Сораў жуўаплар

Ўа алайкум ассалам.

1. Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам:

«Әлбетте, дин – аңсат. Кимде ким динде қатты болмақшы болса, дин оннан үстин келеди. Соның ушын, туўры әмелде болың, жақынласып жүриң, жақсылық хошхабарын бериң. Сәҳәр ўақтында, түстен кейин ҳәм түнниң ақырында жәрдем талап қылың», деди».

Шолыў: Усы ҳәдиси шәрийфте Расулы акрам саллаллаҳу алайҳи ўасаллам биз үмметлерине динде терең кетип, аўырластырып өзин қыйнамаўға, орташа ис тутып, илажы барынша камалға жақын болыў ушын урыныўға, ҳәмме ўақыт жақсылық хошхабарын бериўге, қолай ўақытты қолдан жибермей, олардан пайдаланып қалыўға шақырып атыр.

Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам Исламды сыпатлап:

«Әлбетте, дин – аңсат», демекте.

Яғный, дин негизинде аңсатлықтан ибарат. Оның бәрше буйрықлары аңсат. Онда ҳеш бир қыйыншылық жоқ. Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасалламның бул гәпи Ислам шәрияти көрсетпелерин қылыў қыйын, деп өзинше айтыўшылардың гәпине қатаң жуўап болады.

Ҳақыйқатта, Ислам аңсатлықтан ибарат. Онда ҳеш бир қыйыншылық жоқ. Инсан болып жасаў нийетинде болған адам, буны сол ўақытта түсинип жетеди. Себеби, Ислам ҳақыйқый инсанлар ушын Аллаҳ тәрепинен жиберилген көрсетпелер топламы. Соның менен бирге, Исламның аңсатлығына пәс нәзер менен қарап, өзине оны қыйынластырыўға урынғанлар да қәтелеседи.

«Кимде ким динде қатты болмақшы болса, дин оннан үстин келеди».

Яғный, динде терең кетип, ҳәдден асып, өзинше көп әмеллерди қылып атақ аламқшы болса, жеңилип қалады. Бундай адамлар барып-барып жолдан шығады. Жолдан шығыўы түрлише болыўы мүмкин. Базылары, артықша урынып, өзин урындырып қойып, кейин намаз оқыўда аўыр болып қалып, ҳәмме нәрсени таслап жибереди. Ал, басқалары болса, берилип кетип, динде жоқ нәрселерди де қылып, басқаларды да усыған үндеп, өзи де адасады, өзгелерди де адастырады. Ондай адамлардан динниң үстин келиўиниң мәниси усы.

«Солай екен, туўры әмелде болың»

Яғный, шәриятта көрсетилгенинше туўры әмел қылың, асырып та жибермең, кемейтип те қоймаң.

«Жақынласып жүриң»

Яғный, шәрият көрсеткен шегараға жақынласып жүриң. Оннан шығып та кетпең, узақта да қалмаң.

«Жақсылық хошхабарын бериң»

Яғный, ҳәмме ўақыт исти жақсылыққа жойың. Ҳәмме ўақыт жақсылықтан айтың, жақсы гәплерди айтың ҳәм жақсылықты күтиң.

«Сәҳәр ўақтында, түстен кейин ҳәм түнниң ақырында жәрдем талап қылың».

Усы қатарда жәрдем талап қылың дегени, нәпил ибадат қылың, дегени. Ҳәмме ўақыт ибадат менен бәнт болса, қыйналып кетеди. Соның ушын араны үзип-үзип, дем алыў ўақытларында орынланса жақсы болады, деген мәнини аңлатады.

Усы ҳәдиси шәрийфтен алынатуғын пайдалар:

1. Ислам дини аңсатлық дини екени.

2. Онда асырып жибермеў кереклиги.

3. Ким Исламда қатты болыўға урынса, өзи утылыўы.

4. Шәрият көрсетпесине әмел қылыў.

5. Шәрият шегарасына жақынласып жүриў.

6. Жақсылық хошхабары менен жасаў.

7. Усы ўақытларда ибадаттың ғәниймет болыўы.

Ислам ҳаққында натуўры пикир көп. Бул пикирлер ишинде ең көп тарқалғаны–Ислам шәриятының буйрықлары аўыр буйрық, деп сыпатланыўы. Инсанды артықша буйрықлар менен қыйнаў, деп түсиниў. Ислам душпанлары бул пикирди тарқатқан ҳәм тарқатпақта. Өзлерин мусылман есаплап жүрген ериншеклер де бул иске қосылады. Бирақ, Исламды қыйыншылық деў Аллаҳтың аятына, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасалламның ҳәдислерине кери екенин де билиўи керек. Ким Аллаҳтың аятына, Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасалламның ҳәдислерине қарсы гәпти айтса, кәпир болыўын да билиўи керек. Мусылман адам аят ҳәм ҳәдисте келген хабарды туўрыдан-туўры қабыл қылғаны ушын да мусылман атын алған. Егер аят ҳәм ҳәдисте келген нәрсеге исенбесе, оған дәрриў бойсыныўдың орнына, гәпти көбейтсе, ол дурыс емес десе, мусылманлығы қалмайды. Егер аят ҳәм ҳәдисте келген хабарды түсине алмаса, мениң ақылым жетпей атыр десин, бирақ, терис гәп айтпасын, гүманланбасын.

Ал, Ислам қыйын дин, дегенлерге болса, Исламның не заты қыйын, деймиз. Басқа динлер менен, динсизлик пенен салыстырып көриң, не заты қыйын? Ақыйда бабында гүўалық кәлимасын тил менен айтып, қәлб пенен тастыйы

2. Мешиттиң сыртында сәлемлесиўи керек.

Ўа алайкум ассалам. Буны шәрият тилинде ғулуўға кетиў, делинеди. Әдеттегидей намаз оқыў, нәпил намазлар оқыў, нәпил оразалар тутыў бул ғулуўға кетиў емес, ал бул ораташа ҳалда мусылманшылықты услаў болады.

Айырымлар, мен басқалардан көре көбирек саўапқа ийе болыўым керек деп, жыл бойы тоқтамастан ораза тутады, ямаса түни менен ибадат етип шығады. Ал айрымлар динде айтылған гәплерди илимли адамлардан сорамастан, өзлеринше қәте түсинип алады. Усы ислер ғулуўға кетиў болады. Соның ушын әлбетте диний ислерди түсинбегенимизде илимли адамлардан сораўымыз керек.

Ўа алайкум ассалам. Аллаҳ таала берекетли, халыққа, динге пайдасы тийетуғын үлгили бир шаңарақлардан қылсын. Сиз өзиңиз жасайтуғын жердеги мешитке хабарласың.

Ўа алайкум ассалам.

1. Ўәжиб – Ислам дининде орынланыўы шәрт болған әмел. Оны орынлаған адам саўап алады, орынламағанлар гүнакар болады. Ўәжибке исенбеген адам кәпир ҳәм иймансыз болмаса да, үлкен гүнаға батады. Ўитр намазын оқыў, ҳайыт намазларын оқыў, садақа ҳәм питир бериў, қурбанлық сойыў, Қураннан сәжде аятларын оқығанда сәжде қылыў сыяқлы әмеллер.

2. Әлбетте өзиңиз азан айтып, атты өзиңиз қойсаңыз болады.

Перзенттиң ата-анада тийкарынан: жақсы, мазмунлы шырайлы исм қойыў, илим үйретип, гөззал тәлим-тәрбия бериўи, ержеткенде үйлендирип, узатыўы.

Бала туўылғанда ислениўи керек болған сүннет ҳәм әдеплерден төмендегилерди келтирип өтемиз.

Бала туўылғаннан кейин баланың оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтылады. Әбиў Рофиъ разыяллаҳу анҳу «Фатима разыяллаҳу анҳа Ҳасан разыяллаҳу анҳуға жас босанғанында Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам оның оң қулағына намаздың азанын айтып атырғанын көрдим», дейди. Сондай-ақ басқа ҳәдисте Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Ким баласы туўылғанда, оның оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтса, оған Умму сибян зыян жеткере алмайды»,-деген. Демек, азан айтыў баланың саў-саламат өсиўи ушын, жас балаларға ҳәр түрли зыян жеткеретуғын Умму сибян деген жинлерден аман болыўы ушын керек.

Нәрестениң аўзына бармақ салыў. Имам Бухарий ҳәм имам Муслимниң "Саҳиҳ" китабында Абу Бурда Абу Муўса разыяллаҳу анҳудан рәўият қылды. Ол деди: “Ул көрдим ҳәм оны Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның алдына алып бардым. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам оған Ибраҳим деп исм қойды ҳәм бармақларына шайналған хурма қойып, (бөпениң) таңлайына сүртди”. Имам Бухарий рәўиятында: “Соң улыма берекет сорап дуўа қылып, қолыма берди” дейди. Бармақ ушына азғана езилген хурма қойып оны бөпениң аўзына салып бармақ пенен әлпайым, нәзик етип таңлайына тийгизилип әстелик пенен оң ҳәм шеп тәрепке қаратып ҳәрекетлендиреди.

Перзент туўылғаннан кейин оған шырайлы исм қойыў ата-ананың ўазыйпасы. Себеби балаға жақсы ат қойыў Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасалламның сүннетлери. Расулуллаҳ: «Әлбетте қыямат күни өзлериңиздиң атларыңыз ҳәм әкелериңиздиң атлары менен шақырыласызлар, солай екен, атларыңызды гөззал қылыңлар» деген.

Исм қойғанда баланың оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтыў ҳәм Аллаҳ тааладан оны қорғаўды сорап дуўа қылыў мустаҳаб есапланады. Бул ҳаққында Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: “Перзент көрген адам оның (бөпениң) оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтсын. Соннан соң оған ҳеш қандай жаўыз күшлер зыян қылмайды”-деген. Исм перзент ушын зийнет, ол улғайғанда өз исминен уялмасын. Исм Аллаҳ таалаға қуллық мәнисин билдиретуғын яки Аллаҳ таалаға жақын болатуғын исмлерден болсын. Исм бөпеге туўылған күнниң өзинде яки жетинши күни қойылыўы керек.

Самура разыяллаҳу анҳу деди: “Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам “Ҳәр бир нәрестеге жетинши күни ақиқа сойылады, исм қойылады, шашлары алынады”-деди”. (Имам Аҳмад рәўияты). Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам деди: “Ул көрдим ҳәм оған бабам Ибраҳимниң исмин қойдым”. (Имам Муслим рәўияты).

Исмди атасы мәнисин нийет етип қояды. Буннан басқа атасы, апасы (ата-ене) ҳәм басқа ағайин-туўысқанлары қойыўы мүмкин. Аллаҳ таала ушын ең сүйкимли исмлер Абдуллаҳ ҳәм Абдурраҳман исмлери. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам деди: “Исмлериңиздиң Аллаҳ таала ушын ең сүйкимлирек болғаны Абдуллаҳ, Абдураҳман” (Имам Муслим рәўияты). Буннан кейингилери Абдурраҳим, Абдуллатиф ҳәм усыған уқсас Аллаҳ таалаға қуллық сыпаты болған исмлер ҳәм пайғамбарлардың исмлерин қойыў. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам деди “Өзлериңизге пайғамбарлар исмлерин қойың!” (Имам Аҳмад рәўияты)

Буннан басқа уламалар, солиҳ инсанлардың исмлеринен қойыў. Мысалы: Умар, Усман, Әлий, Саййид, Талҳа, Урўа, Суҳайл, Мусъаб, Ясир, Анас ҳәм басқа. Қызларға болса Расуллуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның жупты ҳалалларының ҳәм қызларының исмлерин соның менен бирге солиҳалығы, диндарлығы менен ҳүрмет қазанған ҳаял-қызлардың исмлерин қойыў. Мысалы: Хадижа, Айша, Фатима, Ханифа, Умму Кулсум, Зайнаб, Асма, Сумаййа, Насиба, Хаўла, Зыяда, Сара ҳтб. Егер исмлери шырайлы болса ата-баба, әжелеримиздиң исмлерин қойыў.

Егиз перзентлерге исмлер қойғанда қатаң итибар берилиўи шәрт. Мысалы бир қыз бир ул көрсе Адам Ҳаўўа, Юсуп Зулайҳа (Злийха деп айтылып жүр), Фарҳад Шийрин, Таҳир Зухра деп қойыўға болмайды. Адам ата Ҳаўа ене дүньядағы биринши шаңарақты дүзген ерли-зайыплылар. Бизге мәлим Қураны кәриймде “Юсуф” сүреси бар. Олар туўысқан емес, Зулайҳа Юсупке ашық болған ҳалатлары бар. Фарҳад Шийрин, Таҳир Зухра бир-бирине ашық-машықлар.

Исм қойғанда мазмунын оның жазылыўын бузбастан қойыў керек. Мысалы Ибраҳимди Ибраим. Маҳмудты Мамут, Аҳмадты Әмет, Исҳақты Исақ, сондай-ақ қызлардың атларында да Хадижаны Хатша, Фатиманы Патпа, Раҳиманы Раима ҳ.т.б

Енди қойыўға болмайтуғын исмлерден:

Аллаҳ тааладан басқаға қуллық сыпаты бар болған исмлер. Абдунабий (Пайғамбар бендеси), Абдурасул (Расул бендеси) киби

Кәпирлерге, залымларға, жынаятшыларға тән болған исмлер. Фиръаўн (залым патшаның лаўазымы), Жәҳәнгир (парсы тилинен алынған болып дүняны алыўшы мәнисин билдиреди) сыяқлы.

Исмлерде берекет бар екени ырас. Усы орында соны айтып өтейик “исмлер аўырлық қылады” - деген бийкар, пуш гәп. Буған динимиз дереклеринде тийкар жоқ.


Ўа алайкум ассалам.

1. Ўәжиб – Ислам дининде орынланыўы шәрт болған әмел. Оны орынлаған адам саўап алады, орынламағанлар гүнакар болады. Ўәжибке исенбеген адам кәпир ҳәм иймансыз болмаса да, үлкен гүнаға батады. Ўитр намазын оқыў, ҳайыт намазларын оқыў, садақа ҳәм питир бериў, қурбанлық сойыў, Қураннан сәжде аятларын оқығанда сәжде қылыў сыяқлы әмеллер.

2. Әлбетте өзиңиз азан айтып, атты өзиңиз қойсаңыз болады.

Перзенттиң ата-анада тийкарынан: жақсы, мазмунлы шырайлы исм қойыў, илим үйретип, гөззал тәлим-тәрбия бериўи, ержеткенде үйлендирип, узатыўы.

Бала туўылғанда ислениўи керек болған сүннет ҳәм әдеплерден төмендегилерди келтирип өтемиз.

Бала туўылғаннан кейин баланың оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтылады. Әбиў Рофиъ разыяллаҳу анҳу «Фатима разыяллаҳу анҳа Ҳасан разыяллаҳу анҳуға жас босанғанында Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам оның оң қулағына намаздың азанын айтып атырғанын көрдим», дейди. Сондай-ақ басқа ҳәдисте Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: «Ким баласы туўылғанда, оның оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтса, оған Умму сибян зыян жеткере алмайды»,-деген. Демек, азан айтыў баланың саў-саламат өсиўи ушын, жас балаларға ҳәр түрли зыян жеткеретуғын Умму сибян деген жинлерден аман болыўы ушын керек.

Нәрестениң аўзына бармақ салыў. Имам Бухарий ҳәм имам Муслимниң "Саҳиҳ" китабында Абу Бурда Абу Муўса разыяллаҳу анҳудан рәўият қылды. Ол деди: “Ул көрдим ҳәм оны Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның алдына алып бардым. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам оған Ибраҳим деп исм қойды ҳәм бармақларына шайналған хурма қойып, (бөпениң) таңлайына сүртди”. Имам Бухарий рәўиятында: “Соң улыма берекет сорап дуўа қылып, қолыма берди” дейди. Бармақ ушына азғана езилген хурма қойып оны бөпениң аўзына салып бармақ пенен әлпайым, нәзик етип таңлайына тийгизилип әстелик пенен оң ҳәм шеп тәрепке қаратып ҳәрекетлендиреди.

Перзент туўылғаннан кейин оған шырайлы исм қойыў ата-ананың ўазыйпасы. Себеби балаға жақсы ат қойыў Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўасалламның сүннетлери. Расулуллаҳ: «Әлбетте қыямат күни өзлериңиздиң атларыңыз ҳәм әкелериңиздиң атлары менен шақырыласызлар, солай екен, атларыңызды гөззал қылыңлар» деген.

Исм қойғанда баланың оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтыў ҳәм Аллаҳ тааладан оны қорғаўды сорап дуўа қылыў мустаҳаб есапланады. Бул ҳаққында Пайғамбарымыз саллаллаҳу алайҳи ўасаллам: “Перзент көрген адам оның (бөпениң) оң қулағына азан, шеп қулағына тәкбир айтсын. Соннан соң оған ҳеш қандай жаўыз күшлер зыян қылмайды”-деген. Исм перзент ушын зийнет, ол улғайғанда өз исминен уялмасын. Исм Аллаҳ таалаға қуллық мәнисин билдиретуғын яки Аллаҳ таалаға жақын болатуғын исмлерден болсын. Исм бөпеге туўылған күнниң өзинде яки жетинши күни қойылыўы керек.

Самура разыяллаҳу анҳу деди: “Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам “Ҳәр бир нәрестеге жетинши күни ақиқа сойылады, исм қойылады, шашлары алынады”-деди”. (Имам Аҳмад рәўияты). Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам деди: “Ул көрдим ҳәм оған бабам Ибраҳимниң исмин қойдым”. (Имам Муслим рәўияты).

Исмди атасы мәнисин нийет етип қояды. Буннан басқа атасы, апасы (ата-ене) ҳәм басқа ағайин-туўысқанлары қойыўы мүмкин. Аллаҳ таала ушын ең сүйкимли исмлер Абдуллаҳ ҳәм Абдурраҳман исмлери. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам деди: “Исмлериңиздиң Аллаҳ таала ушын ең сүйкимлирек болғаны Абдуллаҳ, Абдураҳман” (Имам Муслим рәўияты). Буннан кейингилери Абдурраҳим, Абдуллатиф ҳәм усыған уқсас Аллаҳ таалаға қуллық сыпаты болған исмлер ҳәм пайғамбарлардың исмлерин қойыў. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасаллам деди “Өзлериңизге пайғамбарлар исмлерин қойың!” (Имам Аҳмад рәўияты)

Буннан басқа уламалар, солиҳ инсанлардың исмлеринен қойыў. Мысалы: Умар, Усман, Әлий, Саййид, Талҳа, Урўа, Суҳайл, Мусъаб, Ясир, Анас ҳәм басқа. Қызларға болса Расуллуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламның жупты ҳалалларының ҳәм қызларының исмлерин соның менен бирге солиҳалығы, диндарлығы менен ҳүрмет қазанған ҳаял-қызлардың исмлерин қойыў. Мысалы: Хадижа, Айша, Фатима, Ханифа, Умму Кулсум, Зайнаб, Асма, Сумаййа, Насиба, Хаўла, Зыяда, Сара ҳтб. Егер исмлери шырайлы болса ата-баба, әжелеримиздиң исмлерин қойыў.

Егиз перзентлерге исмлер қойғанда қатаң итибар берилиўи шәрт. Мысалы бир қыз бир ул көрсе Адам Ҳаўўа, Юсуп Зулайҳа (Злийха деп айтылып жүр), Фарҳад Шийрин, Таҳир Зухра деп қойыўға болмайды. Адам ата Ҳаўа ене дүньядағы биринши шаңарақты дүзген ерли-зайыплылар. Бизге мәлим Қураны кәриймде “

Ўа алайкум ассалам.

1. Ўәжиб – Ислам дининде орынланыўы шәрт болған әмел. Оны орынлаған адам саўап алады, орынламағанлар гүнакар болады. Ўәжибке исенбеген адам кәпир ҳәм иймансыз болмаса да, үлкен гүнаға батады. Ўитр намазын оқыў, ҳайыт намазларын оқыў, садақа ҳәм питир бериў, қурбанлық сойыў, Қураннан сәжде аятларын оқығанда сәжде қылыў сыяқлы әмеллер.

2. Әлбетте өзиңиз азан айтып, атты өзиңиз қойсаңыз болады.


Ўа алайкум ассалам. Таң намаз оқыў парыз. Улыўма намаз оқымай жүргеннен көре, таң намазды болса да оқып жүрген мақул.

Ўа алайкум ассалам. Бул илимсизликтиң бир көриниси. Мусылман адам ақыллы болыўы керек. Бундай ислерди ислемеўи керек. Егер қошқардың шақында сол үйди сақлаў қәбилети болғанда, ол ең биринши болып өзин қассаптан сақлап қалған болар еди.

Ўа алайкум ассалам.

Әлбетте намазлардың сүннети де, парызы да оқылады.

Таң намаз еки рәкат сүннет, еки рәкат парыз;

Песин намаз төрт рәкат сүннет, төрт рәкат парыз, еки рәкат сүннет

Намазлыгер төрт рәкат парыз

Шам намаз үш рәкат парыз, еки рәкат сүннет

Қуптан төрт рәкат парыз, еки рәкат сүннет.

Қуптаннан кейин үш рәкат ўитр намаз оқылады, бул намаздың ҳүкими ўәжиб, бул намазды әдетте қуптанға қосып оқыймыз.

Soraw beriw

Paziylet.uzҚарақалпақстан мусылманлары қазыяты веб-сайты