пара алып сол пулға сатып алынған болса, онда ол нанды жеў ҳарам болып қалады.

Әдетте жаназада қайтыс болған адам сол үйдиң бағыўшысы болып, писирилген аўқат жетим-жесирлердиң ҳақы болатуғын болса, онда оннан жеўге болмайды. Себеби жетимниң ҳаққын жеў Қуранда шоқты жеўге теңлестирилген.

Бизлердиң журтымызда жақсы бир әдет жолға қойылған. Яғный қай жерде усындай мереке-той болса, халықтың өзи пул жыйнап, кеткен шығынды көтерип береди. Жаназада тарқатылатуғын аўқат жоқарыдағы еки тәрептен, яғный өзи ҳадал ҳәм ол сатып алынған пул да ҳадал болған тәғдирде де, ҳәдисте айтылған үш күнге шекемги азадарлық ўақытта писирилген аўқат болғанлықтан кеминде мәкруҳ болып қалады.

Усы орында бизлерге келген бир хат пенен таныстырсам. Хат мазмуны төмендегише:

Ассаламу алайкум. Сизге бир ўақыяны айтып берсем ҳәм соннан кейин мениң бир сораўыма жуўап берсеңиз. Бир достымның әкеси қайтыс болған еди, сондағы ўақыя еле көз алдымнан кетпейди. Сонда достым үйиндеги үлкен бала болғаны ушын ҳәмме аўырлық мойнына түсти. Әкеси бир шетте өлип атыр, анасы буны көтере алмай талып қалып шыпаханада, достым 18 жаста не қыларын билмей отыр. Ал ағайин туўған, қоңсы қобалар болса, жыйналып алып достыма, тез жанлық тап сойыўымыз керек, ертең бир мал тап үш күннен кейин садақа бериўиң керек, және пул тап, деп көп нәрселерди айтты, достым әкесин қайғырып, оның азасын тутарын да, кимнен қарыз аларын да билмей ҳайран. Енди усындай жағдайда мейиттиң үй ишин қыйнаўдың не кереги бар? Сонда достым қаттыға хорлығы келип үйге жылап келди. Не қыларын да билмейди. Бундай ислерди ким ойлап тапқан, дин дегени усындай бола ма? Егер халыққа ас беремен деген адам болса, алдын мейитти жерге қойып, кейин имканы болғанда бере берсин асын. Бундай етип адамларды қыйнаўдың хорлаўдың не кереги бар?

Хат мазмунынан көринип тур, бул жигит усы ислерди диннен деп ойлаған, яғный мусылмансаң ба, демек сеннен өлген адам ушын оны шығармастан турып халыққа ас тарқатыўың керек, деген түсиникте. Буны ол сол жердиң айырым "жасы үлкенлери" ҳәм ағайин туўысқанларының гәпи арқалы билген. Ал негизинде динимизде буның кериси айтылған ғо?! Не ушын айырым "жасы үлкенлер" динге жала жаўады? Қыяметте Аллаҳтың алдында қалай жуўап береди? Өзи қашаннан берли диннен хабары жоқ адам динниң атынан сөйлейтуғын болып қалды? Бизиң халқымыз сап тәбиятлы халық еди ғо?


Soraw beriw

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты