Сораў жуўаплар

Ўа алайкум ассалам. Сүннет етиў шәрият тилинде хатна, делинеди. Хатна болып туўылған балалар хатна етилмейди. Хатна болып туўылған балаларда, егер артықша ет болса, алып тасланады.

Ўа алайкум ассалам.

Ҳажар ул-асўад «Қара тас», дегени болып, ол Кааба есигиниң шеп тәрепиндеги мүйеште желке барабарында жайластырылған қара тас. Ҳажылар оны ҳүрметлеп сүйеди, себеби оның жәннеттен шыққанлығы туўрысында рәўият бар. Ҳаж мәўсиминде Пайғамбарымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа салам да оны сүйген. Соның ушын имкәни болса, ҳәр бир ҳажы сүйиўи, иләжи болмаса, белгили ишаралар ҳәм тәкбирлер менен кипаяланыў сүннет болып қалған. Каабаны таўап қылыў Ҳажар ул-асўад жайласқан мүйештен басланады.

Ўа алайкум ассалам. Медреселерде болатуғын кириў имтиханлары өзин сынап көриў ушын емес.

Алтын медаллары бар талабанлар ушын кириў имтиханларына артықша балл қосылмайды.

Ўа алайкум ассалам.


Ҳаялдың күйеўи алдындағы миннетлери


Өз үйине байланған, күйеўине мудамы бойсынған, өзине қараған, үйин тәртипли ҳәм азада сақлаған, балаларына шырайлы тәрбия берген, шаңарағын бахтияр ете алған ҳаял – ҳаяллардың ишиндеги ең жақсысы есапланады. Ҳаял әсиресе күйеўиниң өзиндеги ҳақларын жақсы билип, оларды толық орынласа ғана қостарлық миннетин орынлаған болады. Ҳаялдың күйеўи алдынғы миннетлери бул – күйеўдиң ҳаял мойнындағы ҳақлары есапланады. Бул ҳақлардың ең әҳмийетлилери төмендегилер:


1. Ҳаял күйеўиниң ҳақысын өзи ҳәм барлық жақынларының ҳақысынан да алдыға қойыў керек, себеби мойнындағы күйеўиниң ҳақысын орынламаў оған қарсы шығыў ҳәм бойсынбаў саналады.


2. Ҳайыз ҳәм нифас күнлеринен басқа пайытлары күйеўи оннан рәҳәт ҳәм ләззет алыўды қәлегенде ҳеш қандай бәнесиз таяр болыўы тийис. Бул мәселеде күйеўине тосқынлық қылыўы, күйеўиниң оның менен қосылыўы тилегин ҳәр қандай ўақытта қайтарыўы мүмкин емес. Егер күйеўиниң талабына жуўап бермесе, гүнакар болады, периштелердиң нәлетине ушырайды. Бул ер адамның ҳаялының мойнындағы ең әҳмийетли ҳақларынан, екеўи бахытлы болыўының тийкарғы себеплеринен саналады.


3. Ҳаялы күйеўинен руқсат алмай нәпил ораза тутыўы мүмкин емес, себеби ораза ләззет алыўға тосық болып есапланады.


4. Ҳаял күйеўиниң руқсатысыз оның ҳеш нәрсесин өзиниң жақынларына бере алмайды. Егер берсе, ҳаялына гүна, ал күйеўине саўап болады.


5. Ҳаял күйеўиниң руқсатысыз үйден шығыўы, үйден басқа жерде ислеўи жақсы емес. Күйеўи руқсат берсе, ислеўи мүмкин. Егер күйеўи қәлемесе, басқа ҳаялларға да араласпаўы тийис.


6. Ҳаял Аллаҳ берген ырысқы-несийбеге разы болыўы, ҳә деп ынжықлық етип күйеўине наразылығын билдире бермеўи керек. Турмыс қыйыншылығы, төмен аўҳалға түскени қалса, оның ушын ғәзепленбеўи, бийҳаялық қылмаўы зәрүр. Ал, қанаат етип, күйеўиниң ырысқы табыўдағы машақатларын қәдирлеўи, ҳарам кәсипке өтиўинен қорқып, оннан қәжетинен артығын талап етпеўи керек. Күйеўин де сабыр-қанаатқа шақырып, ҳарам пул табыўдан ескертиўи тийис. Бурын кемпир апаларымыз жумысқа шығарып салып атырып: «Ҳарам кәсиптен сақланың, биз ашлық ҳәм қыйыншылыққа шыдаймыз, бирақ дозақ отын шыдай алмаймыз», дейди екен.


7. Ҳаял денесиниң жасырылыўы керек болған жерлерин бекитиўи, сыртқы көриниси ҳәм зийнетлерин күйеўи ҳәм мәҳремлеринен басқаларға көрсетпеўи керек. Ҳаялдың жалаңашланыўы, кийимлерин күйеўинен басқаға шешиўи, келте, тар ҳәм мөлдир кийимлер кийиўи ҳарам есапланады.


8. Ҳаял күйеўиниң достына да өзин бийтаныстай тутыўы тийис. Күйеўи жоқта оның досты есик қақса, өзин ҳәм күйеўин қызғанып, оның менен сөйлеспеўи керек. Себеби, адам достының ҳаялы менен танысады екен, бул нәрсе әдетте қызғаныш ҳәм жәнжелге себеп болады.


9. Ҳаял шырайы менен күйеўине мақтанбаўы, күйеўи сулыў емес болса, жаман көрмеўи, егер өзи бай болса, буның менен өзин жоқары санамаўы, күйеўин басқа еркеклерге салыстырмаўы тийис.


10. Ҳаял перзентлерине мийримли болыўы, оларды урысып-ғарғаўдан, күйеўине бетсизлик пенен мүрәжат қылыўдан тилин тыйыўы, оның жақсылықларын ҳәм хызметлерин инкар етпеўи тийис. Булар жүдә аз сандағы ҳаяллар әмел қылатуғын қәсийетлер саналады. Себеби, көплеген ҳаяллар балаларын ғарғаў, күйеўинен азғана жаманлық яки кемшилик көрсе, оның барлық жақсылықларын есинен шығарып жибериўи менен белгили болған.


Ал, төменде ҳаяллардың әдебине киретуғын әҳмийетли ўазыйпаларды еслетип өтемиз:


- Күйеўи үйге кирип келгенде, ҳаялы оны орнынан турып, ашық жүз ҳәм күлимсиреп, «Хош келдиңиз, бегим» (ағасы) сыяқлы сөзлер менен қарсы алыўы керек.


- Күйеўиниң сыртқы кийимин шешип алады, қолындағы нәрсеси яки жүгин алады, шөллеген болса, шай яки суў усынады.


- Ҳаял күйеўиниң ҳәр бир әмирине бойсынады, оның гүна болмаған ислерин ҳәм тапсырмаларын булжытпай орынлайды.


- Күйеўи жатағына шақырса, түрли сылтаўлар келтирип бас тартпайды, бас тартыўын өш алыў қуралына айландырмайды, нәпсини күйеўиниң тилеклерине бойсындырады.


- Ҳаял күйеўиниң киймлерин жуўып-тазалайды, жыртығын тигеди, буйымларын қәстерлеп, сақлайды.


- Күйеўиниң ас-нанын писиреди, дастурханын дүзейди,мийманын күтеди.

- Күйеўиниң шырағын жағады, төсегин төсейди, ошағын жағады.


-Күйеўиниң ғусыл ҳәм таҳәратына суў таярлап береди, егер ол қәлесе, ғусыл ҳәм таҳәрат қылыўға жәрдемлеседи.


- Ҳаял күйеўине өзиниң байлығы, шығысы яки гөззаллығы менен мақтанбайды. Күйеўин басқаларға салыстырып, байлық, лаўазым, руўзыгер тутыў сыяқлыларда оларға уқсасын талап етпейди.


- Кийим-кеншек, азық-аўқат мәселелеринде күйеўине ҳеш тәшўиш келтирмейди, итияжынан артық нәрселерди буйырып, оны қыйын аўҳалға салмайды.


- Даўысын күйеўиникинен көтерип, бийҳаялық ҳәм әдепсизлик көрсетпейди, сөзинен яки минезинен оған зыян келтирип, жанынан тойдырмайды.


- Күйеўи барында да, жоғында да оны дуўа қылады, Аллаҳтан тақўа ҳәм инсап, екеўине татыўлық ҳәм бахыт тилейди.


- Тек күйеўи ушын безенип, кийинеди, ийбе ҳәм намысын өзгелерден сақлайды, намәҳрем адамларға жүзбе жүз келмеў шараларын көреди, күйеўи ҳәм үйиниң абыройын пәк тутады.


- Күйеўиниң үй-жайы, мал-мүлкин абайлап-асырайды, оның руқсатысыз ҳеш нәрсени басқаларға бермейди.


- Күйеўиниң төмен, жарлы яки мүтәж болып қалған күнлеринде буны бетине баспай, кемситпей, тәселле береди, булар бир имтиҳан екенин, тез арада өтип кететуғынын айтып, кеўлин көтереди.


https://t.me/joinchat/AAAAAEUZPAm6wk-2LZebeQ

Ўа алайкум ассалам.

1. Пластиктеги пул менен нақ пул бир жыныстағы нәрсе болғаны ушын пластиктеги пулды процент есесине алмастырыў мүмкин емес.

2. Мусылманшылық әмеллери пәлен бир адамның ислери менен өлшенбейди, ал ислам шәрияты китаплары менен белгиленеди. Пәлен мақсым бир ҳарам исти қылса, сол ис шәриятта бар дегени емес. Ал сол адамның нәпси соған буйырғанын көрсетеди.

Жаназаны тез шығарыў Пайғамбар алайҳиссаламның буйрығы. Жаназа шыққан үйде үш күнге шекем аза болады. Аўқат асыўы дурыс болмайды. Бул ислер бир нешше мәртелеп айтылды ҳәзирде де айтылмақта, өзимизде бул бойынша илим пайда болғаннан кейин буған әмел етиўимиз керек. Пәленше мақсымның ямаса пәленше ақсақалдың бул исти қылмаўы олардың шәрият әмелине қайшы ис ислегенин ҳәм гүнаға батқанын көрсетеди, олар қылды деп бизлер де ондай ислемеўимиз керек. Аллаҳ таала бизлерге гүнаға батпаў жолын көрсеткен екен, туўры жолдан жүриўимиз, пәленшелердиң емес мусылманшылықтың гәпине жүриўимиз керек.

Ўа алайкум ассалам. Рамазвн оразасы парызы айн есапланады. Соның ушын да басқа адамның орнына Рамазан оразасы тутылмайды. Ҳаж мәселесинде Ҳаж бадал етсе болады.

Ўа алайкум ассалам. Биз фиқҳ китапларында айтылған ҳүкимлрди айтамыз. Өзимизден пикир қосыўымыз дурыс болмайды. Үйленбеген жигит пенен турмыстан қайтқан ҳаял арасында неке түседи.

Soraw beriw

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты